Để sống sót qua nguy cơ từ định luật thứ hai của nhiệt động lực học, nền văn minh Cấp II cần phân tán bớt máy móc để không trở nên quá nóng. Một biện pháp khả thi mà ta đã đề cập là đưa hầu hết máy móc ra ngoài vũ trụ, biến hành tinh mẹ thành một công viên. Như vậy, nền văn minh Cấp II có thể sẽ chế tạo toàn bộ thiết bị sinh nhiệt ngoài không gian. Dù chúng sử dụng năng lượng từ sao mẹ, nhưng nhiệt lượng hao phí sẽ được thải vào không gian và tiêu tan, vì vậy không gây tác hại gì.
Quả cầu Dyson sau cùng cũng sẽ nóng lên. Tức là chính nó cũng tỏa ra bức xạ hồng ngoại. (Ngay khi giả định rằng nền văn minh Cấp II sẽ tạo ra máy móc để che đi bức xạ hồng ngoại đó, thì chính những máy móc này cũng nóng lên và phát ra hồng ngoại.)
Các nhà khoa học đã quét khắp bầu trời, cố tìm dấu hiệu bức xạ hồng ngoại của nền văn minh Cấp II, nhưng hiện vẫn chưa tìm ra. Máy móc tại Phòng thí nghiệm Fermi nằm gần Chicago đã dò quét 250.000 vì sao để tìm dấu hiệu của nền văn minh Cấp II, nhưng chỉ thấy bốn sao “thú vị nhưng vẫn còn nghi vấn”, nên kết quả vẫn còn rất mơ hồ. Kính viễn vọng không gian James Webb dự kiến đi vào hoạt động cuối năm 2018[1], chuyên dò tìm bức xạ hồng ngoại, có thể sẽ đủ nhạy để tìm ra dấu hiệu nhiệt của mọi nền văn minh Cấp II trong khu vực thiên hà gần chúng ta.
Thật bí ẩn. Nếu nền văn minh Cấp II gần như bất diệt, họ nhất định sẽ phát ra năng lượng hao phí dưới dạng bức xạ hồng ngoại, vậy tại sao ta vẫn chưa tìm ra họ? Có lẽ chỉ tìm kiếm bằng dấu hiệu hồng ngoại là quá hẹp.
Nhận định về việc tìm kiếm văn minh cấp II, nhà thiên văn Chris Impey từ Đại học Arizona đã viết: “Hãy đặt tiền đề là nền văn minh siêu việt sẽ để lại nhiều dấu vết hơn chúng ta. Văn minh Cấp II hoặc cao hơn sử dụng những công nghệ mà chúng ta chỉ mới đang mày mò hoặc thậm chí còn chưa tưởng tượng tới. Họ có thể tác động lên các vì sao, sử dụng động cơ phản vật chất hoặc vặn cong không-thời gian để tạo lỗ sâu hay các vũ trụ nhỏ và liên lạc bằng sóng hấp dẫn.”
David Grinspoon thì viết: “Logic cho tôi biết rằng tìm kiếm trên bầu trời những dấu hiệu thần thánh của văn minh tiên tiến ngoài Trái Đất là việc làm hợp lý. Nhưng đồng thời, nó cũng thật nực cười. Vừa logic vừa vớ vẩn. Thật lạ lùng.”
Để thoát khỏi thế tiến thoái lưỡng nan này, ta cần biết đến hai phương pháp xếp hạng văn minh: dựa trên tiêu thụ năng lượng hoặc dựa trên tiêu thụ thông tin.
Ví dụ, xã hội hiện đại phát triển theo hướng mini hóa, sử dụng năng lượng hiệu quả và tiêu thụ một lượng thông tin khổng lồ. Trên thực tế, Carl Sagan là người đề xướng phương pháp xếp hạng văn minh theo thông tin.
Theo đó, văn minh Loại A tiêu thụ một triệu bit thông tin. Văn minh Loại B nhiều hơn mười lần, tức mười triệu bit thông tin, cứ thế cho đến loại Z, với con số sửng sốt 1031 bit thông tin. Theo tính toán này, ta hiện đang là Loại H. Điều cần nhấn mạnh ở đây là một nền văn minh có thể phát triển trên thang thông tin tiêu thụ trong khi lượng năng lượng tiêu thụ không đổi. Do đó, nó sẽ không phát ra nhiều bức xạ hồng ngoại.
Hãy hình dung khi ta tham quan bảo tàng khoa học. Ta choáng ngợp với kích thước của những cỗ máy thời kỳ cách mạng công nghiệp, như đầu máy khổng lồ hay tàu hơi nước cực lớn. Nhưng ta cũng nhận thấy chúng hoạt động kém hiệu quả, phát ra lượng nhiệt hao phí rất lớn. Tương tự, hàng dãy máy tính to lớn của thập niên 1950 cũng không thể sánh bằng một chiếc điện thoại di động thông thường ngày nay. Công nghệ hiện đại ngày càng tinh vi, thông minh và bớt hao phí năng lượng hơn xưa rất nhiều.
Như vậy, văn minh Cấp II có thể tiêu thụ lượng năng lượng rất lớn nhưng không bị quá nhiệt do biết phân tán máy móc trong các quả cầu Dyson, trên tiểu hành tinh và các hành tinh lân cận, hoặc nhờ chế tạo thành công những hệ thống máy tính siêu nhỏ, siêu hiệu quả. Thay vì lãng phí rất nhiều năng lượng dưới dạng nhiệt, công nghệ của họ sẽ đạt siêu hiệu quả, tiêu thụ lượng thông tin khổng lồ nhưng sản sinh ra tương đối ít lượng nhiệt hao phí.
❀ ❀ ❀
[1] Hiện kính này vẫn chưa đi vào hoạt động. (ND)
