Cây bách có dạng hình nón cũng vì nghe tiếng đàn buồn thương của Orphée mà đến giữa đám cây này; bây giờ nó là cây chứ xưa kia nó là một cậu bé được một vị thần vừa chơi đàn hay, vừa bắn cung giỏi, đem lòng yêu quý[1]. Trong các cánh đồng gần thành Carthée[2] có một con hươu đực to khỏe, được xem là linh thiêng đối với các tiểu nữ thần thường đi lại trong vùng. Nó có nhiều gạc xòe rộng, tạo ra bóng râm lớn ngay trên đầu nó. Những cái gạc của nó thì lóng lánh ánh vàng, và một cái vòng đính đá quý dài xuống tận hai vai được đeo ở cái cổ tròn. Trên trán nó có buộc bằng những sợi dây nhỏ, từ khi nó sinh ra, một cái bùa bằng bạc. Và hai bên tai của nó, ở chỗ thái dương lõm vào, thì có gắn những viên ngọc lấp lánh. Không tỏ ra sợ hãi và cũng quên đi sự nhút nhát tự nhiên, nó thường lui tới nhà cửa dân làng, thậm chí còn để cho người lạ vuốt ve cổ mình. Nhưng không ai yêu nó bằng mi, hỡi Cyparissus, người con trai đẹp nhất trong tất cả cư dân đảo Céos. Chính mi thường dắt con hươu đó ra vùng cỏ non cũng như đến dòng suối nước trong veo. Và mi khi thì kết những vòng hoa tươi đẹp trên gạc nó, khi thì ngồi trên lưng nó như người kỵ mã, mi cưỡi nó đi đây, đi đó, dây cương màu tím điều khiển cái miệng mềm mại của nó một cách vui sướng.

Bây giờ là một ngày mùa hè, ngay giữa trưa, trời nóng như thiêu đốt hai cái càng cong và dài của Cự Giải[3], con cua thích bò lên bờ. Mệt mỏi, con hươu nằm xuống bãi đất có nhiều cỏ, và đưa miệng uống nước một cách khoan khoái dưới bóng râm mát mẻ của khu rừng. Nhưng hỡi ôi, ngọn lao vô tình, vô ý của Cyparissus đã đâm thẳng vào thân thể nó, và khi cậu bé thấy nó đang chết vì vết thương tàn bạo do mình gây ra, cậu mong sao kẻ chết là chính mình. Rồi, đã bao lần Phébus thốt lên những lời an ủi cậu! Đã bao lần Phébus khuyên giải cậu đừng đau buồn thái quá, e rằng không tương ứng với sự mất mát này. Nhưng Cyparissus vẫn than khóc khôn nguôi, và khẩn nài chư vị thần linh ban cho mình một ân huệ cuối cùng, đó là có thể khóc thương mãi mãi. Và giờ đây thì sinh lực của cậu đã cạn kiệt vì cứ đổ lệ không ngừng, tay chân cậu bắt đầu chuyển sang màu lục, và những lọn tóc mới đây còn xõa trước vầng trán trắng như tuyết giờ thành một cái chỏm lởm chởm; và chính cậu cũng biến thành một cái cây thân cứng với ngọn thon mảnh ngước nhìn lên bầu trời đầy sao. Thần Phébus thở dài buồn bã, nói: “Ta sẽ khóc thương em, và em sẽ khóc thương những kẻ khác, và em sẽ hiện diện trong nỗi đau buồn của họ.”[4]

❀ ❀ ❀

[1] Vị thần này là Apollon (hay Phébus).

[2] Carthée: thành phố quê hương của Cyparissus trên đảo Céos thuộc quần đảo Cyclades.

[3] Cự Giải (Cancer): một trong mười hai cung hoàng đạo, có nghĩa là Con Cua Lớn. Còn gọi là Bắc Giải. Theo dương lịch, nó được tính từ ngày 22 tháng 6, tương ứng với sự bắt đầu của mùa hè (hạ chí) nóng bức.

[4] Apollon đã biến thể Cyparissus thành cây bách (cypress), tới nay vẫn còn được xem là biểu tượng của tang lễ, và được trồng nhiều ở các nghĩa trang; ngày xưa thì nó thường được trồng gần các giàn thiêu xác người chết.