Một trong những truyền thuyết xa xưa nhất về sự lão hóa là bạn có thể lưu giữ mãi mãi sự trẻ trung nếu uống máu hoặc chiếm được linh hồn của những người trẻ tuổi, như thể tuổi trẻ có thể truyền từ người này sang người khác như trong huyền thoại về ma cà rồng. Succubus là một sinh vật xinh đẹp tuyệt trấn trong thần thoại Do Thái. Cô ta mãi mãi tươi trẻ vì khi hôn ai, cô sẽ hút đi sự trẻ trung của người đó.
Khoa học hiện đại chứng minh truyền thuyết trên cũng chứa đựng một chút sự thật. Năm 1956, Clive M. McCay, nhà nghiên cứu ở Đại học Cornell, đã khâu mạch máu của hai con chuột với nhau: một con già yếu, lụ khụ, còn con kia trẻ trung, khỏe mạnh. Ông ngạc nhiên nhận thấy con chuột già bắt đầu trông trẻ ra, còn con chuột trẻ lại trông già đi.
Nhiều thập niên sau, năm 2014, Amy Wagers của Đại học Harvard làm lại thí nghiệm trên. Bà kinh ngạc thấy hiện tượng “hồi xuân” ở các con chuột cũng xảy ra như trên. Sau đó bà phân lập được protein GDF11, có vẻ là chất tạo ra quá trình này. Kết quả này đáng chú ý đến mức được tạp chí Science đưa vào danh sách mười đột phá trong năm. Nhưng sau kết quả đáng ngạc nhiên đó, các nhóm khác cũng thực hiện lại thí nghiệm nhưng thu được kết quả không đồng nhất. Hiện vẫn chưa rõ GDF11 có phải vũ khí hữu hiệu để chống lại sự lão hóa không.
Một tranh cãi khác lại liên quan đến hormone tăng trưởng người HGH (human growth hormone). Tuy gây được nhiều chú ý, nhưng tác dụng chống lão hóa của HGH chỉ dựa trên rất ít nghiên cứu đáng tin cậy. Năm 2017, một nghiên cứu lớn trên 800 người do đại học Haifa ở Israel thực hiện còn tìm ra bằng chứng của hiện tượng ngược lại, tức là HGH có thể còn làm giảm tuổi thọ con người. Thậm chí, một nghiên cứu khác còn chỉ ra đột biến gen gây giảm mức HGH lại giúp kéo dài tuổi thọ, vì vậy có lẽ tác dụng của HGH ngược lại với những gì ta nghĩ.
Các nghiên cứu trên cho ta một bài học. Trong quá khứ, những tuyên bố bừa bãi về lão hóa thường được các phân tích kỹ lưỡng chứng minh là sai lầm. Còn ngày nay, các nhà nghiên cứu đòi hỏi mọi kết quả đều phải kiểm nghiệm được, thực hiện lại được và có thể chứng minh là sai - những tiêu chuẩn của khoa học đích thực.
Vậy là sinh lão học, ngành nghiên cứu tìm ra bí mật của quá trình lão hóa, đã ra đời. Gần đây, ngành này có rất nhiều hoạt động phân tích các loại gen, protein, quy trình và hóa chất đầy hứa hẹn, trong đó có FOXO3, sự methyl hóa ADN, mTOR, nhân tố tăng trưởng insulin, Ras2, acarbose, metformin, alpha-estradiol, vv.. Mỗi cái tên đều gây xôn xao cộng đồng khoa học, nhưng các kết quả nghiên cứu mới dừng ở mức sơ bộ. Thời gian sẽ trả lời đâu là con đường mang tới kết quả tốt nhất.
Ngày nay nhiệm vụ đi tìm suối nguồn tươi trẻ, vốn từng chỉ là phạm trù của các nhà huyền học hay lang băm, đã có sự nhập cuộc của giới khoa học hàng đầu thế giới. Dẫu phương thuốc chữa lão hóa vẫn chưa ra đời, nhưng giới khoa học đang theo đuổi nhiều hướng nghiên cứu hứa hẹn. Họ đã kéo dài được tuổi thọ của một số động vật, nhưng vẫn cần chờ xem liệu các phương pháp này có thể áp dụng được ở người.
Tuy những bước tiến trong lĩnh vực này cho tới này là thực sự ấn tượng, nhưng ta vẫn còn con đường rất dài để tiến tới giải mã được bí ẩn của sự lão hóa. Sau cùng, có lẽ cách làm chậm hay dừng hẳn sự lão hóa là kết hợp một vài phương pháp trên. Có thể thế hệ tiếp sau chúng ta sẽ tạo ra những đột phá cần thiết. Như Giáo sư Gerald Sussman từng than: “Tôi không nghĩ thời điểm đó là bây giờ, nhưng cũng gần rồi. Tôi lo rằng, thật không may, mình sẽ nằm trong thế hệ cuối cùng phải chết.”
