Tính tham lam của con người cũng do lòng vị kỷ mà có. Nếu không vị kỷ thì chẳng cần tham lam làm gì ! Cuộc sống loài người càng văn minh tiến bộ, lòng vị kỷ càng nhiều. Đáng lẽ phải hưởng thụ theo mức sống bình thường, con người lại đòi hỏi một sự hưởng thụ vượt ngoài khả năng cung cầu giữa con người và cuộc sống. Chúng ta cứ tưởng trí óc con người đem đến cho đời sống con người những phương tiện dồi dào thì lòng vị kỷ con người sẽ giảm thiểu, và ý thức tham lam cũng nhờ đó mà hủy diệt dần.

Nhưng không, nếu con người đã có trí khôn, biến cải xã hội, thì trí không con người cũng lại thúc đẩy con người tìm kiếm những mục tiêu hưởng thụ tuyệt đỉnh, mà mức tham vọng của hưởng thụ chẳng bao giờ được thỏa mãn.

Thế giới loài người từ lúc sơ khởi đến nay trải qua một lớp thời gian dày đặc, trong đó bộ óc con người đã kiến tạo lịch sử xã hội, đưa xã hội loài người từ hoang sơ cổ lỗ đến nếp sống văn minh. Tuy nhiên, trên dòng lịch sử tiến bộ của loài người vẫn nằm trong cái vòng lẩn quẩn.

Trở về với người xưa, chúng ta thấy mặc dù thế giới hoang sơ của họ không có gì văn minh, song lòng tham vọng của họ không quá quắt như chúng ta ngày nay. Cho nên, lòng tham của con người đi đôi với đà tiến triển của khối óc, mà mỗi thời tính chất mỗi khác.

Dù vậy, bất kỳ ở thế hệ nào, thời gian nào, tính tham lam của con người cũng là trạng thái gây mâu thuẫn trong lẽ sống giữa con người và con người.

Người bình dân thời xưa cũng đã thống trách tính chất tham lam của con người qua các câu ca dao, như :

Một nhà hai chủ không hòa

Hai vua một nước ắt là không yên.

Quyền lợi của con người xung đột khởi nguồn từ tham vọng, và tham vọng đã đưa con người vào đường xấu xa, mất cả nhân tính. Ví dụ :

Chim quyên nó đậu bụi riềng,

Dẫu bà con ruột không tiền cũng xa !

Lòng tham vọng xuất phát từ ý thức vị kỷ. Đã vị kỷ thì không còn biết nghĩ đến những thiệt thòi, đau đớn của kẻ khác. Cho nên có những hành động sau đây, chúng ta cũng chẳng lấy gì làm lạ.

Thôi thôi, buông áo em ra,

Đặng em đi bán kẻo hoa em tàn.

Có nên thì nói rằng nên,

Chẳng nên sao để đấy quên đây đừng.

Làm chi cho dạ ngập ngừng,

Đã có cà cuống thì đừng hạt tiêu.

Làm sao bảo họ dừng được khi lòng tham thúc giục họ phải chiếm đoạt để thụ hưởng, bất chấp những thiệt thòi của kẻ khác.

Nhưng nếu lòng giả dối, độc ác của con người phát hiện bằng nhiều hình thái thì lòng tham vọng của con người cũng chẳng phải đóng khuôn vào một bộ mặt nào nhất định. Nó cũng biến hóa thiên hình vạn trạng mà người bình dân thời xưa cũng đã cho chúng ta thấy :

Giàu sang nhiều kẻ đến nhà,

Khó khăn đến phải ruột rà xa nhau.

Anh em thậm thật là hiền,

Bởi một đồng tiền làm mất lòng nhau.

Tham thanh chuộng lạ tham thanh,

Chê đây quán nát lều tranh không ngồi.

Lòng tham con người quấy động cuộc sống xã hội, gây mâu thuẫn giữa con người và con người, khiến họ bất mãn, chống đối :

Chồng ăn chả, vợ ăn nem,

Đứa tớ có thèm mua thịt mà ăn.

Chồng đánh bạc, vợ đánh bài,

Chồng hai ba vợ, vợ hai ba chồng !

Từ ý thức chống đối, người bình dân đã cho tham vọng con người là cái gì xấu xa, nên họ châm biếm :

Của chua ai thấy chẳng thèm,

Em cho chị mượn chồng em ít ngày,

Chồng em nào phải trâu cày,

Mà cho chị mượn cả ngày lẫn đêm !

Chửa quen đi lại cho quen,

Tuy rằng cửa đóng mà then không cài.

Kẻ khinh người trọng vãng lai,

Song le cũng chửa có ai bằng lòng.

Thói đời chuộng của, chuộng công,

Nào ai có chuộng người không bao giờ.

Đĩ dại làm hại thằng tù,

Nó cho cái kẹo, nó cù cả đêm.

Mọi ý thức vị kỷ đều gieo vào cuộc sống loài người những mâu thuẫn. Nhưng vì xã hội thời xưa, trí khôn con người chưa đạt đến chỗ tinh vi, xảo quyệt như ngày nay, nên trạng thái mâu thuẫn chưa mấy sâu sắc.