Nhưng nữ thần Junon không còn có thể chịu đựng những lời cầu khẩn cho một người đã chết; và bà muốn bàn thờ của mình không còn bị những bàn tay của người có tang chạm đến hoài. “Này Iris[1], người đưa tin trung thành nhất của ta,” bà nói, “hãy nhanh chóng đi đến cái nhà gật gà gật gù của Giấc ngủ[2], ra lệnh cho y gởi đến Alcyone một giấc mơ có hình ảnh của Céyx đã chết để báo cho nàng ta biết sự thật về số phận của ông ấy.” Bà vừa nói xong thì Iris vội vàng khoác lên người tấm áo choàng có nghìn sắc màu rồi đi xuyên qua bầu trời theo đường cong của cái cầu vồng và cuối cùng tìm ra dinh thự nằm khuất sau mây của ông vua giấc ngủ.

Gần vùng đất của những người Cimmériens[3] có một cái động nằm rất sâu trong núi, đó là nơi trú ngụ bí ẩn của thần Giấc ngủ lúc nào cũng lờ đờ. Mặt trời không bao giờ có thể làm cho các tia nắng của mình vào được chỗ đó, bất kể vào sáng sớm, giữa trưa, hay cuối chiều. Hơi nước có hình đám mây bốc lên từ mặt đất và một thứ bóng tối mờ mờ tựa như được một thứ ánh sáng buổi hoàng hôn chiếu vào một cách yếu ớt.

Ở đây không có gà gáy gọi dậy rạng đông, không có chó canh tru miệng sủa phá tan sự im lặng nặng nề, không có ngỗng, còn cảnh giác hơn chó, làm ồn; cũng không có tiếng kêu của thú hoang hay bò ngựa, hay tiếng xào xạc của cành lá dưới làn gió nhẹ; và tiếng nói om sòm của con người lại càng không có. Đây là nơi cư ngụ của sự im lặng câm nín. Nhưng từ dưới đáy của động chảy ra dòng suối Léthé[4] mà những làn sóng đi qua trên đáy sỏi tạo ra tiếng róc rách mời gọi giấc ngủ đến. Trước cửa vào động có rất nhiều hoa anh túc nở đỏ rực và vô số loài dược thảo mà nước ép của chúng thì được Đêm ướt sương chưng cất thành thuốc ngủ và làm cho ảnh hưởng của nó lan tỏa trên khắp các vùng đất tối tăm. Không có cánh cửa nào trong cái dinh thự của ông thần Giấc ngủ này nên không thể có tiếng kẽo kẹt của các bản lề; và cũng không có ai canh gác ở chỗ ra vào động. Nhưng ở khu vực trung tâm của động thì có một cái giường cao làm bằng gỗ mun, trên đó trải một tấm chăn màu tối với vài cái gối lông ngỗng êm ái cùng màu với gỗ. Đó là nơi thần Giấc ngủ nằm duỗi tay, duỗi chân, dáng điệu uể oải. Xung quanh ông, những giấc mơ[5] trống rỗng nằm la liệt khắp nơi; chúng mang nhiều hình dạng khác nhau, nhiều như bông lúa vào mùa gặt, như lá trên cây, như cát bị nước biển đùn lên bãi.

Khi cô trinh nữ Iris bước vào trong động, đưa tay gạt qua một bên những giấc mơ ngáng đường mình, thì cái nhà đáng ngại đó bỗng sáng lên nhờ ánh chói từ chiếc áo choàng trên người nàng. Thế là ông thần, hầu như không thể nhướng mắt lên được vì hai mí cứ sụp xuống dưới sức nặng của giấc ngủ, mấy lần ngồi dậy rồi cứ ngả lưng xuống lại, cái cằm gật gưỡng va vào ngực, rồi cuối cùng ông cũng giải thoát mình ra khỏi chính mình, người chống trên cùi chỏ, ông lên tiếng hỏi, vì đã nhận ra nàng, lý do nàng đến tận đây. Và Iris trả lời:

“Hỡi Giấc ngủ, ông là sự nghỉ ngơi của muôn loài, ông là vị thần dịu dàng nhất trong tất cả vị thần, là nhựa thơm xức lên những tâm hồn thương tích, là kẻ xua đuổi những sự lo lắng bay xa, và vỗ về những thân thể mệt nhoài vì lao động nặng nhọc và đem lại sức lực mới cho những công việc ngày hôm sau! Bây giờ ông hãy tạo ra một hình dạng trông có vẻ như thật, ra lệnh cho nó đi đến Trachine, thành phố của Hercule đó; một khi tới đó thì nó mang khuôn mặt của vua Céyx, rồi xuất hiện trước vợ ông ta là Alcyone dưới bộ dạng của một người bị đắm thuyền. Đó là lệnh của bà Junon đấy.” Làm xong nhiệm vụ, Iris vội vã ra về vì không còn thể đương đầu với sức lôi kéo của giấc ngủ, và khi cảm thấy cơn buồn ngủ luồn vào cơ thể mình nàng liền bỏ chạy và trở về nhà theo con đường cầu vồng mà qua đó nàng đã đến đây vừa rồi.

Giấc ngủ có cả ngàn đứa con trai và giữa đám đó ông đánh thức Morphée[6], một kẻ bắt chước rất khéo hình dạng con người. Không ai khác có tài hơn chàng trong việc biểu hiện dáng đi, khuôn mặt và giọng nói, cho đến cả trang phục và những lời lẽ quen thuộc của từng người; nhưng chàng chỉ giả dạng con người thôi trong khi một người anh em khác thì hay biến thành thú dữ hay chim chóc hay rắn có thân dài ngoằng. Các thần linh gọi anh ta là Icélos, còn người phàm thì gọi là Phobétor. Còn có kẻ thứ ba nữa, tên là Phantasos[7], lại có những tài khác: biến mình thành những dạng dễ đánh lừa của tất cả những thứ bất động như đất, đá, nước, cây cối. Đây là những Giấc mơ, và vào ban đêm thường xuất hiện trước vua chúa và tộc trưởng, còn những Giấc mơ khác thì thường lui tới với đám dân thường. Giấc ngủ bỏ qua một bên đám con này, chỉ chọn trong số anh em đó mỗi mình Morphée để thi hành cái lệnh của đứa con gái của Thaumas[8]. Xong việc đó rồi, ông ta bắt đầu chìm vào giấc ngủ êm dịu một lần nữa, đầu gục xuống, người từ từ ngả ra sau trên chiếc giường cao.

Nhưng Morphée đã bay xuyên qua bóng tối trên đôi cánh lặng lẽ và nhanh chóng đáp xuống thành Trachine thuộc vùng Hémonie. Ở đó, gỡ đôi cánh ra khỏi người, chàng mang lấy khuôn mặt và vóc dáng của vua Céyx, tái nhợt như một xác chết, và đến đứng trần truồng trước giường của người vợ bất hạnh. Râu tóc ông đều ướt sũng, nước biển vẫn còn nhỏ giọt. Rồi cúi người xuống giường nàng, mắt đẫm lệ, ông lên tiếng:

“Người vợ tội nghiệp của anh, em có nhận ra Céyx của mình không? Hay cái chết đã làm thay đổi nét mặt của anh? Nhìn anh này! Em sẽ nhận ra anh, nhưng thay vì chồng mình thì em sẽ thấy cái bóng của ông ấy thôi! Những lời cầu nguyện của em, Alcyone à, đã không giúp được anh chút nào: anh chết rồi! Đừng nuôi hy vọng hão huyền về sự trở lại của anh nữa! Bởi vì Auster[9] đầy giông bão đã chộp được con thuyền của anh ở biển Égée, vùi dập nó bằng những luồng gió hung hãn rồi đánh đắm nó ở đó. Đôi môi anh, từng gọi tên em biết bao lần một cách vô vọng, cuối cùng đã bị nước biển tràn vào. Và câu chuyện này, không phải là do một người đưa tin đáng ngờ nào mang đến cho em, hay em nghe nó từ những tin đồn mơ hồ; nhưng chính anh, một kẻ đắm tàu như em thấy trước mắt, kể cho em nghe về số phận mình. Vậy thì em hãy đứng dậy, hãy khóc cho anh, hãy mặc đồ tang và đừng để anh đi xuống cõi âm mà không được ai thương khóc!”

Morphée đã nói ra những lời này với cái giọng mà Alcyone có thể tin là của chồng mình; và chàng hình như cũng khóc với những giọt lệ thực, và hai bàn tay chàng có những cử chỉ giống như Céyx. Alcyone buột miệng rên rỉ, nước mắt ứa ra, và trong giấc ngủ mê, đưa tay quờ quạng tìm tay người chồng, muốn ghì chặt thân xác ông nhưng nàng chỉ ôm được không khí trong vòng tay. Nàng hét ra tiếng: “Chờ em với! Anh vội đi đâu vậy? Em sẽ theo anh!”

Nàng tỉnh ngủ hẳn, đánh thức bởi tiếng nói của chính mình và hình ảnh của người chồng. Thoạt đầu, nàng đưa mắt nhìn quanh xem thử người mà nàng mới thấy có còn đó không. Bởi vì những người hầu ngạc nhiên nghe tiếng hét đã vội vàng mang đèn vào phòng nàng. Khi không tìm thấy Céyx ở đâu cả, nàng đánh vào hai má mình, giật xé tấm áo đang mặc ra khỏi ngực và đập mạnh vào bộ ngực trần của mình. Nàng còn giật tóc mà không cần tháo trâm cài, và khi bà vú của nàng hỏi nguyên do gây ra nỗi đau thương này thì nàng to tiếng trả lời:

“Alcyone không còn nữa, không còn trên đời này nữa, nàng đã chết cùng với Céyx yêu dấu của nàng. Đừng nói ra lời an ủi tôi làm gì! Ông đã bị đắm tàu, chết rồi! Tôi đã thấy ông, tôi đã nhận ra ông, và trong khi ông biến mất thì tôi vội dang tay ra về phía ông, mong muốn giữ ông lại biết bao. Đó chỉ là một cái bóng, nhưng đó là cái bóng thực sự của chồng tôi, tôi thấy nó rõ ràng mà. Thật ra mà nói, ông không có nét mặt quen thuộc, và cũng không có vẻ sáng láng thường thấy trước đây. Céyx thì tái mét, trần truồng, tóc còn nhỏ nước khi tôi, ôi bất hạnh làm sao, thấy ông trước mặt mình. Vú nhìn đi, ông đứng ngay chỗ này, dáng điệu thì thảm hại.” - và nàng ra sức tìm xem ông có để lại dấu chân nào không.

“Đây đúng là điều mà sự linh cảm của chính mình làm em sợ hãi nhất, và em đã van xin anh đừng rời xa em, đừng xuống thuyền ra đi. Nhưng bởi vì anh đi vào cõi chết, tại sao anh lại không đưa em theo cùng, như em đã nói ra lời mong ước đó? Hai ta mà đi cùng thì hẳn đã tốt đẹp biết bao! Được thế thì đời em không có lúc nào là không có anh bên cạnh, và đôi ta cũng không bị xa nhau trong cái chết. Em đã vắng mặt bên anh lúc đó và giờ đây em chết; em đã không ở trên biển lúc đó và giờ đây em cũng bị gió dập sóng vùi; và dù không có em, biển vẫn cầm giữ em trong lòng nó! Quả tim em sẽ tỏ ra tàn bạo với em hơn cả biển nữa nếu như em còn tìm cách sống lâu hơn, tìm cách vùng vẫy để vượt qua nỗi đau của mình. Nhưng em sẽ không vùng vẫy mà cũng không rời bỏ anh, người chồng tội nghiệp của em. Bây giờ thì ít ra em sẽ đến bên anh, trở thành người bạn đồng hành với anh. Đôi ta sẽ đoàn tụ trong một ngôi mộ, nếu không thì trong một bình đựng di cốt, còn nếu không nữa thì trong những dòng chữ khắc trên bia đá; nếu như hài cốt của em không được cận kề bên hài cốt của anh thì ít ra tên em cũng nằm sát tên anh.”

Nỗi thống khổ ngăn nàng nói thêm, sự than khóc thay cho lời nói, và từ quả tim day dứt vang ra những tiếng rên rỉ buồn đau.

Nàng rời nhà đi đến bờ biển khi trời vừa sáng, đưa đôi mắt thẫn thờ tìm cái chỗ mà trước đó nàng đã thấy Céyx xuống thuyền ra đi. Và trong khi nấn ná ở đó, nàng buột miệng thầm thì:

“Đây là nơi chàng đã nhổ neo, đây là bãi cát nơi chàng đã hôn mình khi từ biệt.”; nàng lại nhìn ra biển, trong đầu nhớ lại những chuyện đã xảy ra ở chỗ này thì bỗng dưng nàng thấy ở ngoài xa một cái gì như tử thi bập bềnh trên nước. Thoạt đầu nàng không biết chắc đó là cái gì, nhưng sau khi sóng đưa đẩy nó vào gần hơn một chút, và dù còn khá xa, nàng thấy rõ đó là một xác người. Tuy chưa biết nó là của ai nhưng vì đó là xác của một người đắm tàu, nàng thấy xúc động trước điềm báo này; và như thể khóc cho một người chết xa lạ, nàng nói to: “Than ôi! Thật tội nghiệp cho ông, dù ông là ai, và cũng thật tội nghiệp cho vợ ông nữa, nếu ông có vợ!” Trong khi đó, cái xác bị sóng đẩy vào gần hơn nữa, và càng nhìn nó thì nàng càng cảm thấy rối loạn tâm trí. Ôi, nó đã đến sát bờ rồi, và nàng bây giờ có thể thấy rõ mặt của cái xác. Đó là chồng nàng! “Ôi, là anh đây sao!” nàng rú lên, và cùng lúc nàng cào má, giật tóc, xé áo rồi đưa hai bàn tay run rẩy về phía Céyx, nói: “Ôi, chồng yêu quý nhất của em, ôi như vậy sao, anh quay về với em như vậy sao?”

Ở gần bờ có một cái đê được xây lên nhằm phá vỡ từ xa sự nổi giận của biển và làm suy yếu sức mạnh của các con sóng ập vào dồn dập bằng cách tiếp nhận chúng đầu tiên. Alcyone chạy đến đó và nhảy vọt xuống biển.

Và lạ kỳ làm sao: nàng bay. Đập nhẹ đôi cánh mới mọc ra trên người trong bầu không khí êm dịu, nàng bay là đà trên mặt nước như một con chim khốn khổ. Nàng vừa bay vừa thốt ra, từ cái mỏ thon và dài, những tiếng kêu la giống như một người đau khổ và đầy những lời oán trách. Nhưng khi bay đến chỗ nằm của cái thân xác im lìm và bất động, nàng bao quanh bằng đôi cánh mới có của mình các tay chân của người nàng yêu thương và loay hoay tìm cách hôn lên đôi môi lạnh ngắt với cái mỏ cứng của mình nhưng không thể được. Céyx có cảm nhận được sự âu yếm của nàng, hay ông chỉ có vẻ đưa mặt lên chút xíu do sóng nước đưa đẩy, đó là điều không ai biết chắc. Nhưng ông thực sự cảm nhận nó.

Và cuối cùng, nhờ vào lòng thương xót của các đấng thần linh, Céyx và Alcyone, cả hai người, được biến thành chim mang tên nàng[10]. Nhờ đã từng chịu đựng chung một số phận, tình yêu của họ giữ được nguyên vẹn như trước đây, và dù mang hình dạng có lông vũ trên người, sự gắn bó tình cảm vợ chồng giữa họ vẫn không bị lơi lỏng. Họ ăn nằm với nhau và nuôi dưỡng chim con, và vào bảy ngày yên ả trong mùa đông, Alcyone ấp trứng trong tổ trôi nổi trên mặt nước. Trong thời gian đó thì sóng êm biển lặng, vì thần Éole[11] canh giữ các ngọn gió và cấm chúng đi xa, và để bảo đảm sự an toàn cho các cháu ngoại mình, ông mang đến cho biển sự bình an.

❀ ❀ ❀

[1] Iris: có biểu tượng là cái cầu vồng như một sự kết nối giữa Trời và Đất; người đưa tin tin cẩn của bà Junon (Héra), giống như Hermès (Mercure) đối với Jupiter.

[2] Thần Giấc ngủ (Sleep): con của Đêm và Erebe (ông thần Bóng tối), anh em sinh đôi của Thanatos (thần Chết).

[3] Cimmériens: được cho là một bộ tộc huyền thoại cư ngụ trong các hang động hoàn toàn không có ánh sáng.

[4] Léthé: một trong những con sông dưới địa ngục, biểu tượng của sự Lãng quên. Ở đây Ovide cho nó là một dòng suối có tiếng chảy róc rách khiến người ta dễ buồn ngủ.

[5] Giấc mơ: được xem là những đứa con của Giấc ngủ; và Giấc ngủ là con trai của Đêm.

[6] Morphée: một trong những người con Giấc mơ của thần Giấc ngủ; vì có khả năng thay hình đổi dạng dễ dàng nên chàng có tên là Morphée đến từ tiếng Hy Lạp morphè, có nghĩa là “hình dạng”.

[7] Icélos (Phobétor) và Phantasos: đều là Giấc mơ, anh (hay em trai) của Morphée.

[8] Thaumas: cha của nàng Iris.

[9] Auster: gió Nam, thường mang theo mưa, bão.

[10] Halcyon (tiếng Anh) hay alcyon (tiếng Pháp): một loài chim biển, có thể là hải âu, én biển, bói cá, mòng biển, chim lặn…

[11] Éole: thần Gió, cha của nàng Alcyone.