Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta chữa thành công “bệnh già”? Một khi đã làm được điều đó, có lẽ khoảng cách xa xôi giữa các vì sao chẳng còn gây nản lòng. Những người bất tử có thể sẽ nhìn việc du hành liên sao khác hẳn chúng ta. Họ sẽ thấy khoảng thời gian khổng lồ cần để đóng tàu liên sao và du hành trong vũ trụ chỉ là những trở ngại nho nhỏ. Cũng như ta để dành hàng tháng trời để có một kỳ nghỉ dài, những người bất tử sẽ xem những thế kỷ phải trải qua để ghé thăm các vì sao chỉ là một chút phiền hà.

Nhưng cần lưu ý: bất tử có thể mang đến hệ quả không mong muốn là hiện tượng quá tải dân số trên Trái Đất. Điều này sẽ gây áp lực lên các nguồn tài nguyên, thức ăn và năng lượng của hành tinh, dẫn tới mất điện, di cư hàng loạt, tranh giành lương thực và xung đột giữa các quốc gia. Vậy là, thay vì mở ra thời đại hoàng kim, sự bất tử lại dọn đường cho chiến tranh thế giới.

Những điều trên càng khiến đẩy nhanh công cuộc rời khỏi Trái Đất, mở ra chốn nương náu cho những người tiên phong đã chán ngán hành tinh quá tải dân số và ô nhiễm. Giống như Adaline, chúng ta rồi sẽ nhận ra sự bất tử thật ra là một lời nguyền.

Nhưng nguy cơ quá tải dân số có thực sự là vấn đề đáng lo? Liệu nó có đe dọa đến sự tồn tại của nhân loại không?

Trong phần lớn lịch sử loài người, dân số con người luôn ở mức dưới 300 triệu, nhưng khi cách mạng công nghiệp diễn ra, dân số đã từ từ tăng lên đến 1,5 tỷ vào năm 1900. Dân số hiện thời là 7,5 tỷ và cứ khoảng 12 năm lại tăng thêm một tỷ. Liên Hiệp Quốc ước tính đến năm 2100, dân số sẽ là 11,2 tỷ. Sau cùng, dân số có thể sẽ vượt quá khả năng nuôi dưỡng của hành tinh, dẫn tới tranh giành lương thực và hỗn loạn, như nhà kinh tế học Thomas Robert Malthus dự đoán từ năm 1798.

Thực tế, quá tải dân số chính là một nguyên do khiến nhiều người kêu gọi tìm kiếm một hành tinh khác. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ, ta thấy dân số thế giới tuy vẫn tăng, song tốc độ tăng đang chậm lại. Liên Hiệp Quốc đã vài lần điều chỉnh con số dự báo theo hướng đi xuống. Nhiều nhà nhân khẩu học còn dự báo dân số thế giới sẽ ngừng tăng, thậm chí bước vào giai đoạn bình ổn vào cuối thế kỷ 21.

Muốn hiểu mọi biến động về nhân khẩu, ta phải hiểu tâm lý người làm nông. Nông dân ở các nước nghèo tính toán rất đơn giản: càng nhiều con sẽ càng giàu. Trẻ con sẽ làm việc ngoài đồng và chi phí nuôi nấng cũng không tốn nhiều do gần như không mất tiền ăn, tiền ở. Nhưng khi bạn ra thành phố thì mọi tính toán đều đảo ngược. Càng nhiều con thì càng nghèo đi. Con bạn sẽ đến trường chứ không ra đồng. Chúng sẽ ăn thức ăn phải mua từ các cửa hàng đắt đỏ. Con bạn sẽ sống trong căn hộ, cũng rất tốn tiền. Vậy nên khi ra thành phố, người nông dân chỉ muốn có hai con, chứ không phải mười. Và khi gia nhập tầng lớp trung lưu, người đó sẽ muốn tận hưởng hơn và có lẽ chỉ có một con.

Ngay ở những nước như Bangladesh, nơi không có nhiều người thuộc tầng lớp thị dân trung lưu, thì tỷ lệ sinh sản cũng đang giảm dần. Nguyên nhân là vì phụ nữ được đi học. Nghiên cứu tại nhiều quốc gia đều cho thấy một đặc điểm chung: tỷ lệ sinh giảm mạnh khi một quốc gia thực hiện công nghiệp hóa, đô thị hóa và giáo dục trẻ em gái.

Những nhà nhân khẩu học khác nói rằng đây là câu chuyện của hai thế giới. Một mặt, ta thấy tỷ lệ sinh gia tăng liên tục ở các nước nghèo có trình độ giáo dục thấp và nền kinh tế kém phát triển. Mặt khác, ta thấy tỷ lệ sinh không tăng hoặc thậm chí còn giảm ở một số nước khi họ phát triển công nghiệp và có đời sống sung túc hơn. Dẫu sao, bùng nổ dân số vẫn là mối đe dọa nhưng không còn là điều không thể tránh khỏi hoặc đáng sợ như ta nghĩ ban đầu.

Một số nhà phân tích lo ngại rằng ta sẽ sớm vượt quá khả năng cung cấp lương thực. Nhưng lại có những người cho rằng vấn đề lương thực thật ra là vấn đề năng lượng. Nếu có đủ năng lượng, ta có thể nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng để đáp ứng đủ nhu cầu.

Tôi từng có vài dịp phỏng vấn Lester Brown, nhà môi trường học hàng đầu thế giới, đồng thời là nhà sáng lập Viện nghiên cứu Worldwatch danh tiếng. Tổ chức của ông theo dõi sát sao tình hình cung cấp lương thực thế giới và tình trạng Trái Đất. Ông lo lắng về một vấn nạn khác: Liệu ta có đủ lương thực để cung cấp cho tất cả mọi người trên thế giới sau khi họ trở thành người tiêu dùng thuộc tầng lớp trung lưu? Hàng trăm triệu người Trung Quốc và Ấn Độ đang bước vào giới trung lưu, họ xem phim ảnh phương Tây và muốn bắt chước lối sống đó, sử dụng tài nguyên lãng phí, tiêu thụ thịt với số lượng lớn, mua nhà to, mê hàng hóa xa xỉ, vv.. Ông cho rằng có lẽ ta sẽ không thể có đủ tài nguyên để cung cấp cho toàn bộ dân số, đặc biệt là đối với những người học theo cách ăn uống của phương Tây.

Hy vọng của Brown là khi các nước nghèo thực hiện công nghiệp hóa, họ sẽ không theo lối mòn phương Tây mà sẽ thiết lập nghiêm ngặt luật bảo vệ môi trường để gìn giữ tài nguyên. Thời gian sẽ trả lời liệu các quốc gia có vượt qua được thử thách này.

Có thể thấy, các tiến bộ trong việc làm chậm hoặc ngăn chặn quá trình lão hóa sẽ có tác động lớn đến công cuộc du hành không gian. Những tiến bộ đó có thể tạo ra những con người không coi khoảng cách xa xôi giữa các ngôi sao là một chướng ngại. Có thể họ sẽ muốn xông pha vào những thử thách kéo dài nhiều năm trời, như quá trình đóng tàu và bay vào không gian trong suốt hàng thế kỷ.

Thêm vào đó, chiến thắng sự lão hóa có thể khiến quá tải dân số trầm trọng hơn, điều này lại càng thúc đẩy việc di dân khỏi Trái Đất. Những người khai khẩn hành tinh mới buộc phải rời Trái Đất khi dân số quá tải đến mức không thể chịu đựng thêm.

Giờ vẫn còn quá sớm để nói xu hướng nào sẽ thống trị trong thế kỷ tới. Nhưng với tốc độ tiến triển hiện tại trong việc nghiên cứu sự lão hóa, những diễn biến trên có thể sẽ xảy đến sớm hơn dự kiến.