Khi Nessus chưa kịp sang tới bờ bên kia, chúng tôi đã bước vào một khu rừng, nơi không có lối mòn nào in dấu chân người. Lá ở đây không xanh tươi mà mang màu sẫm; cành nhánh chẳng nhẹ nhàng thanh mảnh, mà biến dạng, sần sùi và đan chặt vào nhau: không có trái cây, chỉ có những chiếc gai đầy độc dược. Những bụi rậm này còn gai góc, chằng chịt hơn cả những nơi trú ngụ của những loài thú hoang ghét đồng ruộng, giữa Corneto và dòng suối Cecina.

Nơi đây lũ Harpies hung tàn làm tổ, chính là lũ quái vật đã xua đuổi đoàn người Trojan khỏi đảo Strophades với những điềm báo khủng khiếp về tương lai u tối của họ. Đôi cánh chúng rộng lớn, cổ và mặt mang hình hài con người, đôi chân trang bị vuốt sắc, còn chiếc bụng to lớn phủ đầy lông vũ. Chúng ngồi gào thét trên cánh rừng u linh ảm đạm.

Người thầy nhân từ cất lời: "Trước khi con đi tiếp, hãy biết rằng con đang ở vòng thứ hai, và sẽ ở đó cho tới khi con đặt chân lên bãi cát kinh hoàng: hãy nhìn quanh cho kỹ, con sẽ thấy những điều mà nếu ta kể ra, người đời sẽ chẳng tin đâu."

Từ khắp các phía, tôi nghe tiếng than vãn thảm thiết vang lên, mà không thấy người đâu. Tôi đứng chết lặng vì kinh ngạc. Người tưởng tôi nghĩ rằng những giọng nói kia phát ra từ những kẻ đang ẩn nấp trong bụi rậm dày đặc, nên đã nói tiếp: "Nếu con bẻ một cành nhỏ từ bất kỳ loài cây dị hợm nào ở đây, ý nghĩ trong đầu con sẽ hoàn toàn tan biến."

Khi ấy, tôi khẽ đưa tay ra, ngắt một cành nhỏ từ một cây dại lớn, và ngay lập tức thân cây kêu lên: "Tại sao ngươi lại bẻ ta?" Rồi khi dòng máu đen rỉ xuống từ vết thương, nó nói thêm: "Tại sao ngươi lại xé nát ta như vậy? Trong tim ngươi không còn chút xót thương nào sao? Chúng ta từng là người, nay đã hóa thành những gốc cây cắm rễ nơi đây. Nếu chúng ta là hồn ma của loài rắn, thì bàn tay ngươi cũng nên buông tha cho chúng ta."

Như một khúc củi còn tươi, khi cháy một đầu thì đầu kia phát ra âm thanh rên rỉ và rít lên theo luồng gió thoát ra ngoài, từ mảnh thân cây bị gãy, máu và những lời than vãn cùng lúc tuôn trào. Tôi buông cành cây xuống, đứng sững như kẻ bị nỗi kinh hoàng tấn công, và vị hiền triết trả lời:

"Hỡi linh hồn bị tổn thương, nếu kẻ này có thể tin vào những điều nó đã thấy trong thơ ta mà không cần phải tận mắt chứng kiến, thì nó đã chẳng vung tay chống lại ngươi. Nhưng chính ta, vì chuyện này quá khó tin, đã xui khiến nó làm điều mà ngay cả ta lúc này cũng thấy ân hận. Nhưng hãy nói cho ta biết, ngươi là ai; để bù đắp lại nỗi oan ức này, ta có thể giúp ngươi khôi phục danh tiếng ở chốn nhân gian, nơi người này sẽ quay trở về."

"Lời nói êm tai của ông đã dẫn dụ ta," thân cây đáp lại, "khiến ta không thể không lên tiếng, vậy nên nếu ta có nán lại đây lâu hơn một chút trong cái bẫy này, xin đừng coi đó là điều phiền muộn. Ta là kẻ đã nắm giữ cả hai chìa khóa trái tim Frederick, và xoay những ổ khóa, đóng mở bằng kỹ nghệ khéo léo đến mức, ngoài ta ra, chẳng ai có thể tìm được lối vào sâu trong lồng ngực ngài."

"Lòng trung thành của ta với chức trách cao cả ấy lớn đến nỗi, nó đã khiến ta phải đánh đổi bằng chính dòng máu nóng chảy trong huyết quản. Con ả kỹ nữ, kẻ chưa bao giờ rời đôi mắt tham lam khỏi hoàng cung của Caesar, mối họa và tệ nạn chung của triều đình, đã khơi dậy lòng căm ghét của tất cả mọi người nhắm vào ta; và chúng thổi bùng ngọn lửa ấy lên Augustus, khiến những vinh quang rực rỡ của ta biến thành nỗi đau đắng cay."

"Linh hồn ta, đầy khinh bỉ và chán chường, đã tìm đến cái chết để trốn tránh sự rẻ rúng, và ta trở thành kẻ bất công với chính mình, đúng như bản chất vốn có. Ta thề bằng những rễ cây mới bám chặt vào thân này, rằng ta chưa bao giờ phản bội chúa thượng của mình, người xứng đáng được tôn kính đến thế; và nếu trong số các ngươi có ai thực sự được trở về trần thế, xin hãy minh oan cho ta, kẻ hiện vẫn đang nằm rạp dưới đòn roi tàn độc của lòng đố kỵ."

Vị thi sĩ dừng lại một lúc cho đến khi những lời than vãn dứt hẳn, rồi quay sang tôi: "Đừng lãng phí thời gian; hãy nói và hỏi hắn nếu ngươi còn muốn biết thêm điều gì." Vì thế tôi đáp: "Hãy để ông thay con hỏi hắn bất cứ điều gì ông nghĩ sẽ làm con thỏa mãn; vì con không thể cất lời, trái tim con quá đỗi xót xa."

Ông nói tiếp: "Cầu mong hắn làm cho ngươi những gì ngươi cầu xin, như cách ngươi sẵn lòng, hỡi linh hồn bị giam cầm, hãy giải thích làm thế nào mà linh hồn lại bị trói buộc trong những khớp cây sần sùi này; và nếu có thể, hãy cho biết liệu có bao giờ linh hồn nào thoát khỏi hình hài ấy được không."

Thân cây thở mạnh, và làn gió nhanh chóng biến thành những âm thanh rõ ràng như thế này: "Các người sẽ sớm có câu trả lời. Khi linh hồn hung bạo rời bỏ thể xác, tự nó tách rời khỏi đó, Minos sẽ phán quyết nó xuống vòng thứ bảy, nó rơi vào khu rừng này, không có nơi chốn nhất định, cứ tùy theo vận rủi mà rơi vào đâu, nó sẽ nảy mầm ở đó, như hạt giống ngũ cốc, mọc thành một cây con, rồi dần trở thành một loài cây hoang dại."

Những con Harpies, khi ăn lá cây, sẽ gây ra nỗi đau và chính nỗi đau đó tạo thành lối thoát cho niềm bi ai. Chúng ta, như những kẻ khác, sẽ đến nhận lại cái xác của mình, nhưng không phải để khoác lại nó; bởi vì những gì một người đã tự tước đoạt khỏi bản thân thì không công bằng nếu hắn được nhận lại. Chúng ta sẽ kéo chúng về đây, và khắp khu rừng ảm đạm này, xác thân chúng ta sẽ bị treo lên, mỗi cái treo trên cành gai của chính cái bóng tội nghiệp của mình."

Chúng tôi vẫn đang chăm chú lắng nghe thân cây, chờ đợi những lời tiếp theo, thì một tiếng động làm chúng tôi bất ngờ, giống như khi một người đi săn nghe thấy tiếng lợn rừng và đoàn thợ săn tiến đến vị trí mình đang phục kích, nghe tiếng thú vật và cành cây xào xạc xung quanh. Và kìa! Có hai kẻ trần truồng, mình đầy vết xước bởi bụi gai, đang chạy trốn thục mạng, xé nát mọi bụi rậm trên đường chạy qua.

"Mau lên, mau lên hỡi cái chết!" kẻ đi đầu kêu lên. Kẻ kia, dường như mất kiên nhẫn vì sự chậm trễ, hét lớn: "Lano! đôi chân ngươi không còn nhanh nhẹn như trên chiến trường Toppo ngày nào đâu!" Và rồi, có lẽ vì đã kiệt sức, hắn cùng với một bụi cây gộp thành một khối. Sau lưng họ, khu rừng đầy những con chó cái màu đen, gầy gò và nhanh nhẹn, như những con chó săn vừa được tháo xích.

Chúng cắm nanh vào kẻ đang ngồi thụp xuống đó, xé xác hắn ra từng mảnh rồi tha những phần chi bị hành hạ đi mất. Sau đó, người dẫn đường nắm lấy tay tôi và dẫn tôi đến bụi cây, nơi đang vô vọng than khóc qua những vết thương rỉ máu: "Ôi Giacomo xứ Sant’ Andrea! Có ích gì cho ngươi khi dùng ta làm tấm lá chắn? Tội lỗi của ngươi gây ra tai họa gì cho ta vậy?"

Khi người đã dừng lại bên bụi cây, thầy tôi cất tiếng: "Ngươi là ai, kẻ đang thốt ra những lời than vãn bi thương cùng với dòng máu chảy ra từ nhiều vết thương thế này?" Hắn đáp: "Ôi, những linh hồn đã đến đúng lúc để chứng kiến sự tàn phá nhục nhã đã xé nát lá của ta thế này, hãy nhặt chúng lên, và cẩn thận đặt dưới chân cái cây mẹ đáng thương của chúng."

"Ta từng sống ở thành phố đã thay vị bảo hộ đầu tiên bằng Thánh Baptist, nên người này sẽ không ngừng dùng nghệ thuật của mình để gieo rắc tai ương cho nó: và nếu không còn sót lại chút dấu vết nào của ông ấy trên dòng Arno, thì những công dân đã dựng lại những bức tường thành trên đống tro tàn mà Attila để lại, hẳn đã làm việc vô ích. Ta là kẻ đã tự thắt thòng lọng định mệnh ngay dưới mái nhà mình."