Agamemnon đã cho hạm đội của mình neo đậu ở bờ biển Thrace này chờ cho biển lặng và gió thổi thuận lợi hơn. Ở đây, bất thình lình từ mặt đất nứt ra khá rộng nhảy vọt ra Achille, cũng to cao như khi còn sống. Chàng xuất hiện với vẻ mặt đằng đằng sát khí, điệu bộ hăm dọa, giống như vào cái ngày mà tay cầm thanh gươm gây hấn, chàng thách thức Agamemnon một cách dữ tợn.

“Hỡi những người Hy Lạp, các bạn ra đi mà quên ta rồi sao?” chàng nói lớn. “Và sự tri ân đối với công lao của ta cũng đã bị chôn cùng ta hay sao? Đừng để nó bị như vậy! Hãy mang Polyxène ra mà hiến tế, để ngôi mộ ta sẽ không thiếu những vinh dự xứng hợp! Hãy xoa dịu u hồn của Achille!” Chàng nói xong, và những người Hy Lạp đồng minh tuân theo cái bóng ma tàn nhẫn này.

Vậy là Polyxène bị giật khỏi vòng tay của người mẹ đơn độc, chỉ còn có nàng là niềm an ủi; và nàng trinh nữ xấu số và can đảm này vẫn tỏ ra cứng cỏi hơn nhiều người đàn bà khác, dù bị dẫn đến cái gò đất thê thảm để bị cắt cổ bên nấm mộ đáng sợ của Achille. Vẫn giữ được bình tĩnh, nàng không quên mình từng là công chúa, ngay cả khi bị đặt trước cái bàn thờ tiền định và biết rõ cái nghi thức ghê sợ đang được sửa soạn cho nàng; và khi thấy Néoptolème[1] đứng đó, tay cầm gươm, mắt nhìn nàng trừng trừng, nàng thét lên:

“Ta sẵn sàng rồi đó, mi hãy làm đổ máu ta đi, cái dòng máu cao quý này! Hãy đâm sâu vào cổ họng ta hay vào ngực ta, tùy ý!” và cùng lúc nàng kéo áo để cho lộ hẳn họng và ngực của mình. “Polyxène,” nàng nói, “chắc chắn là không mong muốn sống trong tình cảnh nô lệ chút nào. Và chẳng có đấng thần linh nào được xoa dịu bởi một nghi lễ độc ác như thế này! Ta chỉ mong mẹ ta không biết gì về cái chết của ta. Mẹ ta ngăn cản và phá hủy niềm vui trong cái chết của ta. Tuy vậy, bà không nên thương xót cái chết của ta mà đúng ra cuộc đời của chính bà. Ít ra mi cũng nên để ta đi xuống cõi âm như một con người tự do, và nếu sự yêu cầu này là chính đáng thì mi hãy tránh ra xa, đừng để bàn tay đàn ông thô lỗ nào đụng chạm vào da thịt trinh nữ của ta. Kẻ mà mi tìm cách xoa dịu qua sự hiến tế bằng máu của ta sẽ chấp thuận dễ dàng hơn, bất kể ông ấy là ai, máu của một con người tự do. Tuy nhiên, nếu những lời cuối cùng của ta làm xúc động ai đó trong bọn mi - đây là con gái của vua Priam, chứ không phải một tù nhân của bọn mi, đưa ra lời yêu cầu - thì hãy trả xác ta về với mẹ ta mà không đòi hỏi bà trả tiền chuộc; hãy cho phép bà trả bọn mi, không phải bằng vàng mà bằng nước mắt, để có được cái đặc quyền chôn cất ta. Bà thực sự cũng trả bằng vàng khi bà có thể làm vậy, trước đây.”

Nàng đã nói xong, mắt không nhòa lệ, nhưng đám đông thì không thể cầm được nước mắt. Rồi người thầy tu chủ tế, ông cũng khóc và lộ vẻ hối hận, đâm thẳng thanh gươm vào sâu trong bộ ngực để trần và đưa ra sẵn của nàng. Hai đầu gối không còn vững, nàng khụy xuống đất nhưng ánh mắt vẫn giữ được sự gan dạ vững vàng cho đến giây phút cuối. Và ngay cả khi đó, trong lúc ngã xuống nàng còn cẩn thận kéo áo che đi những phần của cơ thể cần phải che kín để giữ gìn danh dự của một con người khiêm tốn và trinh bạch.

Những người đàn bà Troie ôm lấy xác nàng trong vòng tay; họ đếm xem bao nhiêu đứa con của vua Priam mà họ đã than khóc, bao nhiêu máu mà gia tộc này đã đổ ra. Hỡi nàng công chúa Polyxène, họ khóc cho cô đấy, và họ khóc cho bà nữa đấy, Hécube ơi, chỉ mới hôm qua thôi bà còn được gọi là hoàng hậu, là mẹ của các hoàng tử, một thời là hiện thân của châu Á[2] kiêu hãnh, nhưng giờ đây đau khổ vì cái số phận khắc nghiệt, ngay cả đối với một tù nhân, bà là một người mà Ulysse, kẻ chiến thắng hẳn đã không thấy ham muốn chiếm hữu cho mình[3] nếu như bà không phải là mẹ của Hector. Ulysse, giờ đây là người chủ của mẹ ruột mình, ôi, người anh hùng Hector hẳn khó mà hình dung ra một hoàn cảnh uất ức như thế!

Ôm lấy xác đứa con gái có lòng dạ can trường, Polyxène, bà nhỏ lệ khóc nàng như đã từng làm thế nhiều lần cho quê hương, cho chồng và cho các con trai. Bà tuôn nước mắt vào vết thương trên người nàng, bà hôn lên khắp mặt nàng, và bà đấm ngực mình, bộ ngực đã từng chịu đựng không biết là bao nhiêu cú đánh đấm. Rồi đưa tay chùi máu bị vón cục trên mái tóc bạc và cấu xé ngực mình, bà nói ra điều này giữa nhiều điều khác nữa:

“Ôi, con ơi, con là nỗi đau khổ cuối cùng của mẹ - vì còn có nỗi đau nào khác để ta biết thêm không? - con giờ nằm đây, và ta thấy vết thương của con, đó cũng là vết thương của mẹ đấy. Nhìn này, con cũng có thương tích trên người, vậy là ta đã không mất đứa con nào mà không có đổ máu. Nhưng con, vì con là đàn bà, ta đã nghĩ con sẽ tránh được gươm đao; vậy mà… dù là đàn bà, con đã ngã xuống dưới một lưỡi gươm; và cùng là Achille đó, cái tên đã cướp đi của ta, bằng cái chết, thành Troie và người chồng yêu dấu, cái tên đã giết hại bao nhiêu là anh trai của con, cũng giết hại con nữa đấy. Nhưng khi hắn bị ngã xuống dưới những mũi tên của Pâris và của Apollon, ta nói: ‘Bây giờ thì chắc chắn Achille không còn đáng sợ nữa.’ Vậy mà thậm chí bây giờ ta vẫn còn sợ hắn. Dù đã chết và chôn cất, tro cốt riêng của hắn vẫn tỏ ra dã man đối với gia tộc ta. Dù nằm trong mộ, hắn vẫn tiếp tục làm cho chúng ta cảm thấy sự thù địch của hắn. Ta mắn đẻ vì tên Achille này đấy! Thành Troie vĩ đại đã sụp đổ, nỗi bất hạnh của cả dân tộc đã chấm dứt bằng một thảm họa kinh hoàng, nhưng nó đã chấm dứt. Và với riêng mình ta, Pergame vẫn sống còn, và những nỗi buồn đau của ta vẫn nẩy nở và chấm dứt theo tự nhiên. Mới đây thôi ta còn ở trên đỉnh cao danh vọng, có thế lực nhờ nhiều con trai, con gái, và chồng của mình, giờ đây thì ta bị lưu đày, nghèo túng, bị đuổi ra khỏi lăng mộ của những người ta yêu dấu, bị kéo đi xa như một phần thưởng cho Pénélope[4]. Và trong khi ta ngồi dệt len theo phần việc được chỉ định, bà ấy sẽ chỉ ta cho các bà mệnh phụ ở Ithaque[5] thấy và nói: ‘Người đàn bà này là người mẹ cao quý của Hector đấy, là hoàng hậu của vua Priam đấy.’

Bây giờ, Polyxène ơi, sau tất cả những người mà ta đã mất đi, chỉ mình con còn lại để an ủi người mẹ đau khổ này nhưng hôm nay con vừa bị hy sinh trong buổi lễ hiến tế trên ngôi mộ của kẻ thù chúng ta. Vậy là ta đã mang nặng đẻ đau chỉ để làm ra đồ cúng cho hồn ma kẻ thù! Và vì mục đích gì mà một kẻ hèn hạ vô cảm như ta tiếp tục sống? Tại sao ta cứ nấn ná ở đây? Hỡi tuổi già, mi để dành cho ta cái số phận gì nữa đây? Hỡi chư vị thần linh tàn bạo, để làm chi khi chư vị kéo dài cuộc đời của một người đàn bà đã có tuổi như ta, để mà ta chứng kiến thêm những đám tang mới à?

Ai mà nghĩ được rằng Priam có thể cảm thấy sung sướng khi Pergame sụp đổ? Ông quả thật sung sướng với cái chết không chậm trễ của mình. Ông không thấy con, Polyxène ơi, nằm bất động vì bị giết ở đây; ông rời bỏ cuộc đời và vương quốc của mình, cả hai cùng một lúc[6]. Có phải vì là công chúa, con sẽ được tống táng theo những nghi lễ xứng đáng, và thân xác con sẽ được đưa vào chôn trong lăng mộ tổ tiên không? Ôi, không đâu con! Đó không còn là số mệnh của vương tộc chúng ta nữa. Nước mắt của mẹ con sẽ là quà tang lễ, và đất cát ở một bến bờ xa lạ sẽ đắp thành mộ cho con! Chúng ta đã mất đi mọi thứ; nhưng vẫn còn lại cái gì đó, còn lại một lý do để ta có thể cam chịu sống thêm một thời gian ngắn nữa: đó là đứa con trai duy nhất còn sống sót, trước kia là con trai út của ta, Polydore, được gởi đến cho vua xứ Thrace ở những bờ biển này để ông ấy chăm nom. Nhưng sao ta cứ chần chừ không chịu dùng nước rửa ngay vết thương ác nghiệt của con gái ta cũng như những vết máu nhem nhuốc trên mặt nó?”

❀ ❀ ❀

[1] Polyxène: con gái của vua Priam và bà Hécube, tức là em gái ruột của Hector và Pâris.

[2] Néoptolème: còn có tên là Pyrrhus, con trai của Achille.

[3] Nguyên văn: Asia, trang 255. Châu Á ở đây có nghĩa là vùng Tiểu Á, theo cách hiểu của người dịch.

[4] Bà hoàng hậu Hécube giờ là nô lệ của Ulysse; khi thành Troie sụp đổ và bị thiêu hủy, tất cả đàn bà con gái đều bị người Hy Lạp chiến thắng bắt làm nô lệ, còn đàn ông thì bị tàn sát, kể cả các bé trai, để tránh trả thù sau này.

[5] Pénélope: vợ của Ulysse; ở đoạn này, Hécube, vợ vua Priam, trở thành nô lệ của Ulysse, nghĩ rằng mình sẽ phải phục vụ cho Pénélope.

[6] Ithaque: một đảo nằm trong biển Ionien phía Tây của Hy Lạp lục địa; quê hương của Ulysse và Pénélope.