Để có cái nhìn cụ thể hơn về vấn đề này, ta phải phân tích thêm quá trình tiến hóa của con người. Trong cuộc Đại Di dân diễn ra cách đây khoảng 75.000 năm, con người di chuyển theo các nhóm nhỏ từ châu Phi qua Trung Đông, lập nên nhiều khu định cư ở dọc đường. Có lẽ do các thảm họa thiên nhiên, như vụ phun trào núi lửa Toba hay thời kỳ băng hà, mà một nhánh chính đã đi qua Trung Đông rồi tới Trung Á. Sau đó nhánh này phân hóa thành các nhánh nhỏ hơn cách đây 40.000 năm. Một nhánh nhỏ tiếp tục đi về phía đông và cuối cùng định cư tại châu Á, hình thành nên nhóm chính của người châu Á hiện đại. Nhánh khác đổi hướng và đi đến Bắc Âu, trở thành người da trắng. Nhánh khác nữa đi về phía đông nam, qua Ấn Độ, đến Đông Nam Á và Australia.

Ngày nay, ta thấy rất rõ kết quả của cuộc Đại Di dân.

Nó tạo ra nhiều chủng người khác biệt về màu da, chiều cao, hình dáng, văn hóa và không còn ký ức gì về tổ tiên, cội nguồn nguyên thủy của mình. Ta có thể ước tính mức độ khác biệt giữa các chủng người. Nếu một thế hệ là 20 năm thì khoảng cách giữa hai người bất kỳ trên Trái Đất là khoảng 3.500 thế hệ.

Nhưng ngày nay, hàng vạn năm sau, với công nghệ hiện đại, ta có thể tái tạo toàn bộ hành trình di cư này và xây dựng cây phả hệ con người suốt 75.000 năm qua.

Tôi đã có dịp chứng kiến minh họa sinh động của việc này khi dẫn một chương trình truyền hình khoa học trên BBC về bản chất của thời gian. BBC lấy ADN của tôi rồi đem đi trình tự hóa. Bốn gen của tôi được so sánh kỹ càng với gen của hàng ngàn người trên khắp thế giới để tìm ra các điểm giống nhau. Vị trí của những người có bốn gen giống tôi sẽ hiện trên bản đồ. Kết quả khá thú vị. Bản đồ cho thấy nhiều người tập trung ở Trung Quốc và Nhật Bản, nhưng cũng có một đường dấu chấm rải rác, thưa thớt dần và dẫn đi khá xa, qua Tây Tạng, đến gần sa mạc Gobi. Vậy là nhờ phân tích ADN, họ đã có thể vẽ lại con đường tổ tiên tôi đã đi vào khoảng 20.000 năm trước.