Bacchus cho vậy vẫn chưa đủ. Chàng rời bỏ những cánh đồng của quê hương mình[1], chỉ dẫn theo một đám người tin theo xứng đáng hơn, tìm đến những vườn nho ở núi Tmolus và sông Pactole[2] của mình, dù khi đó nó không phải là dòng nước cuốn theo vàng và có những bãi cát quý giá kích thích lòng tham con người. Bacchus và đám người tùy hành quen thuộc, tức là các “satyre”[3] và “bacchante”, giờ tụ tập đông đủ quanh chàng nhưng Silène[4] lại vắng mặt. Lý do là ông ta, đi nghiêng ngả ngoài đường vì già cả và say rượu, đã bị những người nhà quê xứ Phrygie giữ lại, trói bằng những vòng hoa rồi bị dẫn tới trước mặt Midas[5], vua của họ. Orphée của xứ Thrace, cùng với Eumolpe người thành Athènes, trước đây đã hướng dẫn cho Midas thực hành những nghi thức bí mật của đạo Bacchus.

Khi nhận ra Silène là người bạn đồng đạo từng chè chén say sưa với mình trong những cuộc hoan lạc đi theo các nghi lễ, nhà vua liền vui vẻ ra lệnh tổ chức một lễ hội để chào mừng sự có mặt hiếm hoi của ông bạn quý này; và cái lễ hội đó đã kéo dài liên tục đến mười ngày và mười đêm! Và bây giờ là vào rạng đông của ngày thứ mười một, ánh sáng làm mờ dần các vì sao trên trời, nhà vua, với tấm lòng hoan hỉ, đưa Silène trở lại những cánh đồng thuộc nước Lydie, tận tay trao ông bạn già của mình cho đứa con mà ông này đã nuôi nấng ở tuổi sơ sinh.

Vui mừng trước sự trở về an toàn của Silène, người cha nuôi, thần Bacchus quyết định ban cho Midas một ân huệ: tự do chọn lựa một món quà tốt, dễ chịu nhưng phù phiếm. Midas, người vì số mệnh mà sẽ sử dụng không tốt tặng phẩm này, kêu lên: “Vậy hãy làm cho bất cứ cái gì mà cơ thể ta chạm tới đều biến thành vàng.” Bacchus chấp nhận lời cầu xin, ban cho ông món quà độc hại này nhưng trong bụng thấy tiếc là Midas đã không chọn cái gì tốt hơn. Người anh hùng núi Bérécynthe[6] vui mừng ra về, thấy thích thú với món quà định mệnh, và không muốn chờ đợi thêm, ông rờ cái này, chạm cái kia để thử xem quyền năng mà Bacchus đã hứa có thực hay không. Và hầu như không thể tin nổi mắt mình.

Ông đưa tay bẻ một cành con có lá xanh từ một cây sồi thấp, và cái cành con này biến thành vàng. Ông cúi xuống nhặt một viên đá dưới đất, và viên đá cũng có sắc vàng nhạt. Ông rờ một cục đất, và nhờ sự tiếp xúc màu nhiệm này nó biến thành một thỏi vàng. Ông ngắt vài bông lúa mì đã chín: đó là mùa gặt vàng. Ông đưa tay lên cao hái một quả từ cây táo và cầm nó trong tay: bạn sẽ tưởng đó là món quà của ba chị em Hespérides[7]. Nếu ông đặt các ngón tay lên các cột trụ cao lớn trong cung điện của mình thì chúng sẽ lấp lánh ngay trước mắt ông. Khi ông rửa tay trong nước thì cái phần nước chảy qua bàn tay ông hẳn có thể lừa được nàng Danaé[8]. Thế là tâm trí ông gần như không thể chứa đựng hết những kỳ vọng xuất hiện lúc này: ông mơ tưởng đến chuyện mọi thứ sẽ biến thành vàng. Trong khi ông thấy hả hê như thế thì các tên nô lệ của ông sửa soạn bàn ăn, mang ra đặt lên đó ê hề nào thịt, nào bánh mì. Và quả nhiên, khi ông cầm lên tặng phẩm của bà Cérès[9] thì nó bỗng trở nên cứng ngắc trong bàn tay ông. Rồi khi ông đưa răng háo hức cắn vào miếng thịt thì cái chỗ mà răng ông đụng vào thì không còn là thịt nữa, nó là vàng rồi. Ông hòa nước tinh khiết với rượu vang của Bacchus, người đã tặng ông món quà theo ý ông đó, rồi đưa lên miệng uống, nhưng cái ta thấy qua đôi môi ông chỉ là vàng bị tan chảy đang nhỏ giọt xuống.

Ngạc nhiên trước cái tai họa lạ lùng này, và tuy giàu có nhưng lại thấy khốn khổ, Midas tìm cách trốn khỏi khối tài sản đồ sộ của mình và đâm ra oán ghét cái điều mà mới đây ông đã xin cho có được. Không có kho thực phẩm nào có thể làm giảm nhẹ những cơn đói cồn cào, hay là làm dịu bớt cơn khát nóng bỏng trong cái cổ họng khô rát của ông; và ông bắt đầu nguyền rủa cái kim loại quý giá này, dù biết là do lỗi của mình mà nó được dịp hành hạ ông đến thế. Đưa hai bàn tay và cánh tay lấp lánh vàng lên phía trời cao, ông kêu to:

“Hỡi thần Lénéus[10], hãy tha thứ cho tôi. Tôi đã phạm tội. Nhưng tôi van xin ngài hãy tỏ lòng khoan dung mà cứu tôi ra khỏi cái tai ương bất ngờ mà lúc đầu trông như sòng phẳng này!”

Sức mạnh của chư thần còn nằm ở lòng độ lượng nữa, và người gây ra tội đã thú nhận. Thế là Bacchus phục hồi tình trạng ban đầu cho Midas bằng cách rút lại món quà đã cho theo ý ông ta trước đó. Và nói: “Ngươi đã tỏ ra ham muốn vàng một cách dại dột nhưng giờ đây ngươi không thể để nó bọc quanh người như thế này hoài được; hãy đến con sông chảy gần thành phố Sardes[11] giàu có, đi ngược lên thượng nguồn bằng cách men theo con đường dọc theo những ngọn đồi xứ Lydie cho tới khi ngươi đến được chỗ xuất phát của nó. Ở đó ngươi hãy hụp cả đầu lẫn mình xuống nguồn nước sủi bọt, nơi nó phun ra nhiều nhất, và bằng hành động này người rửa sạch tội của mình.”

Tuân theo lời của Bacchus, ông vua Midas đi đến tắm trong dòng sông đó. Và cái khả năng biến mọi thứ thành vàng giờ chuyển từ cơ thể ông sang nguồn nước, khiến nó nhiễm màu vàng. Và đến cả ngày hôm nay, những cánh đồng này trở nên cứng và vàng ra vì nhận được hạt giống từ mạch quặng nguyên thủy, đất của chúng thì thấm đẫm nước sông có màu vàng nhạt.

❀ ❀ ❀

[1] Tức xứ Thrace.

[2] Tmolus và Pactole: sông Pactole bắt nguồn từ núi Tmolus, nằm ở nước Lydie (Tiểu Á). Cả sông và núi này đều dành cho sự thờ phụng Bacchus. Trong đoạn này, tác giả Ovide không phân biệt nước Lydie với nước Phrygie, cả hai gần nhau và ở vùng Tiểu Á.

[3] Satyre: thần Dê (hay thần các Vùng đất Hoang dã) có hình dạng nửa người, nửa dê; có tiếng là dâm dục.

[4] Silène: một satyre già, hay say rượu, ưa mê gái; từng là thầy dạy học của Bacchus; được cho là con trai của Hermès hay củaPan với một tiểu nữ thần.

[5] Midas: vua nước Phrygie.

[6] Tức Midas. Núi Bérécynthe nằm ở nước Phrygie mà Midas là vua.

[7] Hespérides: tên của vườn táo cho ra quả bằng vàng do ba chị em tiểu nữ thần chăm sóc. Họ là con của thần Atlasvà bà Hesperis.

[8] Danaé: ở đây Ovide ám chỉ đến chuyện nàng Danaé bị Jupiter giả dạng làm cơn mưa vàng cưỡng đoạt nàng. Xem Thiên 4 và Thiên 6. Người anh hùng Persée (giết con quái thú Méduse) là con trai của nàng với Jupiter.

[9] Tức bánh mì, vì Cérès là nữ thần của lúa mì, ngô, cây trái…

[10] Lénéus: một tên khác của Bacchus, thần rượu nho. Lénéus, hay Lènaios, theo tiếng Hy Lạp, có nghĩa đen là “ông thần của dụng cụ ép trái cây”.

[11] Sardes: ở nước Lydie, nổi tiếng giàu có.