Khi đoàn thuyền của người Troie lưu vong vượt qua được Scylla nguy hiểm và Charybde tham lam, và khi họ gần như đến được bờ biển Ausonie thì gió lại đẩy họ tới bờ biển Lybie. Ở đó nữ hoàng Dido[1] đón tiếp Énée không những trong dinh thự mà còn trong tim nàng. Rồi số phận bắt nàng phải sống cảnh chia ly với người chồng[2] đến từ thành Troie, nhưng nàng không cam chịu như thế khi Énée ra đi. Trên giàn hỏa thiêu mà nàng cho dựng lên, lấy cớ là để làm lễ hiến tế, nàng để người ngã vào lưỡi gươm của chàng; như vậy, vì bị thất vọng, nàng làm cho mọi người thất vọng. Rời bỏ một lần nữa thành phố mới Carthage và các bờ biển cát trắng, Énée quay về vùng đất Éryx ở đảo Sicile, nơi có nhà cửa của người em cùng cha khác mẹ trung thành Aceste. Ở đó chàng cử hành lễ hiến tế trước ngôi mộ của Anchise để tỏ lòng tôn kính cha chàng, chết trước đó không lâu.

Rồi chàng ra lệnh giăng buồm, nhổ neo cho đoàn thuyền mà Iris, người đưa tin của Junon, suýt nữa đốt cháy tan tành, và chẳng bao lâu đã bỏ lại đàng sau vương quốc của Hippotès, và vùng đất mù mịt khói của lưu huỳnh nóng bỏng từ núi lửa bốc lên, rồi những đảo đá nhỏ, chỗ tụ tập của các nàng “Sirène”, con gái của Achéloüs. Và bây giờ chiếc thuyền của Énée đã mất người hoa tiêu Palinurus, chàng đành chạy dọc theo bờ biển Inarimé, Prochyté và Pithécuses nằm trên một ngọn đồi trọc, gọi theo tên của những cư dân của nó, những con khỉ[3]. Bởi vì xưa kia Jupiter, cha của các vị thần, thấy ghét các trò lừa gạt và ăn nói dối trá của các tên “Cercopes”[4] cũng như những tội ác của cái giống người phản trắc đó bèn biến họ thành những con thú xấu xí thế nào để chúng không mang hình dạng con người nhưng lại có vẻ giống con người. Ông rút ngắn tay chân họ, làm mũi dẹt lại và hếch lên, tạo ra các nếp nhăn trên mặt để thấy già hẳn đi, và phủ lên cơ thể họ một lớp lông màu vàng; rồi ông lấy mất khả năng sử dụng lời nói và cái lưỡi sinh ra là biết thề thốt dối trá đáng ghét, chỉ để lại cho họ khả năng than phiền bằng những tiếng nghe khàn khàn và chói tai.

❀ ❀ ❀

[1] Dido: nữ hoàng của thành Carthage do nàng xây dựng nên; đem lòng yêu Énée nhưng sau một thời gian ngắn thì tự vẫn vì tuyệt vọng khi Énée ra đi; đến từ thành phố Sidon ở xứ Liban nên được gọi là the Sidonian.

[2] Tuy chỉ mới yêu nhau nhưng nữ hoàng Dido đã xem Énée là chồng, quan hệ tình cảm của họ có giá trị hôn nhân. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 580.

[3] Pithécuses: một đảo nhỏ nằm trong vịnh Napoli (tên tiếng Anh: Naples, ở miền Nam nước Ý). Tiếng Hy Lạp pithèkos có nghĩa là “khỉ”. Theo Ovide, đảo có tên như thế vì các cư dân bị biến thể thành khỉ.

[4] Cercopes: một giống dân ở xứ Lydie (thuộc vùng Tiểu Á) sống bằng nghề đầu trộm đuôi cướp. Jupiter biến họ thành khỉ và đưa họ đến ở đảo Pithécuses tức đảo Khỉ.