Một tháng sau, sau một đêm sương giá buốt giá ngay trước thềm những ngày xuân ấm áp hơn, ông Fellingham bước vào Crikswich dưới bầu trời xanh ngắt hòa quyện rực rỡ với những triền đồi xanh mướt, những vách đá trắng ngần và mặt biển lấp lánh; và không nghi ngờ gì nữa, chính vẻ đẹp bày ra trước mắt đã thuyết phục ông rằng mình đã lầm lẫn khi từng coi Annette là một cô gái tầm thường. Ông đến đây với một tâm thế hoàn toàn tò mò để khám phá xem cô có phải là một người như vậy hay không. Ai ngoài một cô gái tầm thường lại muốn tha thiết sống tại Crikswich chứ, ông từng tự hỏi mình như thế; và giờ đây ông hoàn toàn chắc chắn rằng không một cô gái tầm thường nào lại có thể nảy ra ý tưởng đó. Vô cùng giản dị, cô quả thực là vậy; nhưng điều đó hoàn toàn có thể xem là một điểm nổi bật ở một tiểu thư sở hữu ánh nhìn đầy biểu cảm.

Tiếng cưa xẻ thu hút ông đến cửa hiệu của Crickledon, và người thợ mộc chăm chỉ nhanh chóng cập nhật cho ông tình hình thời cuộc.

Crickledon chỉ tay về phía ngôi nhà trên bãi biển, cho biết đó là nơi ông Van Diemen Smith và con gái đang lưu trú.

“Trời ạ! Và trông ông ấy thế nào?” Fellingham hỏi.

“Thị trấn của chúng tôi có vẻ rất hợp với ông ấy, thưa ngài.”

“Chà, chắc tôi không nên nói thêm gì nữa nhỉ.” Fellingham kìm lại lời định nói. “Họ đã giải quyết xong vụ tranh chấp chiếc gương soi toàn thân chưa thế?”

“Ông Tinman đã phải nhượng bộ.”

“Thật ư.”

“Nhưng,” Crickledon ngừng tay làm việc, “ông Tinman đã bán cho ông ấy một mảnh đồng cỏ.”

“Tôi hiểu rồi.”

“Ông Smith dạo này tậu được kha khá đất đai ở đây rồi đấy. Người ta bảo tôi rằng ông ấy chuẩn bị mua lại khu Elba. Ông ấy đã mua khu The Crouch. Ông ấy với ông Tinman lúc nào cũng dính lấy nhau. Giờ họ đang ở tận Helmstone kìa. Họ cũng vừa đi Luân Đôn về đấy.”

“Liệu họ có quay về trong hôm nay không?”

“Chắc chắn rồi, tôi nghĩ thế. Ông Tinman ngày mai phải có mặt ở Luân Đôn mà.”

Crickledon liếc nhìn. Ông không phải là kẻ biết cách làm ra vẻ tinh ranh, nhưng trong ánh nhìn của ông có một tia sáng le lói đủ sức khơi lại ký ức trong lòng Fellingham, khiến anh thốt lên:

“Bức Thỉnh nguyện thư ấy ư? Tôi suýt quên mất. Vẫn chưa xong xuôi à? Dạo này ông ta còn luyện tập nhiều không?”

“Không có cái gương nào bị đập vỡ thêm nữa đâu.”

“Thế còn vợ ông thì sao, Crickledon?”

“Bà nhà đang ở nhà đấy, thưa ngài, sẵn sàng trò chuyện nếu ngài có nhã ý muốn ghé qua.”

Bà Crickledon tỏ ra vô cùng sẵn lòng. Chủ đề của bà chính là “Cái tay Tinman đó”. Hắn ta đã nẫng mất khách trọ của bà, và bà thừa biết mục đích của hắn. Bà biết ông Smith rất hối hận vì đã dọn đi nơi khác, dù ông không dám thốt lên thành lời. Bà biết cô Smith đã chán ngấy tận cổ việc phải kè kè bầu bạn với bà Cavely, em gái của Tinman. Cô thường ghé sang đây một lần trong ngày chỉ để trốn mặt bà Cavely—một kẻ mà, lạy Chúa ngài!, sẽ chẳng thèm đặt chân vào nhà một người lao động nào nếu mụ không được phép ra oai ban ơn ban phước. May thay, cô Smith đã thuyết phục được cha mình tự đứng ra mua rượu trực tiếp từ các nhà buôn.

“Một quyết định sáng suốt,” Fellingham nhận xét; “và cũng là một cách tiết kiệm.”

Anh còn nghe ngóng thêm rằng ông Smith sẽ chính thức chuyển vào ở The Crouch vào tháng tới, và rằng bà Cavely cứ lảng vảng bám riết lấy cô Smith như diều hâu rình mồi.

“Lại thêm cái lão Tinman đó nữa, già bằng cả tuổi bố người ta!” bà Crickledon bức xúc.

Bà hay có lối liên tưởng chớp nhoáng giữa các sự việc. Fellingham, dù là một nam nhân, lại mang tư chất người Anh, cũng đủ nhạy bén để nhận ra mối liên kết ấy.

“Họ còn phải hỏi ý kiến của tiểu thư trước chứ, thưa bà.”

“Nếu đó là cái gật đầu của người cha thì thể nào cô ấy cũng vâng lời răm rắp; cứ chờ mà xem,” bà Crickledon nhấn mạnh. “Con bé là một tiểu thư có chính kiến, nhưng hễ dính đến tình cảm là nó lại lấy cha mình làm điểm tựa. Và ông già đó thì đã mù quáng đến mức độ đần độn vì cái tay Tinman kia rồi.”

Đúng lúc họ đang trò chuyện thì Annette xuất hiện.

“Tôi thấy anh rồi,” cô nói với Fellingham; một cách vui vẻ, cởi mở và hoàn toàn tự nhiên.

“Em có định đi dạo dọc bãi biển cùng anh không?” anh hỏi.

Cô đề xuất vùng nông thôn phía sau thị trấn, và điều đó cũng hoàn toàn vừa ý anh. Nhưng đó không phải là một buổi dạo chơi vui vẻ gì cho cam. Anh đã tự nhủ rằng mình đem lòng ngưỡng mộ cô, và ý nghĩ phải coi Tinman là tình địch khiến anh vô cùng khó chịu. Anh tuôn ra vô số lời chế giễu Tinman, và điều này khiến Annette cảm thấy phiền lòng, bởi cô không chỉ nhận ra anh sẽ chẳng màng kiêng dè gì trước mặt cha mình, mà những lời đó còn khơi dậy chính tinh thần châm biếm trong lòng cô để đối lập lại với tình cảm thân thiết mà cha cô dành cho người bạn học cũ.

“Ông Tinman đã tỏ ra vô cùng hiếu khách với chúng tôi,” cô nói, hơi lạnh lùng một chút.

“Xin phép được hỏi, liệu hắn ta đã đồng ý nhận các bài học về tác phong và phát âm chưa thế?”

Annette không trả lời.

“Nếu có công mài sắt có ngày nên kim, chắc giờ này hắn cũng phải tiến bộ gần tới đích rồi nhỉ.”

Cô tiếp tục giữ im lặng.

“Anh dám cá rằng, trong đời sống gia đình, hắn cũng đáng yêu chẳng kém gì sự hiếu khách của mình, và việc được ngắm nhìn hắn xúng xính trong bộ đồ dự triều đình hẳn là một niềm vui thú mỗi ngày.”

“Tôi chưa từng thấy ông ấy mặc bộ đồ dự triều đình bao giờ.”

“Đó là sự thẹn thùng e ấp của hắn thôi.”

“Người ta hay bàn tán về những chuyện đó.”

“Ý em là những kẻ phàm phu tục tử hay bôi nhọ người quyền quý, dù họ chẳng biết gì về những người đó! Anh chắc chắn điều đó là sự thật, và sống chốn hoàng gia hẳn người ta phải thấm thía điều này sâu sắc. Nhưng kìa, bầu trời và biển cả mới tuyệt làm sao!”

“Chẳng phải sao ạ?”

Annette họa lại niềm cảm thán giả tạo của anh bằng một sự bộc trực đến mức làm tan chảy cả cõi lòng anh.

Anh đang toan bù đắp lại quãng thời gian đã mất, thì cái vẫy ô điên cuồng ở con đường bên phải dẫn từ thị trấn tới đã khiến Annette khựng lại và nói, “Em nghĩ đó chắc là bà Cavely rồi. Chúng ta nên ra gặp cô ấy.”

Fellingham hỏi tại sao.

“Cô ấy thích đi dạo lắm,” Annette đáp, cắn nhẹ lên môi.

Fellingham thầm nghĩ có vẻ cô ấy thích chạy đua thì đúng hơn.

Bà Cavely nhập hội với họ trong trạng thái thở không ra hơi. “Trời ơi! Các người đi nhanh thế đấy!” mụ ta oang oang. “Tôi thấy hai người xuất phát. Tôi liền đi theo, tôi chạy, tôi cắm cổ phi nước đại. Tôi cứ sợ chẳng bao giờ bắt kịp hai người. Lại còn bỏ lỡ cả một buổi sáng ngắm cảnh đẹp đậm chất Anh quốc thế này nữa chứ!”

“Chẳng phải là tuyệt diệu hay sao?”

“Không thể thốt thêm lời nào hơn,” Fellingham vừa nói vừa cúi đầu chào.

“Tôi thực sự rất vui được gặp lại ngài. Ngài thấy Crikswich thế nào?”

“Đã ghé một lần là khắc khoải vương vấn mãi, chẳng khác nào Venice vậy, thưa bà. Cho phép tôi mạo muội hỏi xem ông Tinman đã tiến hành trao Thỉnh nguyện thư chưa thế?”

“Ngày kia. Cuộc hẹn đã được ấn định với ông ấy rồi,” bà Cavely đáp với vẻ quan chức hơn hẳn, “vào ngày kia. Ông ấy đang vô cùng phấn khích, ngài thừa sức tưởng tượng mà. Nhưng ông Smith chính là nguồn giải khuây tuyệt vời cho ông ấy—đúng là sự đổi gió mà ông ấy hằng mong mỏi. Giờ chúng ta đã trở thành một một gia đình rồi còn gì.”

“Quả thật vậy sao, thưa bà, tôi nào có hay biết gì đâu,” Fellingham đáp.

Thông tin đó đã bơm thêm nọc độc châm biếm vào những lời cay đắng tiếp theo của anh, khiến Annette quyết định cắt ngắn buổi dạo chơi và tống cổ anh về cho rảnh nợ trong ngày.

Anh ghé qua ngôi nhà trên bãi biển sau giờ cơm tối để thăm ông Van Diemen Smith, đúng lúc diễn ra một trận chiến thực sự giữa anh và Tinman; bởi phần quà mà Van Diemen đóng góp cho bữa tiệc là rượu sâm-panh, và thứ đó đã bị nốc cạn sạch, nhưng chai rượu sherry của Tinman thì vẫn còn nguyên. Tinman cứ nằng nặc bắt Fellingham phải uống cho bằng được một ly. Fellingham né tránh bằng một vẻ mặt nghiêm nghị pha chút mỉa mai đến mức đau đớn mà Annette có thể nhận thức rõ mồn một. Cuối cùng Van Diemen lại hùa vào ủng hộ ý tốt hiếu khách của Tinman, và trước sự kinh ngạc tột độ của Fellingham, anh nhận ra rằng hai lão đàn ông này vẫn đinh ninh nghĩ rằng anh đang e thẹn thoái thác một lời mời đầy cám dỗ, trong khi suốt từ nãy đến giờ những ngón đòn kiếm hiệp mỉa mai và những cú đâm xuyên táo mà anh giáng xuống một trong hai người bọn họ vốn là những kiệt tác của sự khéo léo.

Tinman dúi thẳng ly rượu vào tay anh.

“Anh làm tràn ra ngoài rồi kìa,” Fellingham nói.

“Chẳng hại gì đến thảm đâu,” Tinman đáp.

“Thế ư?” Fellingham đăm đăm nhìn tấm thảm, cứ như thể đang chờ đợi một ngọn lửa bùng cháy lên vậy.

Rồi anh liền kể câu chuyện về vị đại đế Alexander hào hiệp đã cạn sạch chén thuốc độc, bất chấp lờièm pha của kẻ tiểu nhân, để bày tỏ lòng tin tuyệt đối dành cho người bạn của mình.

“Alexander—hắn ta là ai thế nhỉ?” Tinman hỏi, bị hẫng nhịp trong các hồi ức lịch sử chỉ vì sự vắng bóng của họ.

“Tướng Alexander,” Fellingham đáp. “Alexander Philipson, hoặc ông ta tuyên bố là Joveson; và rất thích rượu chè. Nhưng cuối cùng thì chai sherry của lão ta cũng tiễn luôn lão về chầu diêm vương.”

“A! Thế chắc lão uống nhiều quá chứ gì,” Tinman phán.

“Uống rượu của chính lão chứ!”

Annette liền ra hiệu cảnh cáo gã thanh niên mang tâm địa báo thù nọ bằng câu hỏi, “Anh dự định ở lại Crikswich bao lâu nữa, thưa anh Fellingham?”

Anh đã cư xử sai trái một cách trầm trọng. Nhưng một đối thủ vừa đáng ghét lại vừa bất lực thì chỉ tổ khơi dậy sự tàn nhẫn trong con người ta. Annette rất khôn ngoan khi tránh để cho cha mình nhận ra rằng không khí đang sục sôi sự châm biếm; và cả ông lẫn Tinman đều không hoàn toàn ý thức được điều đó: thế nhưng cả hai vẫn thấy chột dạ và co ro lại trong lòng trước cảm giác như có một cơn gió độc đang thổi qua. Hôm sau, Fellingham tháp tùng họ cùng một số vị thẩm phán tri huyện lên Luân Đôn.

Vâng, tùy ý các bạn thôi: khi một vị thị trưởng đến yết kiến Bệ hạ, đó là một sự kiện trọng đại, và các bạn hoàn toàn có quyền tranh luận dài dòng rằng điều đó ngụ ý nhiều điều hơn là một mong muốn đơn thuần từ phía ông ta trong việc thể hiện tài năng văn chương và đọc sách của mình: đó là niềm an ủi lớn lao cho dân chúng, như một sự biểu dương về uy quyền vĩ đại của chính họ; và đó là nguồn khích lệ cho những ai phấn đấu để trở thành thị trưởng, quan thừa hành, hay nhân vật chóp bu dưới bất kỳ hình thức nào; nhưng việc nhấn mạnh quá đà khi đưa tin về sự kiện ấy—làm cho nó có vẻ là một trọng đại quá mức—chắc chắn sẽ rỉ tai một dân tộc có bộ óc chính trị rằng sự mỉa mai đang lơ lửng trong không khí, và dẫu cho họ có tha thiết trân trọng đặc quyền được gõ cửa hoàng cung và đường hoàng bước vào để đọc những bài văn của mình đến thế nào đi nữa, thì nếu không ở trong tâm trạng sùng bái thái quá, họ sẽ cười. Họ sẽ cười nhạo bản tin đó.

Đó lại càng là lý do chính đáng để chúng ta không nên nuông chiều họ trong những thời điểm như thế; và tôi xin chia buồn cho bất kỳ người đồng nghiệp nào cầm bút, dẫu có chút tiếng tăm đi chăng nữa, kẻ đã nhúng tay biên soạn bản tin về buổi yết kiến trao Thỉnh nguyện thư chúc mừng của Ngài Quan thừa hành Tinman ở Crikswich! Herbert Fellingham đã trút bỏ sự thù hằn cá nhân của mình lên đầu Tinman. Lẽ ra anh ta phải nhớ rằng việc đó còn liên quan đến một đối tượng khác ngoài Tinman—nghĩa là một chức vị—thứ mà con quái vật đồng bóng thỉnh thoảng vẫn thích vồ vập và đùa giỡn một cách đầy khinh miệt, người ta có thể nghĩ vậy, như một cách để vỗ về lòng tự kiêu của nó, và để bù đắp cho những cơn cuồng nộ sùng bái cúi đầu phục dịch gợi nhớ sâu sắc đến những ngày tháng mà chúng ta nhìn thấy qua lăng kính của ông Darwin.

Lẽ ra anh ta không nên viết bản tin đó. Nó đã khơi mào một tràng cười khúc khích lan khắp nước Anh. Anh ta lại dại dột đến mức gửi một bản tờ báo chứa bài báo đó cho Van Diemen Smith. Van Diemen đọc nó với vẻ đầy mãn nguyện. Tinman cũng vậy. Cả hai người bọn họ đều ca ngợi anh nhà văn tài ba nọ. Nhưng họ lại chuyền tờ báo cho viên Trung úy Tuần duyên, kẻ đã hỏi thẳng Tinman rằng hắn thấy bài báo thế nào; và những vị khách du lịch bắt đầu kéo đến Crikswich, những người nhất quyết đòi diện kiến cho bằng được nhân vật tai to mặt lớn nhất ở đây; rồi sau đó lại xuất hiện một ấn phẩm trào phúng, hoàn toàn mang giọng điệu Cộng hòa đương thời, lấy Phẩm giá Con người làm lập trường xuất phát, dựa hơi vào những trò chơi chữ cũ kỹ đầy hơi hám để tán dương bản tin châm biếm về bức Thỉnh nguyện thư chúc mừng nổi tiếng của Quan thừa hành Crikswich.

“Annette,” Van Diemen bảo con gái, “từ nay con đừng có khuyến khích cái tay nhà báo đó bén mảng đến đây nữa. Hắn ta đã được cảnh cáo rồi đấy.”