“Khốn thay! Ôi Satan! Satan!” Plutus cất tiếng kêu lớn,

bằng giọng khàn đặc đầy hoảng loạn kinh hoàng:

và bậc hiền triết nhân từ, người chẳng hề nao núng trước bất kỳ điều gì,

liền cất lời an ủi tôi: “Chớ để nỗi sợ hãi

làm hại ngươi, bởi chắc chắn hắn chẳng có quyền năng gì

để cản trở chuyến xuống dốc an toàn của ngươi qua vách đá này.”

Rồi quay về phía cái môi đầy nguyền rủa ấy, ngài thét lên: “Câm miệng!

Hỡi con sói đáng nguyền rủa! Hãy để cơn thịnh nộ của ngươi gặm nhấm

và thiêu đốt chính nội tâm ngươi! Hắn đi qua vực sâu tăm tối này

không phải là không có lý do. Đó là ý muốn

trên cõi cao xanh kia, nơi Đại Tổng lãnh thiên thần từng trút

cơn thịnh nộ của Thiên đàng lên kẻ ngoại tình kiêu ngạo đầu tiên.”

Như những cánh buồm giương rộng căng đầy gió

bỗng chốc xẹp xuống rũ rượi khi cột buồm gãy gục;

cũng vậy, con ác thú tàn độc ngã quỵ xuống đất.

Cứ thế, chúng tôi hạ xuống bậc thềm đá dốc thứ tư,

tiến vào bờ bến ảm đạm, nơi thu hẹp tất cả mọi nỗi thống khổ

của toàn củ vũ trụ. Khốn thay cho tôi!

Công lý toàn năng! Trong kho tàng nào ngài chất chứa

biết bao nỗi đau mới, bao niềm phiền muộn mới, hỡi những gì tôi thấy nơi đây!

Cớ sao lỗi lầm của chúng ta lại đưa đẩy ta đến nông nỗi này?

Tựa như ngọn sóng dâng lên trên eo biển Charybdis,

lao vào va đập và vỡ tung trước ngọn sóng đối đầu;

đó chính là điệu nhảy mà dòng giống khốn khổ này buộc phải quay cuồng,

những kẻ mà tôi thấy ở đây đông đúc hơn bất kỳ nơi nào khác,

từ bên này sang bên kia, với tiếng thét vang lừng,

cùng lăn những khối trọng tải bằng chính sức ngực của mình,

rồi va sầm vào nhau, và ngay lập tức mỗi kẻ

lại lăn chúng quay ngược trở lại, vừa quay đầu,

vừa gào thét: “Sao ngươi lại giữ chặt thế?”

Và những kẻ đối diện đáp: “Còn sao ngươi lại vứt đi?”

Cứ thế lặp đi lặp lại khúc ca đầy căm hờn ấy,

họ vượt qua vòng tròn kinh hoàng để đến điểm đối diện ở cả hai phía:

khi đến nơi, cả hai liền quay gót,

rồi qua khoảng không gian ở giữa

lại đối đầu xung đột lần nữa. Thấy cảnh ấy,

lòng tôi đau nhói, bèn cất lời: “Ôi xin hãy nói cho con biết, hỡi người dẫn đường!

Đây là giống người nào? Những kẻ đầu cạo trọc

ở bên tay trái chúng ta kia, có phải tất cả đều thuộc về giáo hội không?”

Ngài liền đáp: “Trong cõi đời đầu tiên của họ, tất cả những kẻ này

đều có tâm trí lệch lạc đến mức họ đã không sử dụng

của cải của mình

theo đúng mực thước. Điều này có thể thấy rõ qua lời họ gào thét,

mỗi khi họ đến hai đầu mút

của vòng tròn, nơi mà tội ác

trái ngược nhau về bản chất đã chia rẽ họ. Những kẻ tách rời khỏi giáo hội

là những kẻ không đội mũ trùm đầu có tóc,

bao gồm cả các Giáo hoàng và Hồng y, những kẻ mà lòng tham

đang nắm giữ quyền thống trị tuyệt đối.”

Tôi bèn thưa: “Giữa những kẻ thế này chắc chắn phải có những người

mà con sẽ nhận ra, những kẻ từng vấy bẩn bởi vết nhơ

của những tội lỗi ghê tởm này.” Ngài đáp lại thế này:

“Ngươi đang ôm ấp một suy nghĩ hão huyền. Cuộc đời đê tiện ấy,

từng khiến họ trở nên hèn hạ trước kia, giờ đây làm họ mờ tối,

và chẳng thể nào nhận diện được nữa.

Muôn đời họ sẽ đụng độ nhau trong cú va chạm thô bạo này:

những kẻ này sẽ trỗi dậy từ nấm mồ với đôi bàn tay nắm chặt,

còn những kẻ kia với mái tóc cạo sát da đầu. Của cải mà họ cho đi một cách tồi tệ,

và giữ lại một cách tồi tệ, đã tước đi của họ thế giới tốt đẹp,

và đẩy họ vào cuộc tranh đấu này, thứ chẳng cần

đến lời văn trau chuốt nào của ta để miêu tả thêm.

Giờ đây con có thể thấy, hỡi con ta! Mới mong manh và hão huyền làm sao,

những tài sản được trao vào tay vận mệnh,

khiến cho nhân loại phải nhọc nhằn tranh chấp đến thế!

Tất cả số vàng nằm dưới ánh trăng,

hoặc từng tồn tại từ trước đến nay, của những linh hồn nhọc nhằn này

cũng không thể mua nổi sự bình yên cho dù chỉ một người.” Tôi liền đáp lại:

“Hỡi người dẫn đường của con! Con cũng muốn học hỏi điều này từ ngài;

vận mệnh mà ngài đang nhắc đến ấy, rốt cuộc nó là gì,

mà móng vuốt lại nắm giữ những ơn phúc của trần gian?”

Ngài đáp: “Hỡi những sinh linh mù quáng! Ngu muội nào

đã bao vây các ngươi? Giờ hãy lắng nghe và ghi nhớ phán quyết của ta.

Đấng có trí tuệ siêu việt vượt lên trên tất cả,

khi tạo ra các tầng trời, đã ban cho chúng các quyền năng cai quản

để dẫn dắt chúng, sao cho mỗi phần đều chiếu rạng vào nhau,

ánh sáng của chúng tuôn trào phân bổ đều đặn.

Bằng sự bài trí tương tự, Ngài đã định đoạt

để cai trị những hình ảnh rạng rỡ của thế gian

bằng sự giám sát của một bàn tay dẫn dắt

và một vị sứ giả chung, kẻ vào thời điểm thích hợp

có thể hoán đổi những lợi thế phù phiếm của cuộc đời

từ giống nòi này sang giống nòi khác, từ dòng máu này sang dòng máu khác,

vượt ngoài tầm ngăn chặn của sự khôn ngoan nhất từ con người:

vì thế mà quốc gia này trỗi dậy nắm quyền bính,

quốc gia khác lại lụi tàn, tựa như ý chí của nàng

đã sắc phong, ẩn giấu khỏi chúng ta

như đàn rắn phục trong thảm cỏ. Mọi sự khôn ngoan tột cùng của các ngươi

đều vô ích trước nàng ta. Nàng trù tính bằng sự minh triết,

phán xét, và duy trì vương quyền của mình, hệt như các quyền năng thần thánh khác.

Những đổi thay của nàng không hề biết đến

sự gián đoạn: bởi sự tất yếu

đã làm nàng trở nên nhanh nhạy, vì có quá nhiều kẻ đến đòi

thừa kế những ân sủng của nàng. Đây chính là nàng,

kẻ bị nguyền rủa thậm tệ ngay cả bởi những kẻ mà lẽ ra

phải dành cho nàng lời ca ngợi; họ đối xử oan ức với nàng

bằng những lời chê bai và cay độc;

nhưng nàng vẫn được ban phước, và chẳng bận tâm đến điều đó:

giữa các sinh linh nguyên thủy khác, nàng vui sướng

lăn tròn quả cầu của mình, và hoan hỉ trong hạnh phúc của bản thân.”

“Giờ hãy tiếp tục bước đi, đi xuống nỗi đau khổ nặng nề hơn:

vì mỗi vì sao từng mọc lên lúc chúng ta bước vào nay đều đang lặn xuống,

và không cho phép chúng ta nán lại quá lâu.” Chúng tôi băng qua vòng tròn

đến con dốc tiếp theo, đi đến một cái giếng,

nơi dòng nước sôi sùng sục trút xuống một con hào

được dẫn dòng từ nguồn của nó. Sóng nước tối tăm hơn nhiều

so với sắc đen tuyền nhất: và chúng tôi đồng hành

cùng dòng nước đen như mực ấy, đi dọc theo bờ của nó,

rồi bước vào sâu bên dưới, dẫu theo một lối đi khác.

Dòng suối ảm đạm ấy khi đã chảy đến chân

những vách đá xám cằn cỗi liền mở rộng thành một hồ nước,

được gọi là hồ Styx. Tôi đứng chăm chú

nhìn ngắm, và phát hiện chìm trong vũng lầy

là một lũ dân đen lấm lem bùn đất, hoàn toàn trần truồng, với ánh mắt

biểu lộ sự giận dữ. Bọn chúng không chỉ dùng tay

để đánh nhau, mà còn dùng đầu, ngực, chân,

và xé xác nhau ra từng mảnh bằng bộ hàm sắc nhọn.

Vị thầy hiền từ cất lời: “Giờ thì con đã thấy, hỡi con ta!

Những linh hồn của những kẻ bị cơn giận dữ khuất phục.

Hãy đinh ninh điều này nữa, rằng bên dưới

mặt nước còn trú ẩn một đám đông mà những tiếng thở dài

tạo thành những bóng nước làm nhô lên bề mặt,

như mắt con có thể thấy dù nhìn về bất cứ đâu.

Bị kẹt trong lớp bùn lầy, chúng cất lời: ‘Xưa kia chúng ta từng buồn chán

trong bầu không khí ngọt ngào được mặt trời làm cho hoan hỉ,

khi mang trong mình một làn sương mù ô uế và uể oải:

giờ đây chúng ta u sầu trong vũng đọng tăm tối này.’

Chúng gào rít thứ âm thanh thê thảm ấy trong cổ họng.

Nhưng chẳng thể thốt lên được một từ nào cho tròn vành rõ chữ.” Cứ thế, chúng tôi hoàn thành hành trình của mình,

trên một đoạn đường kéo dài rộng lớn

giữa bờ đất khô cằn và tâm của vũng nước đáng ghét,

trong khi mắt vẫn hướng

xuống những kẻ đang nuốt chửng thứ cặn bã bùn lầy của nó;

và chúng tôi không dừng lại cho đến khi đến được chân tháp thấp.