Tiếp đó, dưới sự cai trị của Ascagne, vương quốc do Énée để lại cho con mang tên kép: Albe và Latium. Silvius nối ngôi Ascagne; và Latinus, con trai của Silvius, thừa hưởng vương trượng cùng với cái tên[1]. Sau Latinus thì đến lượt Alba lừng danh trị vì, mà Épytus là người kế vị. Rồi lần lượt đến Capys và Capetus. Tiberinus nhận vương quốc từ họ, nhưng ông bị chết đuối ở một con sông ở vùng Toscane và nó mang tên ông từ đó[2]. Hai con trai ông là Remulus và Acrota; Remulus là anh thì bị sấm sét đánh chết trong khi tìm cách bắt chước tiếng sấm. Acrota, ít liều lĩnh hơn anh, trao vương trượng cho Aventin dũng cảm. Ông này được chôn cất ngay trên ngọn đồi nơi ông trị vì nên từ đó nó mang tên ông[3]. Và bây giờ thì Procas nắm quyền cai trị dân Palatin[4].

Pomone sống dưới thời ông vua này. Không có một tiểu nữ thần cây cối[5] nào ở Latium có tài nghệ hơn nàng trong nghệ thuật làm vườn hay tỏ ra say mê hơn trong việc chăm sóc các loại cây ăn quả, do đó có tên nàng. Nàng không yêu thích sông suối hay rừng cây, chỉ yêu thích những cánh đồng và những cành cây trĩu quả thơm ngon. Nàng không mang bất cứ ngọn giáo nào trên tay, chỉ một cái kéo tỉa cây cong mà nàng dùng khi thì xén bớt cây cối lớn lên quá sum sê hay những cành nhánh trổ ra tứ phía, khi thì rạch sâu trong vỏ cây để ghép vào một chồi non sẽ được nhựa cây mới ứa ra nuôi dưỡng. Dĩ nhiên, nàng không để cho cây cối chết khát, nàng mang nước chảy thành dòng nhỏ đến tận những thớ gỗ quanh co của các rễ cây đang thèm khát. Đây là tình yêu của nàng. Đây là nỗi ham muốn tột cùng của nàng. Nàng không quan tâm gì đến Vénus. Nhưng vì sợ bạo lực của những ông thần đồng quê, nàng tự giam mình trong vườn cây ăn quả của riêng nàng, nàng không cho đàn ông đi vào trong đó, nàng tránh xa mọi tiếp xúc với họ. Những chàng “Satyre” trẻ tuổi thuộc nhóm ưa nhảy múa, những chàng “Pan” có sừng mang những vòng kết lá thông xung quanh, và ông già Silène, trông lúc nào cũng trẻ hơn tuổi, và cái ông thần thường đứng dọa bọn đầu trộm đuôi cướp với cái lưỡi hái và cái dương vật[6], những gì mà tất cả bọn họ đã không làm để chiếm hữu nàng cơ chứ?

Nhưng Vertumne thật sự vượt qua tất cả những ông thần đó bằng tình yêu quá ư mãnh liệt dành cho Pomone. Vậy mà chàng cũng chẳng may mắn gì hơn họ. Ôi, đã bao lần, dưới lớp áo quần của một người thợ gặt cục mịch, chàng mang đến cho nàng một giỏ đầy những bông lúa mạch, để nàng thấy mình là người thợ gặt đích thực! Nhiều khi, với những nhánh cỏ khô mới cắt bọc quanh vầng trán, chàng có vẻ như đã làm công việc cắt và dồn cỏ lại thành từng đống. Nhiều khi, chàng cầm trong bàn tay thô ráp cái gậy thúc bò để mà bạn có thể tin là chàng vừa mới tháo ách cho các con bò kéo xe mệt mỏi. Với cái dao quắm trên tay, chàng là người nhặt lá hay tỉa cành trong các vườn nho. Thấy chàng mang cái thang trên vai, bạn sẽ nghĩ chàng là kẻ hái táo. Với thanh gươm, chàng là một người lính; với cái cần câu, chàng là kẻ bắt cá. Nói tóm lại, bằng nhiều cách giả dạng như thế chàng thường xuyên được vào gặp Pomone và vui sướng ngắm nhìn nhan sắc tuyệt trần của nàng.

Rồi có một lần đội mái tóc giả trắng bạc, choàng quanh hai thái dương với cái khăn có nhiều màu và tựa người trên chiếc gậy, chàng đến dưới dạng một bà già, đi vào bên trong khu vườn được chăm sóc tốt, và sau khi nhìn một cách vui thích các quả trên cây, chàng nói: “Nhưng cô đẹp hơn rất nhiều!” và hôn nàng vài lần mà không bà già thực sự nào làm như vậy bao giờ. Chàng ngồi xuống bãi cỏ, đưa mắt nhìn lên những cành nhánh trĩu xuống dưới sức nặng của trái cây mùa thu. Trước mặt chàng là một cây du có hình dạng đẹp được tô điểm bằng những chùm nho lấp lánh dưới ánh nắng. Ngắm nhìn một đỗi lâu với vẻ đồng tình cây du và cây nho quấn quanh nó, chàng nói:

“Hay thật, nhưng nếu cái cây này đứng đó, lẻ loi, không có cây nho, thì nó đã không có giá trị gì ngoài lá của nó thôi; và cây nho này, nó bám vào và nương tựa một cách an toàn trên cây du đó, nếu không được kết đôi thì nó đã nằm dài, ốm yếu, trên mặt đất. Nhưng cô không tỏ ra xúc động trước tấm gương của cây nho, cô xa lánh hôn nhân, cô không có ham muốn chia sẻ chỗ nằm với ai. Ôi, ước gì cô có ham muốn đó! Nếu thế thì cô chắc sẽ có nhiều người theo đuổi hơn cả nàng Hélène của thành Troie, hay nàng Hippodamé mà người Lapithe đã phải tử chiến với bọn Centaure để giành lại[7], hay nàng Pénélope, vợ của tên Ulysse nhút nhát, không phải tên Ulysse táo bạo[8] đâu. Và ngay cả lúc này đây, dù cô tránh xa đàn ông và xem thường sự theo đuổi, chiều chuộng của họ thì vẫn có cả ngàn đàn ông ham muốn cô, và những bán thần, rồi những thần, tóm lại, tất cả những ông thần thường lui tới các ngọn đồi Alba[9]. Nhưng nếu cô tỏ ra khôn ngoan, nếu cô muốn xứng đôi vừa lứa, và nghe lời một bà già như tôi, một người yêu thương cô nhiều hơn tất cả bọn họ, thật vậy, nhiều hơn cô nghĩ, thì hãy cự tuyệt mọi lời cầu hôn tầm thường, và hãy chọn Vertumne để nằm chung một giường. Cô cũng có ta đứng ra bảo lãnh cho anh ấy; vì ta hiểu anh ấy cũng như anh ấy hiểu chính mình.

Anh ấy không phải là kẻ lười nhác, chỉ biết đi lang thang khắp thế giới, nhưng sống trong khuôn viên rộng lớn nằm gần đây; và khác hẳn phần lớn những kẻ theo đuổi cô, anh ấy không phải hạng người hễ gặp cô gái nào vừa mắt là phải lòng ngay tức khắc. Cô sẽ là tình yêu đầu tiên và cũng là cuối cùng của anh ấy, và chỉ có một mình cô là người mà anh ấy dành trọn đời mình. Cũng nên biết thêm là anh ấy trẻ, được may mắn có nét duyên dáng tự nhiên, và có thể mang lấy bất cứ hình dạng nào tùy thích, và bất cứ cái gì cô ra lệnh, anh ấy sẽ thực hiện một cách thoải mái. Hơn nữa, sở thích của hai người thì tương tự, hoa quả mà cô yêu thích thì anh ấy sẽ là người đầu tiên thưởng thức và với bàn tay sung sướng sẽ nâng niu các món quà này của cô. Nhưng anh ấy ao ước có được bây giờ không phải là những cây trái của cô, không phải là hương vị ngọt ngào, thơm ngon của các loài dược thảo trong vườn cô, mà là chính cô đấy. Hãy thương lấy một người yêu cô đến thế, và hãy tin rằng anh ấy đang khẩn cầu, đích thân anh ấy đấy, dù do miệng tôi nói ra, cho cái điều anh ấy muốn. Và hãy nghĩ đến các ông thần lo việc trả thù, đến nữ thần Tình yêu Vénus không ưa những trái tim sắt đá và sự phẫn nộ không thể nào xoa dịu của Némésis![10] Để thêm vào những nỗi sợ này của cô - sống tới tuổi già như thế này thì tôi biết được nhiều chuyện mà - tôi sẽ kể cho cô nghe một câu chuyện nổi tiếng ở khắp đảo Chypre mà qua đó cô có thể học được cách để cho mình xử sự mềm dẻo hơn và con tim dịu dàng hơn.”

❀ ❀ ❀

[1] Latinus là cha vợ của Énée, vua nước Latium.

[2] Tức sông Tibre (tên La-tinh: Tiberis, tên Ý: Tevere) chảy ngang qua Roma và có liên hệ mật thiết với lịch sử thành phố này. Xem: https://en.wikipedia.org/wiki/Tiber.

[3] Đó là đồi Aventin, một trong bảy ngọn đồi ở Roma.

[4] Palatin: ở đây, chỉ người La Mã.

[5] Hamadryade: tiểu nữ thần Cây.

[6] Ông thần đó là Priape (tiếng Anh: Priapus) làm con bù nhìn trong các vườn cây, với dương vật cương cứng để làm chim chóc sợ mà tránh xa, không đến trộm trái cây. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 584.

[7] Xem Thiên 12 về cuộc giao tranh đẫm máu giữa người Lapithe và Centaure.

[8] Phần lớn các bản thảo của Ovide còn giữ lại cho tới nay đều có sự nhập nhằng này, tức là thực sự không biết rõ Ulysse có lòng dũng cảm hay không. Các dịch giả (từ bản gốc tiếng La-tinh) đôi khi chọn theo ý riêng để cho dứt khoát. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 584. Nguyên văn bản dịch tiếng Anh: “… the wife of the timid, not the bold, Ulysses.”, trang 284.

[9] Các ngọn đồi Alba (The Alban hills, trang 284): chúng nằm cách Roma chừng hai mươi cây số, ở phía Đông - Nam, nơi nghỉ mát của giới quý tộc La Mã ngày xưa. Tên tiếng Ý: Colli Albani.

[10] Némésis: nữ thần của sự Phục thù, nhưng cũng hay trừng phạt tội Kiêu căng, Ngạo mạn của người phàm.