Tính chất cần cù, nhẫn nại, chất phác cũng chính là nguồn gốc tạo nên tính chất nền văn hóa bình dân.
Người bình dân sống với sức lao động, dùng sức lao động làm nền tảng cho cuộc sống, tất nhiên tâm hồn họ phải thực tế, cử chỉ họ phải mộc mạc, hồn nhiên.
Sở dĩ lớp người quí tộc có lời ăn tiếng nói trang nhã, có những cử chỉ bóng dáng, chỉ vì họ không dùng đến sức lao động của họ. Họ sống trong nhàn rỗi, tâm tư của họ không chịu ảnh hưởng lao động, cử chỉ họ thoát ra ngoài vòng ràng buộc của tay chân trong nghề nghiệp. Ngược lại, người bình dân dù muốn nghĩ khác và làm khác đi cũng không được, bởi vì thân xác họ phải gánh vác những việc nặng nề, tâm hồn họ dính liền với đời sống thực tế.
Chúng ta bảo họ quê mùa, mộc mạc ! Được ! Nhưng chúng ta không quyền chê họ. Tại sao chúng ta bắt họ phải có những cử chỉ trang nhã, ăn nói bóng bẩy, mà những cái đó đối với họ không cần thiết.
Họ nói những lời nói không giấu lòng họ, làm những cử chỉ không che đậy của họ, như vậy không có gì gọi là thô bỉ cả.
Tại sao chúng ta không dám nói tiếng thực tế như họ, ví dụ :
Nhiều phân tốt lúa,
Nhiều lụa tốt l…
Trong lúc những việc thực tế ấy luôn luôn diễn biến trước mắt chúng ta ?
Chúng ta cho tiếng nói của họ là nôm na, mách qué ? Không, tiếng nói của họ không bóng bẩy, văn hoa, song là đặc tính của bình dân. Chúng ta đừng bắt họ phải pha trộn để mất tính chất ấy. Vả lại, tiếng nói để diễn đạt tâm tư, dù chúng ta có dùng những danh từ bóng bẩy đến đâu cũng phải làm cho người đối thoại hiểu cái nghĩa chúng ta muốn nói, thế thì giấu đi để làm gì ?
Người bình dân không cần bóng bẩy ! Cử chỉ và lời nói họ là phản ảnh chân thật, và chỉ có chân thật mới có giá trị đối với quan niệm nhân sinh của họ.
Bởi vì, nguồn gốc của cử chỉ trang nhã, của lời bóng bẩy là gì ? Chính nó là phương pháp đấu tranh về xảo thuật, bắt đối phương phải quan niệm giá trị hiểu biết mình qua lối giao thiệp. Phương pháp ấy đã đẩy con người vào chỗ lừa dối mình, phỉnh phờ kẻ khác, tạo thành những lầm lạc về giá trị con người, mà chúng ta cho đó là trình độ văn minh.
Thực ra, đối với người bình dân, thì cái văn minh ấy chẳng qua là cái văn minh giả tạo của ý thức con người, chứ không phải cái văn minh của bản ngã con người. Cái văn minh của bản ngã là cái văn minh về đạo nghĩa, phải bắt nguồn từ chân thật, mình không lừa dối ai đã đành, nhưng cũng đừng để cho ai hiểu lầm mình.
Mặt khác, người bình dân là lớp người thấp kém nhất trong xã hội, họ không cần ai khen chê họ, thì họ cần gì phải ràng buộc vào một nghi thức phiền toái.
Chính vì yếu tố trên mà người bình dân có những tính chất khác biệt trong xã hội loài người.
*
Tóm lại, từ xưa đến nay, dù với thế hệ nào, chúng ta vẫn thừa nhận người bình dân là lớp người cần cù, nhẫn nại, chất phác. Những đức tính ấy chính là quan niệm nhân sinh của họ. Quan niệm nhân sinh của họ là đem sức lao động để tự lực tự cường. Và từ chỗ từ lực tự cường ấy mà họ trở thành con người tự lập, sống bằng sức lực mình, không lừa đảo, điêu ngoa.
Cũng từ trong hoàn cảnh phải đem sức lao động cực nhọc để nuôi sống mà họ nẩy sinh ra một tình thương, khiến họ trở thành con người vị tha nhiều hơn vị kỷ. Lòng bác ái của họ phát xuất từ nguồn gốc ấy.
Cũng từ đặc chất của bản tính họ mà họ khinh thường danh vọng, xem nhẹ giàu sang. Họ sống gần gũi với ý thức đạo nghĩa.
Cho nên, nếu chúng ta đi tìm đạo nghĩa trong lẽ sống mà chỉ tìm ở các giáo lý, ở các triết thuyết hiện thời mà không trở về với lẽ sống người bình dân ngàn xưa, tìm hiểu nhân sinh quan của họ thì thật là chuyện thiếu sót. Tiền nhân chúng ta tuy không có ý thức triết học, nhưng cuộc sống đúc kết cho họ một quan niệm về chân lý nhân sinh.
