Sự trở lại của phu nhân Camper là đề tài bàn tán xôn xao trong vùng, bởi hầu hết mọi người đều nghĩ rằng bà sẽ chấm dứt việc hành hạ vị Tướng quân bằng những bức ký họa bằng bút mực kỳ quặc và vô lý khi họ đã sống ở gần nhau đến thế; và câu hỏi đặt ra là ông sẽ cư xử ra sao. Những ai coi ông là anh hùng thì chắc mẩm ông sẽ đối xử với bà bằng thái độ khinh miệt. Số khác thì không chắc chắn. Ông đã bị giáng đòn quá nặng nề đến mức dường như khó mà giữ được nhiều tinh thần phơi phới.

Về phần mình, ông vốn dĩ đãâm ỉ một nỗi kinh hoàng mỗi khi đến giờ nhận thư, cho nên sự trở lại của phu nhân Camper ít ra cũng giải tỏa cho ông khỏi những âu lo mỗi sớm mai; và ông hẳn đã tha thứ cho bà – dẫu vẫn sợ phải giáp mặt – miễn là bà chịu hứa để cho ông được yên thân trong tương lai. Ông sợ gặp lại bà vì khả năng cao là bà sẽ có thêm nguyên liệu tươi rói cho ngòi bút của mình. Dĩ nhiên ông không tài nào tránh khỏi việc bị bà bắt gặp, và đó là một nỗi thống khổ đặc biệt. Một sự nhún nhường lịch thiệp, hay vẻ bề ngoài đoan trang khi lọt vào mắt bà, theo ông hy vọng, sẽ làm nhụt chí kẻ thù. Lẽ ra phải thế, ông nghĩ vậy. Ông đã phải chịu đựng những điều chưa từng có tiền lệ. Chẳng một người bạn hay người quen nào của ông hay biết, họ không thể nào biết được, những gì ông đã phải gánh chịu. Nó đã khiến ông mắc những cơn lắp bắp. Nó đã phá hủy dáng đi điềm tĩnh vốn có. Elizabeth từng báo cho ông biết rằng ông cứ lải nhải một mình không ngừng nghỉ, lại còn phát ra tiếng. Con bé, tội nghiệp thay, trông cũng xanh xao. Rõ ràng nó đang lo lắng cho ông.

Chàng thanh niên Rolles, người mà thỉnh thoảng ông vẫn gặp, cứ khăng khăng ca ngợi tấm lòng nhân hậu của người dì. Thế nên, có lẽ, khi cơn báo thù đã được thỏa mãn, giờ đây bà có thể hướng về hòa bình, với điều kiện giữ một khoảng cách lịch sự.

– Đúng vậy! Elizabeth tội nghiệp! – vị Tướng quân thở dài, tỏ ý xót xa cho nỗi thất vọng của cô gái đáng thương; – Elizabeth tội nghiệp! nó có thấu đâu những gì cha nó đã phải trải qua. Đứa trẻ tội nghiệp! Ta nói, nó chẳng hề có một ý niệm nào về những nỗi thống khổ của ta cả.

Tướng quân Ople mang danh thiếp đến cổng tư trạch của phu nhân Camper rồi chuồn về nhà trong trạng thái bức bối ngứa ngáy đến mức phải dùng lược cứng chải tóc suốt mấy phút liền mới thấy dễ chịu và bình tâm trở lại.

Ông vừa bắt đầu làm vườn thì tấm danh thiếp của phu nhân Camper được mang đến, chỉ một tiếng sau khi ông gửi thiếp đi; một sự nhanh chóng dễ chịu, cho thấy dấu hiệu hối cải, và ngay lập tức gợi lên trong đầu vị Tướng quân một vài câu châm biếm cay độc về phụ nữ mà ông từng bắt gặp qua các trích dẫn trên báo chí và từ bục giảng kinh, hai nguồn thông tin chính của ông.

Thay vì trả lại tấm danh thiếp cho người hầu gái, ông cắm nó lên vành mũ rồi tiếp tục cuốc đất.

Bức đầu tiên trong chuỗi thư từ chứa đầy những bức biếm họa trần trụi đến trơ trẽn được đưa đến tay ông vào chiều hôm sau. Chúng kéo đến dồn dập và dày đặc. Chẳng có lấy một ngày ân hạn nào được buông tha. Niobe dưới những mũi tên của Diana cũng khó lòng mà hứng chịu các cuộc tấn công dữ dội và chí mạng hơn thế. Sự hiểm độc của đòn tấn công nằm ở chỗ nó chế giễu những thói quen sinh hoạt thường ngày của một người vô cùng nhạy cảm, từ vẻ bề ngoài cho đến cách nhìn nhận của thế giới. Ông có thể giấu đi những bức ký họa, nhưng ông chẳng thể giấu nổi những vết bầm dập, và thiên hạ cứ liên tục hỏi vị Tướng quân khốn khổ rằng ông đang nói cái gì thế, bởi ông cứ lẩm bẩm một mình cứ như thể đang kể lại điều gì đó cho họ nghe lần thứ mười vậy.

– Ta nói, – ông cất lời, – ta nói rằng đối với một người phụ nữ, thực sự là một phụ nữ có học thức, mà lại ngồi, theo như bà ta buộc phải – ta đang nói là, bà ta hẳn phải ngồi trên gác mái thì mới có được góc nhìn chuẩn xác về tôi. Và các vị xem đây – đây là những gì bà ta đã làm đấy. Đây là bức mới nhất, bức vừa được giao đến chiều nay. Phu nhân phác họa trang phục của tôi rất chuẩn, nhưng tôi chẳng đời nào dám đem một bức vẽ thế này ra khoe trước mặt các quý bà.

Một góc nhìn từ phía sau của vị Tướng quân đang cắm cúi cuốc đất hiện ra rành rành.

– Ta nói là tôi không thể để các quý bà nhìn thấy nó được, – ông thông báo với những người đàn ông đang được tự do săm soi bức tranh.

– Nhưng các vị thấy đấy, tôi chẳng có cách nào trốn thoát; tôi hoàn toàn nằm lòng thương xót của bà ta từ sáng đến tối, – vị Tướng quân nói với cái lưỡi run rẩy, – trừ khi tôi cứ rúm ró ở trong nhà; và điều đó chẳng khác nào tra tấn tôi đến chết, hoặc trừ khi tôi từ bỏ nơi này và cả hợp đồng thuê nhà; và tôi sẽ – ta nói, tôi sẽ chẳng thể tìm thấy bất cứ nơi nào trên nước nước Anh này có mức giá tương đương hay tiện nghi dăm ba cái gọi là... một dinh thự mà các vị có thể gọi là xứng đáng dành cho một quý ông. Tôi gọi nó là một viên ng... nói tóm lại, nó là một viên ngọc. Nhưng chắc tôi phải cuốn gói đi thôi.

Chàng thanh niên Rolles ngỏ ý muốn đứng ra nói chuyện phải quấy với người dì Angela của mình.

Vị Tướng quân liền đáp: – Cả... Cảm ơn cậu rất nhiều. Tôi không muốn phu nhân cho rằng tôi là kẻ dễ dao động như thế. Tôi hầu như chẳng biết, – ông thú nhận một cách đáng thương, – thế nào là nên nói và thế nào là không – là không nên nói. T-t-tôi chẳng bao giờ biết khi nào thì mình trông như một tên ngốc cả. Tôi cứ phải chạy trốn từ gốc cây này sang gốc cây khác để tránh ánh mắt dòm ngó. Chứng chán ăn của tôi đã ở mức nghiêm trọng rồi. Ta nói, chắc tôi phải dọn đi thôi.

Reginald cho ông hiểu rằng nếu ông có chạy trốn thì những mũi tên vẫn sẽ bám theo đuôi, bởi phu nhân Camper sẽ không bao giờ tha thứ cho việc ông dám bỏ chạy, và bà hoàn toàn có thừa khả năng xuất bản cả một cuốn sách về những cuộc phiêu lưu của Wilsonople.

Vào một buổi chiều Chủ nhật, khi đang dạo bước trong công viên với cô con gái níu chặt tay, Tướng quân Ople tình cờ gặp ông Rolles. Ông thấy chàng thanh niên và Elizabeth đều xanh xao nhợt nhạt, và vì bản thân ý nghĩ về sự khốn khổ luôn hướng mọi sự chú ý về chính mình, ông liền lân la trò chuyện với cả hai về nỗi thống khổ của mình, chẳng cho ai trong số họ lấy một cơ hội lên tiếng cho đến khi họ buộc phải chia tay.

Hậu quả là một bức ký họa ra đời, trong đó hình ảnh một vị thần Tình yêu héo mòn và một nàng Psyche đang tàn phai xuất hiện ở hai bên, bị ngăn cách bởi Wilsonople – người đang dùng đôi tay nắm chặt như còi cảnh sát để cố tình đẩy họ ra xa, trong khi vẫn lịch sự và nhã nhặn nài nỉ họ hãy lắng nghe mình. “Hãy cứ gặp nhau,” ông bảo họ, “bao lâu tùy thích, miễn là ở bên cạnh ta, miễn là các ngươi chịu nghe ta nói”; và vẻ mặt đầy bi thương của ông khẩn thiết van nài một sự đồng cảm từ khán giả.

Chính bức vẽ này, chứ không phải chuỗi tác phẩm tái hiện sự tra tấn dành cho cặp vợ chồng già tại cổng Douro Lodge – những khung hình cứng đờ là minh chứng cho sự chen chúc chật chội trong một dinh thự đậm chất quý ông – chính bức vẽ này là thứ đã khiến Tướng quân Ople, trong cơn cuồng loạn vì bị con ruồi trâu bám đuổi, đem khoe khắp nơi tại bữa tiệc trà trên thảm cỏ nhà bà Pollington. Có người bảo rằng đáng lẽ ông không nên phản bội lại con gái mình; nhưng thật hợp lý khi cho rằng ông chẳng hề hay biết cô con gái chính là nàng Psyche trong tranh. Hoặc nếu ông có nhận ra đi nữa, thì mọi thứ cũng trở nên mờ mịt do cảm xúc cá nhân quá đỗi bộc phát. Giả sử đây chính là bức vẽ đó; ông lần lượt đưa nó cho hai ba quý bà xem, và người ta nghe thấy ông thỉnh thoảng lại lẩm bẩm những đoạn ngắt quãng sau đây: “Tùy ý cô thôi, thưa phu nhân, tùy ý cô; cứ đánh đi, ta nói cứ đánh đi; tôi chịu đựng được hết; tôi nói là tôi chịu được mà... Nếu phu nhân không chịu buông tha, tôi nói là tôi vẫn đang nghiến răng chịu đựng đây... Tôi có thể phát điên, tôi đang nói là tôi có thể phát điên, nhưng chừng nào còn giữ được lý trí thì tôi vẫn ngẩng cao đầu, tôi vẫn bước đi hiên ngang.”

Ông Pollington và một vài quý ông ở khu thương mại khi nghe những lời lẩm bẩm tái diễn của vị Tướng quân tội nghiệp liền đâm ra ghê tởm trước cách cư xử của phu nhân Camper, và kiên quyết khuyên ông nên đệ đơn kiện ra tòa.

Ông thẫn thờ lắng nghe họ, nhưng sau khi lôi ra cả một tập biếm họa (có vẻ như ông luôn cất giữ trong một chiếc ví da marốc để ở túi áo ngực), vừa cho họ xem vừa đưa ra những lời bình phẩm, lại vừa lèo nhèo: “Sẽ còn nữa, chắc chắn sẽ còn nữa, tôi dám chắc là mình thế nào cũng làm ra những việc mà phu nhân sẽ phát hiện ra và đem ra bêu rếu cho mà xem,” ông từ chối việc tìm kiếm sự bồi thường hay đơn giản là sự bảo vệ pháp lý; và chẳng bao lâu sau, người ta lại chứng kiến một cảnh tượng thảm hại khi con người tao nhã này đang đứng nghe bà Barcop bàn về thời tiết và ngoan ngoãn đáp lời: – Trời nóng thật đấy. — Nếu phu nhân chịu ngừng mặc những trang phục sặc sỡ... Nóng lắm như bà đã nói đấy, thưa phu nhân, — tôi không phàn nàn gì về bút mực cả, nhưng tôi thà tránh xa mấy thứ màu mè thì hơn. Và chắc bà cũng thấy trời nóng chứ?

Bà Barcop nhắm nghiền mắt lại và thở dài trước sự tàn tạ của một sĩ quan quân đội từng vô cùng bảnh bao.

Bà hỏi ông: – Ông có điều gì bất mãn với màu sắc cơ chứ?

Tay ông lập tức đưa ngay lên túi áo ngực, miệng thốt lên: – Bộ bà chưa thấy sao? — mặc dù chỉ cách đó vài phút, ông vừa mới trưng bày toàn bộ nội dung của tập tài liệu ấy cho bà xem, trong đó có cả một cái liếc nhanh qua bức tranh câu cá nổi tiếng.

Đến lúc này thì toàn bộ khu dân cư đều tràn ngập niềm cảm thông sâu sắc dành cho Tướng quân Ople. Các quý bà không hề tỏ ra kinh ngạc như các đức ông chồng của họ rằng tại sao một người đàn ông lại có thể để cho một người phụ nữ bức hại đến mức gần như phát điên; thế nhưng một vài người trong số họ cũng thú nhận với chồng mình rằng, phải ngưỡng mộ Tướng quân Ople lắm mới không khinh bỉ ông, xét cho cùng thì cả sự nhạy cảm lẫn tính nhẫn nại của ông đều quá mức chịu đựng. Còn về phần đàn ông, họ thừa biết ông từng đối mặt với đạn pháo giữa chốn chiến trường gầm thét; họ biết ông từng chịu đựng cảnh thiếu thốn, không chỉ cái lạnh thấu xương mà còn là cơn đói khát thực sự – một nỗi kinh hoàng gần như không thể tưởng tượng nổi đối với những con người quen ăn ngon mặc đẹp mỗi ngày ấy; thế nên họ không thể hoàn toàn khinh miệt ông; nhưng sự thiếu khôn ngoan của ông quả thực rất chướng tai gai mắt, và tồi tệ hơn nữa là sự phục tùng đến mức để cho một người phụ nữ quất roi lên đầu lên cổ. Chẳng một ai trong số họ thèm hạ mình cảm thấy như thế cả. Liệu họ có để cho bà ta thấy rằng bà ta có thể chọc tức được họ không? Họ sẽ cười vào mặt bà ta ấy chứ. Hoặc họ sẽ lôi cổ bà ta ra trước quan tòa rồi.

Đó là một Chủ nhật đầu hạ khi Tướng quân Ople đi dự lễ sáng, không có sự đồng hành của Elizabeth vì cô đang mệt. Ngôi nhà thờ mang phong cách cổ kính và chu đáo, với những chiếc ghế hộp vuông cách âm, cho phép tâm trí người ta thả hồn bay bổng khỏi bài giảng hoặc nhàn nhã đương đầu với những khúc mắc mà vị mục sư đặt ra, giống như Tướng quân Ople vẫn thường làm, cảm thấy vô cùng đắc ý với sự chăm chú chân thành của mình trong việc giải quyết những điểm hóc búa và thản nhiên để lộ một phần cuộc đấu tranh tư tưởng đó.

Hơn thế nữa, Nhà thờ còn là một chốn dung thân đối với ông. Kẻ thù của ông không hề bén mảng tới đây. Ông có được chốn ẩn náu độc nhất này, và trông ông suýt chút nữa đã tìm lại được vẻ rạng rỡ của một người hạnh phúc.

Ông vừa mới làm xong cái động tác đứng lên ngồi xuống với chiếc mũ của mình theo thói quen, thì bỗng có ai đó bước đến cách chỗ ông chừng hai mét, không ai khác chính là phu nhân Camper. Ghế của bà chật kín những người nghèo khổ, họ liền ra hiệu muốn lùi xuống nhường chỗ. Bà ra hiệu bảo họ cứ ngồi yên, rồi lặng lẽ ngồi vào chỗ giữa họ, đối diện với vị Tướng quân qua lối đi chung.

Trong suốt buổi giảng, người ta nghe thấy một giọng nói trầm thấp, sắc bén đối lập hẳn với giọng đều đều của vị mục sư, lặp đi lặp lại những từ này: – Ta nói là tôi không chắc mình có thể sống sót qua chuyện này đâu. Ngoài ra, người ta còn nghe thấy vô số tiếng lẩm bẩm ở cùng khu vực đó.

Sau màn nghi lễ quen thuộc khi ai nấy đều được tự do di chuyển nhưng lại chẳng ai muốn là kẻ khởi sự bước đi trước tiên, phu nhân Camper và một cậu bé làm phúc là những người tiên phong cất bước. Thế nhưng phu nhân Camper lại chẳng thể rời khỏi băng ghế vì cánh cửa bị kẹt cứng. Bà mỉm cười, dùng bàn tay xinh xắn của mình lắc đi lắc lại hai ba lần để mở nó ra. Tướng quân Ople liền sải bước đến giải vây. Ông giật mạnh cánh cửa, cúi đầu chào một cách cung kính, và chắc chắn ông đã lùi bước ngay sau đó, nếu như phu nhân Camper, trong lúc đáp lại sự lịch thiệp ấy, không trao thẳng cuốn sách cầu nguyện vào tay ông để ông cầm theo sau gót giày bà. Chẳng còn sự lựa chọn nào khác cho ông. Ông thực hiện một động tác lùi bước trơn tru để lấy lại chiếc mũ rồi lững thững bước theo phu nhân. Tất cả những ai có mặt đều vô cùng háo hức muốn được chứng kiến cảnh tượng này, màn phu nhân Camper lôi theo gót vị Tướng quân nạn nhân được quan sát mà không một thành viên ăn mặc chưng diện nào trong giáo đoàn dám cựa quậy, cho đến khi cơn thèm muốn được tận mắt xem phu nhân Camper sẽ đối xử với "con cá" của mình ra sao khi mang hắn ra khỏi chốn linh thiêng này trỗi dậy mạnh mẽ.

Chẳng ai có thể tưởng tượng nổi một cảnh tượng như thế. Phu nhân Camper đã ngồi lên xe ngựa; Tướng quân Ople thì đang cầm cuốn sách cầu nguyện, tay nâng chiếc mũ, đứng ngay bậc cửa xe, và trông ông cứ như đang đứng quay trước lò nung vậy; bởi trong lúc ông đứng đó, phu nhân Camper đang nhanh tay phác họa những nét vẽ vào một cuốn sổ tay bỏ túi nhỏ. Có những chú chó nhút nhát đến mức phải chật vật lắm mới chịu đựng được sự quan sát của con người hay một lời trực tiếp hướng về chúng, ngay cả khi đó là từ chính chủ nhân của chúng; và những chú chó ngây thơ đáng yêu ấy cứ vẫy đuôi và ngoảnh đầu đi một cách ngập ngừng, như thể đang khẩn khoản xin bạn đừng nhìn chúng và trò chuyện với chúng nữa. Tướng quân Ople, khi đối mặt với cuốn sổ ký họa, trông cũng chẳng khác nào con vật nhạy cảm ấy. Ông chỉ muốn cắm cổ chạy quách đi cho rồi. Ông liếc nhìn nó, rồi đảo mắt khắp nơi, rồi lại nhìn vào nó, rồi ngẩng lên bầu trời. Sự tàn nhẫn của phu nhân và thái độ phục tùng khó hiểu của ông trước điều đó đều thu trọn vào mắt đám đông.

Bạn bè của vị Tướng quân bước đi rất chậm. Xe ngựa của phu nhân Camper vùn vụt lướt qua, và Tướng quân bước tới bắt kịp họ, miệng luyên thuyên trò chuyện với họ và với cả chính mình. Họ hỏi ông Elizabeth đang ở đâu, và ông đáp: – Đứa trẻ tội nghiệp, phải! Tôi nghe nói nó trông xanh xao lắm, nhưng tôi không thể tin rằng mình lại trông hoàn toàn, tôi nói là hoàn toàn nực cười đến thế khi tôi cùng đọc những lời đáp lễ đâu cơ chứ. — Ông lòi ra nửa tá tờ giấy và chìa cho họ xem những bức ký họa mà phu nhân Camper đã vẽ trong nhà thờ, biếm họa ông lúc ngồi xuống cũng như khi đứng lên. Bà đã xé chúng ra khỏi sổ và đưa cho ông khi xe vừa rồ máy phóng đi. – Tôi đang nói là, việc thờ phượng theo nghĩa thông thường rồi sẽ bị cấm cửa đối với tôi nếu như phu nhân... – vị Tướng quân cất lời, tay lật giở đống giấy ký họa ghi lại hình ảnh thảm hại của chính mình một cách ảo não.

Ông thú nhận một cách kỳ cục với vợ chồng ông Gosling dọc đường đi thế này: – rằng ông đã lục tung chiếc rương của mình, lôi chiếc thắt lưng kiếm ra để đo vòng bụng, và phát hiện ra mình gầy đi so với thời điểm rời quân ngũ, điều chưa từng xảy ra trước khi ông tham dự buổi yết kiến triều đình cuối cùng của mùa trước. Thế nên suy luận rút ra là rõ mười mươi, chính phu nhân Camper đã làm ông còm cõi đi. Bà đã làm ông tọp hẳn đi chẳng khác nào một cuộc vây hãm ngạt thở.

– Nhưng sao ông lại để tâm đến bà ta làm gì? Sao lại phải... – ông Gosling thốt lên, một quý ông đến từ khu thương mại với cái bụng tròn vo đủ sức làm lệch hướng cả đạn súng trường.

– Lại để cho bà ta làm tổn thương ông sâu sắc đến thế cơ chứ! – bà Gosling kêu lên.

– Thưa phu nhân, nếu bà ta là vợ tôi, thì tôi đã đành. Tôi nói sự thật là thế đấy; tôi cảm thấy điều đó, nếu như bản thân tôi lại hiện lên quá đỗi nực cười trong mắt một con người, trong mắt bất kỳ ai. —

– Trong mắt phu nhân Camper ấy chứ.

Ông thừa nhận có lẽ đúng là như vậy. Ông vốn chẳng mảy mai nghĩ đến việc quy chụp nguồn cơn của nỗi đau buốt nhói ấy cho cái hình ảnh thảm hại mà ông thể hiện trong mắt riêng vị phu nhân này. Không; sự thật quả thực là vậy, kỳ lạ thay: nếu là mắt của một người phụ nữ khác, có khi đã biến ông thành hình thù quả bí ngô, phóng đại mọi tật xấu của ông lên gấp năm mươi lần, và ông, dù chẳng lấy gì làm thích thú, đương nhiên là thế rồi, vẫn sẽ giữ được một sự bình thản nhất định của một đấng nam nhi. Làm sao mà phu nhân Camper lại có thể có quyền lực lớn lao đến thế đối với ông nhỉ? – một người phụ nữ dùng hộp phấn hồng hay hũ sơn để che giấu tuổi bảy mươi! Đó là thứ ma thuật ở mức độ tồi tệ nhất. Suốt sáu tháng nay, theo lệnh của bà, ông thực sự đã sống cuộc đời của một con thú, bị hạ nhục ngay trong lòng tự trọng của chính mình; bị thiêu đốt bởi mọi tiếng cười mà ông nghe thấy; bị săn đuổi, bám theo, tóm gọn, rồi như thể bị rạch hay đóng dấu rồi lại được thả ra để rồi cái vòng luẩn quẩn ấy cứ thế lặp đi lặp lại.