Lẽ sống ! Không gì rắc rối và phức tạp hơn khi nói đến lẽ sống con người. Nhiều nhà hiền triết xưa nay đã định nghĩa con người, nhưng làm thế nào định nghĩa được khi họ cũng chỉ là con người ? Dù Tạo-Hóa đã ân sủng ban cho con người một bộ óc tinh vi khác với mọi sinh vật, nhưng với óc tọc mạch, muốn tìm hiểu mọi thứ, con người càng cố đem sức mình khám phá tất cả những gì ngoài khả năng hiểu biết. Sự khám phá ấy đã đem nhiều lợi ích cho cuộc sống loài người, đồng thời cũng gây thành một phản động lực tác hại cho cuộc sống nhân loại.

Lợi ích, khi con người tìm được chiều hướng chung của vũ trụ, sắp xếp cuộc sống phù hợp với bản chất thiên nhiên.

Tác hại, khi tâm tư và ý nghĩ con người lạc lõng, đi ngược chiều, làm trở ngại cho đà tiến triển chung trong vũ trụ.

Chúng tôi muốn nói con người, dù ở thời đại nào, vẫn là một sinh vật nhỏ bé đối với cái vô cùng của vũ trụ. Chúng ta đi tìm con người tức là chúng ta đi tìm một phần nhỏ bé trong những cá biệt của sinh vật ấy.

Chúng ta nói đến văn học, văn hóa, văn minh… và chúng ta tự cho là một khám phá quan trọng, nhưng sự thực, chúng ta cũng chỉ làm cái việc đi tìm con người và cuộc sống con người mà thôi.

Đi tìm con người, đi tìm cuộc sống con người, chúng ta đã đổ ra bao nhiêu công lao, giấy mực, mà vẫn chưa tìm thấy hình bóng đích thực của nó. Chưa tìm được, chúng ta vẫn phải đi tìm mãi, và càng tìm chúng ta lại càng thấy xa lạ hơn, không hiểu con người là gì ?

Tại sao con người phải đặt mình vào một tổ chức xã hội ? Tại sao con người lại phải chém giết lẫn nhau ? Tại sao con người lại yêu thương con người, đồng thời cũng lại thù oán con người ? Tại sao những chuyện người này thích người kia lại không thích ? Tại sao những chuyện người này cho là phải, người kia cho là trái ?

Chỉ thế thôi ! Nhưng ai dám tự hào trả lời trọn vẹn những câu hỏi tầm thường ấy ? Như vậy, bộ óc con người dù thông mình đến đâu cũng chỉ là của con người, không thể vượt ra ngoài cái thể xác yếu hèn kia, khi cái thể xác ấy đã bị đặt vào tầm hoạt động của vũ trụ.

Hỡi thân xác con người ? Ngươi tự hào được trang bị trong ngươi một bộ óc, một cơ quan huyền diệu, có đủ khả năng tự vệ, hoặc tranh đấu với muôn loài. Nhưng không, bộ óc không thể bảo vệ được ngươi, chẳng bao giờ giúp cho ngươi được tồn tại, và chính bộ óc trong ngươi đã thú nhận sự bất lực ấy bằng cách kêu than rên siết, hoặc dần dần đưa người vào tai họa không ngừng trong lịch sử nhân loại.

Lịch sử loài người đang đi tới, nhưng không phải là lịch sử của ngươi, của thân xác, mà là lịch sử tranh đấu của bộ óc.

Thân xác ! Ngươi không có gì cả ! Ngươi không có một lịch sử nào cả ! Tự ngàn xưa ngươi vẫn phải sống không quá một trăm năm, ngày nay ngươi cũng chỉ được quyền tồn tại trong thời gian ấy. Tự ngàn xưa, ngươi mang hình hài như thế nào, ngày nay ngươi vẫn giữ nguyên thế ấy. Ngươi bảo thân xác cổ lỗ khác với thân xác tân tiến ngày nay ư ? Ngươi lầm rồi ! Ngươi đã bị bộ óc phỉnh phờ, lừa đảo ! Cái lớp vỏ được ngụy trang bên ngoài đâu phải là thân xác đích thực của ngươi ? Ngươi hãy nhìn lại bàn tay, bàn chân năm ngón của ngươi đã có từ xưa, hiện giờ có khác gì chăng ? Rồi cặp mắt, lỗi mũi, lỗ tai… và cả châu thân ngươi ?

Chỉ cần ngươi ngưng hẳn sự điểm trang đỏm dáng của ngươi, ngươi hãy vứt bỏ cái lớp áo che đậy bên ngoài ; thời gian qua, tóc lông trong người ngươi sẽ mọc ra để giữ lấy thăng bằng của định luật sinh tồn cho thân xác ngươi chống với điều kiện thiên nhiên. Lúc bấy giờ hình hài ngươi sẽ trở về trạng thái cổ lỗ của những con người tiền sử.

Như vậy, thân xác không có lịch sử ! Chỉ có bộ óc con người làm lịch sử cho thân xác ! Chúng tôi muốn nói đến cái thân xác đích thực và cái thân xác giả tạo. Thân xác đích thực là thân xác của thiên nhiên mà thân xác giả tạo là thân xác do bộ óc cải biến. Vậy chúng ta đi tìm con người, chúng ta phải tìm ở đâu ? Căn cứ trên hình hài nào ?

Nếu chúng ta đi tìm con người do bộ óc cải biến thì không cần phải đi đâu xa, chúng ta nhìn ngay trước mặt, nhìn thẳng vào thế giới nhân loại hiện tại, trong đó có thiên hình vạn trạng. Nhưng chúng ta muốn đi tìm con người của thiên nhiên thì chúng ta không thể không xa lánh những thể xác đang bị bộ óc bao trùm một màn lịch sử giả tạo kia. Chúng ta phải rời bỏ, chui vào đáy vực thời gian, trở về với dĩ vãng ! Hình hài con người đích thực còn ghi lại ở đấy, chúng ta dễ tìm hơn, vì thân xác họ trần truồng, hoặc nếu đã bị lớp lịch sử giả tạo nào bao bọc thì cũng chưa kín lắm.

Nhưng dĩ vãng, chúng ta không thể định nghĩa là lúc nào, thời gian nào. Vì dĩ vãng chỉ là một cõi u minh trải sau lưng chúng ta, chứa một bề dày thăm thẳm, không có đáy, chúng ta không biết phải đi vào đó bao xa, dừng chân ở đâu mới tìm thấy hình hài con người đích thực.

Hỡi bộ óc con người ! Ngươi đã làm nên lịch sử cho thân xác, vậy ngươi thử trả lời cho ta biết hình hài đích thực của con người nằm trong đáy thời gian nào ? Hay ngươi cũng chỉ là cái gì dốt nát, bất lực đối với chiều sâu thăm thẳm kia ?

Tuy bất lực, nhưng bộ óc loài người đủ khả năng chỉ hướng cho chúng ta đi tìm. Mà chúng ta – những cá nhân nhỏ bé – đối với bộ óc loài người khác nào những hạt cát giữa sa mạc mênh mông, chúng ta không thể làm cái việc to tát ấy.

Vậy chúng ta phải làm gì ? Không ! Chúng ta không đủ sức đi tìm thân xác con người đích thực ! Chúng ta chỉ đi vào dĩ vãng, vén một lớp màn, nhìn lại một thế giới không xa chúng ta lắm, nhưng cũng khác rất nhiều với thế giới hiện tại của chúng ta.

Thế giới ấy, bộ óc con người đang làm lịch sử cho thân xác, và thân xác con người đang dần dần phủ kín trong lịch sử của tâm tư.

Thế giới ấy là thế giới của người bình dân thời xưa đứng trước lẽ sống.

Con người của thế giới ấy tuy chưa phải là con người đích thật của thiên nhiên, song nhất định gần với thiên nhiên hơn chúng ta.

Chúng ta đi tìm con người thời xưa cũng không khác gì chúng ta đi tìm con người chúng ta ngày nay, vì chúng ta và người xưa cũng chỉ là con người.

Khi nói đến con người, chúng ta cảm thấy gần gũi, dù là con người của thế hệ nào. Nhưng khi nói đến lẽ sống, chúng ta cảm thấy ngay có sự cách biệt về thời gian.

Vậy, con người là gì ? Mà lẽ sống là gì ?

Một con thuyền xuôi mái trên dòng nước lững lờ, in khuôn trăng vàng óng ánh như nhung tơ, cô gái đứng ở mũi thuyền cất giọng hò lả lướt, đong đưa theo gió. Chúng ta là kẻ đi trên con thuyền, tự thấy lòng mình thoải mái. Đặt một con người nghìn xưa trong cảnh sắc nầy, tâm hồn họ cũng đã ghi lại những cảm giác không khác gì chúng ta. Sự gần gũi của hai tâm hồn ấy chính là Bản Chất Con Người.

Nhưng… trời về khuya, tiếng hát cô gái trong veo như thống trị cả không gian, và vũ trụ chỉ còn là tiếng hát. Người nghìn xưa nép mình vào khoang thuyền, không dám gây một tiếng động mạnh, và tiếng hát cô gái đã ru tâm hồn họ chìm dần vào một giấc ngủ say sưa ! Trong lúc đó, con người chúng ta ngày nay không ngủ được, với chiếc miệng há hốc, đôi mắt trân tráo nhìn về phía cô nàng, và cuối cùng chúng ta xuất hiện ở đầu thuyền dưới hình bóng một gã si tình… Sự khác biệt ấy chính là Lẽ Sống.

Vậy chỉ có lẽ sống mới tạo ra sự xa cách giữa từng lớp người qua các thế hệ.

Ở đây, chúng ta đi vào thế giới tiền nhân, mà lẽ sống đã quyết định trạng thái tâm tư và sinh hoạt, cho nên chúng ta phải đặt thế giới tiền nhân trước ba yếu tố : con người với con người, con người với xã hội, và con người với thiên nhiên.

Đó là ba con đường dẫn chúng ta vào một thế giới dĩ vãng. Con đường ấy sẽ giúp chúng ta có một tầm mắt tổng quát để dễ nhận định. Và bắt đầu trong phần này, chúng ta bàn đến người bình dân với lẽ sống bản thân.