“Iphis, một chàng trai xuất thân nghèo hèn, tình cờ trông thấy Anaxarète, một nàng công chúa kiêu kỳ thuộc dòng dõi của Teucer[1] xa xưa. Chàng trông thấy nàng, và ngay lập tức cảm thấy ngọn lửa tình tỏa hơi nóng khắp cả châu thân. Chàng chống cự lại nó trong một thời gian dài nhưng khi nhận ra là mình không thể chế ngự nỗi đam mê cháy bỏng này bằng sức mạnh của lý trí, chàng đến trước cửa nhà nàng như một người cầu xin. Khi thì chàng bộc bạch tình yêu khổ sở của mình với bà vú của nàng và năn nỉ bà đừng tỏ ra khắc nghiệt với chàng vì những hy vọng hão huyền mà bà dành cho đứa con nuôi yêu quý của bà; khi thì chàng buông ra những lời tâng bốc với mỗi cô trong cái đám các cô hầu cận của nàng và van xin họ giúp đỡ trong sự cảm thông; và chàng hay đưa cho họ những tin nhắn ngon ngọt viết trên bản gỗ để mang đến cho Anaxarète; đôi khi chàng lại treo ở cửa nhà nàng những vòng hoa ướt nước mắt chàng, và đặt cái thân thể mềm yếu của mình nằm xuống trên phiến đá cứng ở ngưỡng cửa, miệng thầm thì than vãn một cách cay đắng về cái then gài cửa quá nhẫn tâm.

Nhưng tàn bạo hơn sóng biển dâng lên khi chòm sao Dê con[2] lặn xuống, cứng rắn hơn sắt tôi trong lửa của vùng Norique[3] hay đá còn được giữ cho sống nhờ gốc nằm sâu trong lòng đất, nàng cự tuyệt và chế nhạo chàng. Và bên cạnh những hành động nhẫn tâm, nàng còn tuôn thêm những lời lẽ kiêu căng, xấc láo, không để cho kẻ si tình có được một hy vọng nhỏ nhoi nào. Iphis không thể tiếp tục chịu đựng nỗi đau đớn kéo dài cứ dày vò mình mãi bèn nói ra những lời này trước cửa nhà nàng như một thông điệp cuối cùng gởi đến nàng:

‘Anaxarète ơi, em đã thắng, tôi sẽ không làm phiền em nữa. Hãy cử hành một buổi lễ hân hoan mừng chiến thắng đi, hãy hát lên bài ca khải hoàn đi, hãy đội lên đầu vòng nguyệt quế rực rỡ đi! Vì em đã thắng, và tôi sẵn lòng chết. Nào, hãy vui mừng lên đi chứ, hỡi người con gái có quả tim sắt! Chắc chắn là em buộc phải thừa nhận là trong tình yêu của tôi có cái gì đó làm em hài lòng, và em sẽ phải tặng tôi một lời khen. Nhưng hãy nhớ rằng tình yêu của tôi dành riêng cho em chỉ chấm dứt với cuộc đời tôi và rằng tôi phải đau khổ vì mất đến hai ánh sáng cùng lúc. Không phải tin đồn ngoài đường phố sẽ đến báo cái chết của tôi cho em biết; đích thân tôi sẽ tới đó, hãy tin chắc như vậy đi, và em sẽ thấy ngay trước mắt em cái thân xác không hồn của tôi mà em có thể nhìn ngắm thỏa thích với cặp mắt tàn nhẫn của mình. Nhưng nếu, hỡi chư vị thần linh, các ngài thấy những điều mà người phàm chúng tôi làm, xin hãy nhớ đến tôi - lưỡi tôi không còn sức để nguyện cầu lâu hơn - và xin hãy làm gì đó để câu chuyện của tôi vẫn còn được kể lại trong tương lai rất xa; và những năm tháng mà các vị lấy đi từ đời tôi, xin hãy trả chúng lại cho thanh danh của tôi.’

Chàng đã nói xong, và ngước đôi mắt đẫm lệ về phía hai cái trụ cửa mà trước đó chàng thường làm đẹp bằng những vòng hoa, rồi chàng đưa hai cánh tay xanh xao lên cột một sợi dây vào cái xà ngang và lên tiếng một lần nữa: ‘Hỡi cô gái tàn nhẫn và độc ác, vòng hoa này có làm em vui không?’ Rồi chàng đút nhanh đầu vào cái thòng lọng, ôi, ngay lúc này mà chàng còn quay mặt về phía Anaxarète, và chàng thanh niên si tình tội nghiệp này treo đầu ở đó, một cái sức nặng không có sự sống, với cái cổ bị gãy. Hai bàn chân co giật đập vào cánh cửa, dường như tạo thành một âm thanh gợi lên nhiều điều đáng sợ. Rồi cánh cửa mở ra và người trong nhà bỗng thấy trước mắt điều chàng đã làm. Đám đầy tớ la hét vì khiếp sợ, và tìm cách đem chàng xuống để cứu sống, nhưng tất cả đều quá muộn.

Rồi họ mang xác chàng đến nhà mẹ chàng - vì người cha đã chết. Bà ôm chàng vào lòng, hôn lên tay chân lạnh ngắt của con trai mình. Và sau khi đã nói ra những lời mà các bậc cha mẹ đáng thương thường nói, và đã làm những việc mà các bà mẹ đáng thương thường làm, bà dẫn đầu đám tang, không ngừng rơi lệ, đi xuyên qua thành phố, mang cái thân xác tái mét trên cái đòn khiêng áo quan ra tới giàn hỏa thiêu.

Tình cờ là ngôi nhà của Anaxarète nằm gần con đường mà đám tang đi qua, và tiếng than khóc vang đến tận tai của cô gái có quả tim cứng rắn. Bây giờ một vị thần lo việc trả thù đã sẵn sàng ra tay. Nàng bỗng cảm thấy xúc động, nói: ‘Chúng ta hãy đi xem cái đám tang nhiều nước mắt này đi!’ Và nàng leo lên cái phòng cao nhất với các cửa sổ mở rộng. Nàng mới nhìn thấy Iphis nằm trong cái áo quan để mở thì hai mắt nàng đã cứng lại và máu ấm trong người rời bỏ cái thân thể tái xanh của nàng. Nàng cố gắng bước lùi lại từ cửa sổ nhưng hai bàn chân cứ dính chặt tại chỗ. Nàng cố gắng quay mặt đi nhưng nàng cũng không thể làm được điều này; và từ từ thân thể nàng bị đá xâm lấn, đá mà nàng đã mang trong tim mình trước nay.

Này Pomone, đừng nghĩ câu chuyện này không thật. Thành phố Salamine[4] vẫn còn giữ một pho tượng cẩm thạch, biểu hiện của cô gái quý tộc đó. Nó cũng có một đền thờ của Vénus mà người ta gọi là ‘Vénus với ánh mắt đăm đăm’[5]. Cô tiểu nữ thần yêu quý ơi, tôi xin cô hãy nhớ tất cả những chuyện này, và hãy bỏ qua một bên sự khinh rẻ bướng bỉnh của mình; hãy chấp thuận người đàn ông yêu cô đi. Lúc đó thì mong sao sẽ không có sương giá cuối mùa xuân tàn phá hoa quả mới bắt đầu nẩy nở, và mong sao sẽ không có những luồng gió thô lỗ hành hạ cây cối đang trổ hoa!”

Khi Vertumne, vị thần giả dạng một bà già, nói xong mà không thấy có kết quả gì bèn trở lại hình dạng thật của mình, một chàng trai trẻ, vứt bỏ đồ lề lủng củng của bà già, và xuất hiện trước Pomone với sắc diện rạng rỡ như khi trời quang mây tạnh mặt trời lộ ra và tỏa sáng, không có gì làm giảm vẻ sáng ngời. Chàng sẵn sàng cưỡng bức nàng nhưng bạo lực thì không cần thiết; cô tiểu nữ thần thấy rung động trước sắc đẹp của vị thần nên mở lòng mình đón nhận niềm đam mê của chàng.

❀ ❀ ❀

[1] Teucer: con trai của Télamon, em cùng cha khác mẹ của Ajax, và là anh họ của Achille; đã lập nên thành phố Salamis ở đảo Chypre.

[2] Dê con (tiếng Anh: the Kids, tiếng Pháp: Les Chevreaux) là tên một chòm sao nằm gần chòm sao Ngự Phu (Auriga, tiếng Anh: the Charioteer) mà khi mọc lên vào buổi chiều tối (vào thời kỳ thu phân) hay khi lặn xuống vào buổi sáng (vào tháng 12) thì báo hiệu bão tố sắp đến. Theo chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 584.

[3] Norique: vùng núi ở Trung Âu, trên hữu ngạn sông Danube, có nhiều mỏ sắt.

[4] Salamis: thành phố trên đảo Chypre, do Teucer lập nên. Teucer có quê quán ở đảo Salamis (Hy Lạp) nên mang tên đảo nhà đặt cho thành phố mới của mình.

[5] Bản dịch tiếng Anh: “The Gazing Venus” (trang 286); được gọi thế vì bức tượng Vénus có tư thế nghiêng đầu về phía trước để nhìn cho rõ hơn.