Có lẽ câu chuyện của niềm đam mê khác thường này hẳn đã thành đề tài bàn tán xôn xao ở hàng trăm thành phố lớn nhỏ của Crète giá như trên cái đảo lớn này vừa rồi không có một điều kỳ lạ xảy ra qua sự biến thể của Iphis. Trước kia, ở thành Phestus, không xa kinh thành Gnose[1], sinh sống một người đàn ông tên là Ligdus, tuy không phải là nô lệ nhưng xuất thân nghèo hèn, và tài sản có được sau này thì chẳng hơn gì cái hoàn cảnh vô danh tiểu tốt khi mới ra đời. Nhưng đó là một con người đáng tin, có cuộc sống không chê vào đâu được.

Khi vợ ông, Téléthuse, mang thai và sắp tới ngày sinh nở, ông thốt ra những lời cảnh báo và dặn dò này: “Có hai điều tôi muốn cầu Trời, một là mong bà đẻ sao mà ít chịu đau đớn nhất, hai là mong đó là đứa con trai. Con gái thì gây ra khó khăn, phiền phức; hơn nữa, chúng không thể có được sức mạnh. Vì thế, nếu tình cờ, ôi mong sao ông Trời tránh cho mình, mà bà sinh ra con gái thì, tôi thực lòng đâu muốn nói trước và mong ông Trời tha tội, tôi buộc lòng phải để cho nó chết.” Ông nói xong, và cả hai vợ chồng, người ra lệnh và người nhận lệnh, đều bật khóc nức nở, má đẫm nước mắt. Tuy nhiên, Téléthuse vẫn không ngừng năn nỉ ông chồng đừng hạn chế sự kỳ vọng của mình như thế, một cách vô ích. Vì Ligdus cứ khư khư giữ lấy quyết định của ông.

Và bây giờ là đến thời điểm đứa bé sắp sửa chào đời thì có chuyện xảy ra; vào một nửa đêm, khi chìm sâu trong giấc ngủ, bà nằm mơ thấy hay tin mình thấy Io[2], tức Isis, con gái của ông thần Sông Inachus, đứng cạnh giường mình, và bên nàng là đoàn tùy tùng cả thần lẫn thú linh thiêng. Trên trán Isis có mang một hình trăng lưỡi liềm, đầu đội một vòng bông lúa mì có màu vàng rực rỡ, hình ảnh của sắc đẹp vương giả. Gần chân nàng là con chó Anubis, nữ thần Bubastis, con bò mộng Apis có đốm, và thần Horus-Harpocrate[3] với ngón tay trỏ đặt trên miệng như để nhắc nhở mọi người im lặng; rồi những cây đàn rung Ai Cập thiêng liêng, và Orisis[4], lúc nào cũng là đối tượng của lòng ham muốn của những người thờ phụng ông, và con rắn Ai Cập có thân hình phình to với nọc độc làm ngủ mê. Téléthuse có vẻ hoàn toàn tỉnh giấc và thấy rõ mọi thứ xung quanh bà trong khi nữ thần Isis lên tiếng:

“Này Téléthuse, con là một trong những người sùng bái ta nên ta khuyên con điều này: hãy quên đi những lo nghĩ nặng nề, quên luôn chuyện phải tuân theo cái lệnh của chồng con. Và khi Lucine[5] đến giúp con sinh nở xong thì con đừng ngần ngại để đứa bé sống, bất kể nó là trai hay gái. Ta là vị thần đến hỗ trợ và cứu giúp những ai cầu cứu đến ta; và con sẽ không có gì để than phiền là đã thờ phụng một vị thần bạc bẽo.” Sau khi răn bảo Téléthuse như thế, Isis rời khỏi phòng. Rồi người đàn bà đảo Crète bụng mang dạ chửa đó, lòng tràn ngập niềm vui, liền đứng dậy ra khỏi giường, và giơ hai bàn tay vô tội lên phía những vì sao trên cao, miệng thầm thì cầu nguyện sao cho giấc mơ có thể biến thành sự thật.

Bây giờ, khi cơn đau đẻ lớn dần rồi sự sinh nở hoàn tất, đứa trẻ sơ sinh thì ra là con gái nhưng cha nó, Ligdus, không hề biết điều hệ trọng này. Téléthuse, biết mình phải làm chuyện dối gạt, ra lệnh nuôi dưỡng nó như là con trai. May mắn cho bà là chỉ có bà vú biết sự thật.

Người cha làm lễ cúng tạ ơn và đặt tên con theo tên ông nội nó, tức là Iphis. Và người mẹ vui mừng với cái tên này vì nó thích hợp cho cả con trai lẫn con gái nên bà cảm thấy mình không dối trá với ai. Từ lúc đó về sau cái trò lừa này, bắt đầu từ lời nói dối thiêng liêng, tiếp tục không bị lộ. Đứa bé được ăn mặc như con trai và có khuôn mặt được xem là xinh đẹp dù ai cho nó là con trai hay con gái.

Mười ba năm trời trôi qua kể từ ngày đó, và Iphis ơi, cha cô đã tìm cho cô một vị hôn thê, nàng Ianthe có mái tóc vàng, có sắc đẹp được ca tụng nhất trong số những cô trinh nữ ở thành Phestus, con gái của ông Télestès ở núi Dicté. Cả hai cô đều cùng tuổi, cùng nhan sắc, và có cùng các thầy giáo dạy cho những bài học vỡ lòng dành cho con nít. Và tình yêu đã nẩy nở trong hai con tim không ngờ vực của họ, và những nỗi nhớ thương dành cho nhau thì cũng tràn đầy như nhau. Nhưng họ không nuôi dưỡng những niềm hy vọng giống nhau khi yêu: Ianthe mong đợi một cách tự tin là lời đính ước giữa hai bên sẽ tiến đến một cuộc hôn nhân, và tin rằng người mà nàng nghĩ là một đàn ông sẽ trở thành chồng của nàng. Trong khi đó Iphis yêu mà không hy vọng có được người mình yêu, và vì chính lý do này mà nàng còn yêu mãnh liệt hơn nữa - một cô gái yêu cuồng nhiệt một cô gái khác. Cố ngăn dòng lệ chực trào ra ngoài, nàng nói:

“Mình chờ đợi cái kết cuộc gì đây? Mình đau khổ vì bị một tình yêu lạ lùng và quái gở chế ngự, một tình yêu trước nay chưa ai nghe nói đến. Nếu chư vị thần linh muốn cứu vớt mình thỉ họ đã phải làm thế rồi; nếu không, và nếu họ muốn hủy hoại mình thì ít ra họ nên mang cho mình một nỗi đau khổ tự nhiên, trong giới hạn mà con người từng biết. Bò cái không yêu bò cái, ngựa cái không yêu ngựa cái; nhưng cừu đực thì ham muốn cừu cái, hươu cái thì theo hươu đực. Tương tự, chim chóc kết đôi, và trong toàn thể thế giới động vật không một con cái nào lại đem lòng yêu thương mê đắm một con cái khác. Ước gì mình không phải giống cái! Đúng là đảo Crète từng sản sinh ra mọi chuyện quái đản, như con gái của thần Mặt trời đem lòng yêu say đắm một con bò mộng[6], nhưng đó vẫn là giữa giống cái và giống đực; trong khi nỗi đam mê của mình thì điên rồ hơn chuyện đó, nếu sự thực được nói ra. Bà ấy ít ra đã có hy vọng tình yêu của mình được hồi đáp; bà đã hưởng được khoái lạc với con bò mộng của mình dù bằng mưu mẹo và dưới dạng của một con bò cái tơ, và kẻ bị lừa gạt ở đây chính là bạn tình của bà. Cho dù tất cả tài năng sáng tạo của thế giới có hội tụ về đây, cho dù Dédale có bay trở lại đây bằng đôi cánh sáp thì ông ấy có thể làm gì để giúp mình cơ chứ? Ông ấy có thể làm mình từ một cô gái trẻ trở thành một người đàn ông trẻ với tất cả tài nghệ của ông ấy không? Hay ông ấy có thể thay đổi em không, hỡi Ianthé? Không! Không thể!

Vậy thì, hãy để tinh thần mạnh mẽ lên nào, Iphis ơi, hãy can đảm hơn nữa, hãy xua đuổi cái tình yêu vô vọng, điên khùng này ra khỏi cõi lòng mi. Hãy nhìn thân phận con gái của mi từ khi sinh ra đến nay, nếu mi không tự dối mình và dối người; hãy tìm cái gì được cho phép với mi, và hãy yêu như một người đàn bà phải yêu! Chỉ có niềm hy vọng về sự viên mãn mới tạo ra tình yêu, chỉ có niềm hy vọng mới nuôi sống tình yêu. Và bản chất của sự vật đã tước đi niềm hy vọng đó nơi mi. Không một tên bảo vệ nào giữ mi xa vòng tay thương yêu của Ianthé, không một tên chồng ghen tuông nào theo dõi mi, không một ông bố hung tợn nào canh chừng mi, và ngay cả cô ấy cũng không ngăn cản mi ve vãn mình. Thế nhưng, mi không thể chiếm hữu cô ấy, mi cũng không thể có hạnh phúc, dù cho mọi thứ đều ưu ái mi, dù cho thần linh và người đời đều hỗ trợ mi.

Tới tận bây giờ không một điều cầu nguyện nào của mình bị khước từ; các đấng thần linh, lúc nào cũng tỏ ra thuận tình, đã cho mình bất cứ thứ gì mà họ có được để cho; và những điều mình muốn cũng là những điều mà cha mình muốn, cũng là tất cả những điều mà cha nàng và chính nàng muốn. Nhưng tạo hóa, dĩ nhiên là mạnh hơn tất cả những người đó, lại đâu muốn thế; chỉ riêng tạo hóa là ra tay làm hại mình. Nhìn mà xem, thời điểm mong đợi đang đến, ngày cưới nhau thì gần kề, và chẳng bao lâu nữa Ianthé sẽ thuộc về mình - vậy mà mình không thể chiếm hữu nàng. Mình sẽ chết khát giữa các dòng nước ngọt mà thôi. Hỡi Junon, nữ thần của các cô dâu, và Hyménée nữa, thần của hôn lễ, tại sao các vị lại đến dự các nghi thức thành hôn này, nơi mà không có ai là chú rể mà cả hai người đều là cô dâu?”

Với những lời này, Iphis ngừng nói. Và Ianthé, cô gái kia, cũng thấy lòng mình rạo rực không kém vì tình; nàng thầm thì cầu nguyện: “Hỡi thần Hyménée, xin hãy nhanh chân đến sớm dự hôn lễ này!” Và Téléthuse, mẹ của Iphis, trái với điều Ianthé đang mong đợi, lại thấy lo sợ, và tìm cách lùi ngày đám cưới lại, khi thì lấy cớ lâm bệnh để kéo dài thời gian, khi thì thường xuyên dùng các điềm xấu mà bà thấy đâu đó như cái cớ để chờ. Nhưng rồi cuối cùng bà chẳng còn có lý do nào nữa để bào chữa cho việc dời đi dời lại, và cái ngày đám cưới từng bị đẩy lùi nhiều lần ấy thì đã cận kề, tức là giờ đây chỉ còn một ngày nữa thôi. Thế là Téléthuse đưa tay gỡ cái vòng khăn trên đầu mình cũng như trên đầu Iphis xuống, để tóc buông xõa xuống vai, rồi bấu chặt vào bàn thờ mà cầu nguyện:

“Hỡi Isis, nữ thần bảo trợ cho cảng Parétonium, các cánh đồng Maréotiques, đảo Pharos[7] và con sông Nile có bảy nhánh, tôi van nài bà hãy đến giúp chúng tôi, hãy giải tỏa nỗi lo âu nặng nề của chúng tôi! Thưa bà, bà chính là nữ thần mà tôi đã nhìn thấy một lần trước đây, và cũng nhận ra các biểu hiện của bà nữa - đoàn tùy tùng của bà, những ngọn đuốc của bà, âm thanh nhanh và mạnh mẽ của những cây đàn rung Ai Cập của bà - và tôi đã ghi nhớ các mệnh lệnh của bà trong trí nhớ tốt của mình. Nếu đứa con gái Iphis này vẫn được sống, nếu bản thân tôi vẫn không bị trừng phạt, đó chính là nhờ tất cả vào lời khuyên và quà tặng của bà đó. Hãy tỏ lòng thương xót hai chúng tôi, hãy ra tay giúp đỡ chúng tôi!”

Nước mắt Téléthuse chảy dài theo lời nói của bà. Và nữ thần Isis hình như làm cái bàn thờ xê dịch, nó xê dịch thật sự mà, và những cánh cửa của đền thờ thì rung rinh, những cái sừng có hình trăng lưỡi liềm của bà phát ra những tia sáng, và các cây đàn rung Ai Cập phát ra những âm thanh rầm rập. Tuy chưa hoàn toàn thoát khỏi nỗi lo âu nhưng cảm thấy phấn chấn trước điềm lành này, người mẹ rời ngôi đền, và Iphis đi bên cạnh bà nhưng chân nàng bước dài hơn như thói quen. Da mặt nàng có vẻ bớt trắng hơn, thể lực nàng có vẻ tăng lên, khuôn mặt thấy sắc cạnh hơn, và mái tóc để tự nhiên thì thấy ngắn hơn trước. Nàng trông mạnh mẽ hơn cái vẻ mềm mại nữ tính thường lệ. Quả vậy, Iphis này, mới đây cô còn là con gái, bây giờ cô đã biến thành con trai! Vậy thì cô hãy mang đồ cúng đến các đền thờ, đừng sợ hãi gì nữa, và hãy vui thú một cách tự tin đi!

Họ mang đồ cúng đến các điện thờ và cho thêm một tấm bảng tạ ơn; trên tấm bảng đó có ghi hàng chữ: “IPHIS, TRỞ THÀNH ĐÀN ÔNG, QUA NHỮNG TẶNG PHẨM NÀY, LÀM TRÒN LỜI NGUYỆN KHI CÒN CON GÁI.” Ngày hôm sau, những tia sáng của mặt trời làm hiển lộ cả một thế giới rộng lớn khi Vénus, Junon và Hyménée gặp nhau tại tiệc cưới, dưới những ngọn đuốc, và chàng Iphis có được nàng Ianthé.

❀ ❀ ❀

[1] Phestus và Gnose: hai thành phố trên đảo Crète.

[2] Io: cô trinh nữ bị Jupiter cưỡng bức rồi bị ông biến thành con bò cái tơ để tránh sự ghen tuông của bà vợ Junon. Sau được Jupiter cho trở lại hình hài con người, nàng đi sang Ai Cập và trở thành một nữ thần có tên là Isis được thờ phụng trong nhiều đền đài ở đó. Xem Thiên 1.

[3] Horus-Harpocrate: con trai của Isis và Orisis.

[4] Orisis: một vị thần Ai Cập, chồng của Isis.

[5] Lucine: nữ thần Phù hộ sự Sinh đẻ cho phụ nữ; theo người La Mã, bà được đồng hóa khi thì với Junon (vợ Jupiter), khi thì với Diane (em gái thần Apollon).

[6] Đây là chuyện Pasiphaé, con gái của thần Mặt trời và là vợ của Minos, vua đảo Crète. Nàng mê say con bò mộng do thần Đại dương Neptune (Poséidon) gởi đến. Nhờ Dédale làm giả bằng gỗ một con bò cái tơ và Pasiphaé vào ngồi trong nó, mà con bò mộng tưởng thật nên đã giao phối. Từ cuộc giao hợp này mà con quái thú Minotaure đã sinh ra. Xem Thiên 8.

[7] Parétonium là một hải cảng, Maréotiques là vùng đất ở phía Nam thành phố Alexandrie, và Pharos là một cái đảo nhỏ nằm đối diện Alexandrie, nổi tiếng với ngọn hải đăng. Cả ba đều là địa danh ở Ai Cập.