“‘Macarée, nghe này!’ nàng bắt đầu kể, ‘và anh sẽ biết qua câu chuyện này là quyền năng của chủ nhân em lớn biết chừng nào; anh hãy chú ý lắng nghe lời em nói cho kỹ!

Picus, con trai của Saturne[1], trước đây là vua của nước Ausonie và có tính yêu thích các con ngựa chiến. Tướng mạo của ông thì như anh thấy đó: dù vẫn biết rằng thấy được vẻ đẹp khi ông còn sống thì tốt hơn nhưng anh cũng có thể hình dung nó đẹp tới mức nào qua bức tượng này. Và vẻ đẹp của tâm hồn ông thì sánh bằng vẻ đẹp bên ngoài của ông. Năm tháng qua đi nhưng ông chưa tham dự đủ bốn lần các cuộc tranh tài thể thao mà người Hy Lạp cử hành năm năm một lần[2] ở Élide[3]. Vậy mà ông đã thu hút bằng sắc đẹp ngoại hạng của mình tất cả các cô ‘Dryade’[4] sinh ra ở những ngọn đồi vùng Latium[5] ; các cô tiểu nữ thần của các dòng suối mong chờ ông để ý đến cũng như các cô ‘Naïde’ trú ngụ ở các con sông Tibre, Numicius, Anio, và con sông Almo có độ dài quá ngắn, Nar chảy xiết, Farfarus có nhiều bóng cây; và những cô khác thường lui tới cái hồ nước nhỏ ở giữa rừng của Diane[6] và các hồ lân cận. Nhưng ông khước từ tất cả bọn họ, chỉ đem lòng yêu một tiểu nữ thần mà theo lời đồn thì cô sinh ra ở núi Palatin từ mối tình của Vénilia và Janus có hai mặt[7]. Khi đến tuổi cập kê thì cô được gả cho, trong đám những người theo đuổi, Picus của thành Laurente[8]. Nàng có một sắc đẹp hiếm có, và càng hiếm hơn nữa là tài năng ca hát của nàng, vì thế mà tên nàng là Canente. Lời ca tiếng hát của nàng hay đến mức mà khi nghe cây cối và tảng đá di chuyển, con thú hoang dã bỗng trở nên dịu dàng, sông nước ngừng trôi, chim chóc ngừng bay. Một ngày kia, trong khi nàng cất tiếng hát trong trẻo và ngân vang thì Picus rời nhà đi săn heo rừng trong những cánh đồng và rừng cây ở Laurente quen thuộc. Chàng thúc con ngựa nhảy chồm ra trước, bàn tay trái nắm chặt hai ngọn lao, trên người khoác tấm áo màu tía được buộc lại bằng một cái kẹp vàng.

Circé, người con gái của Mặt trời cũng đến những cánh rừng đó, sau khi bỏ lại đàng sau những cánh đồng được đặt theo tên nàng, Circéen, để hái những loài dược thảo tốt tươi ở những triền đồi phì nhiêu. Ngay khi trông thấy chàng thanh niên từ chỗ ẩn núp nhiều cây lá, Circé bỗng thấy giật mình kinh ngạc. Những lá dược thảo hái trước đó rớt khỏi bàn tay nàng, và một ngọn lửa ở đâu bốc cháy phả hơi nóng len lỏi khắp người nàng. Và ngay khi nỗi đam mê bất ngờ nhưng mãnh liệt này dịu xuống, nàng suy nghĩ một lát và muốn bày tỏ ngay lúc này sự ham muốn của mình với Picus nhưng con ngựa chạy quá nhanh và đoàn tùy tùng đông đảo ngăn cản nàng đến gần ông. ‘Anh không thể thoát khỏi em như thế đâu,’ nàng thốt lên, ‘dù cho gió mang anh đi xa, nếu em biết rõ tài nghệ của em, nếu quyền năng phép thuật của các thứ dược thảo của em đã không hoàn toàn biến mất, nếu sức mạnh của những câu thần chú không bị sa sút.’

Nói xong nàng liền tạo ra hình tượng không có thực chất của một con heo rừng và ra lệnh cho nó chạy nhanh ngang qua con đường mòn ngay trước mắt ông vua trẻ này và nó có vẻ tìm chỗ trú ẩn trong một khu rừng nhỏ nhưng đầy những thân cây bị đổ xuống, nơi mà cây cối mọc dày đặc khiến bất cứ con ngựa nào cũng không thể vào trong sâu hơn. Không ý thức được cái bẫy giăng sẵn, Picus ngay lập tức đuổi theo con mồi không thực này, rồi nhanh nhẹn nhảy xuống đất từ lưng con ngựa còn sùi bọt mép, chạy bộ theo cái mồi nhử trống rỗng và càng lúc càng phải dò dẫm để đi vào sâu nữa trong rừng. Thấy trò nhử của mình có kết quả bước đầu, Circé bèn niệm thần chú, khấn vái những vị thần kỳ dị bằng những lời cầu xin kỳ dị không kém mà nàng trước nay thường dùng để làm cái mặt sáng của vầng trăng trở nên mờ mịt và che giấu khuôn mặt của cha nàng đàng sau những đám mây nhẹ như sương khói.

Bây giờ, cũng vì những câu thần chú thầm thì ở miệng nàng mà bầu trời bỗng tối sầm lại, và sương mù dày đặc dâng lên từ mặt đất, trong khi đoàn tùy tùng vẫn lạc lõng trên những con đường mòn tối tăm và không thể bảo vệ nhà vua được nữa. Thấy thời điểm và nơi chốn rõ ràng là thuận lợi cho mình, Circé nói: ‘Vì đôi mắt đã làm mê hoặc đôi mắt của chính ta, vì nét quyến rũ mạnh mẽ đến nỗi ta, một nữ thần, đành trở nên người van xin, hỡi chàng trai đẹp nhất trên đời này, hãy tỏ ra ưu ái đối với nỗi đam mê của ta, hãy chấp thuận Mặt trời, kẻ nhìn thấy mọi thứ, làm cha vợ của chàng, và xin đừng tàn nhẫn khước từ Circé, con gái của một Titan.’[9] Nhưng Picus dứt khoát cự tuyệt nàng và những lời cầu xin, và nói: ‘Dù nàng là ai đi nữa, ta không phải là người dành cho nàng. Một cô gái khác đã chiếm được và nắm giữ tình yêu của ta và ta nguyện cầu là cô ấy có thể giữ lấy tình yêu này mãi mãi. Cho tới chừng nào mà số mệnh còn gìn giữ Canente, con gái của Janus, cho ta thì ta sẽ không làm hại đến niềm tin vợ chồng bằng một tình yêu xa lạ nào khác.’

Circé cứ tiếp tục van nài Picus nhiều lần, rồi cuối cùng thấy vô ích nàng hét lên: ‘Nhưng mi sẽ không thoát được sự trừng phạt đâu, và cái cô Canente của mi cũng sẽ không bao giờ sở hữu được mi nữa đâu; và mi sẽ sáng mắt thấy ra bằng kinh nghiệm không những bất cứ người đàn bà nào, có lòng yêu và bị khinh rẻ, có thể làm gì, mà còn người đàn bà này, Circé, có lòng yêu và bị khinh rẻ, có thể làm gì!’ Rồi nàng quay mặt hai lần về phía Tây và hai lần về phía Đông; và ba lần nàng dùng chiếc gậy thần chạm vào người Picus, và ba lần nàng niệm thần chú.

Chàng quay người bỏ chạy nhưng ngạc nhiên là thấy mình bây giờ chạy nhanh hơn thường lệ, và thấy đôi cánh mọc ra từ thân mình. Giận dữ vì sự biến thể bất ngờ thành một con chim xa lạ trong khu rừng thuộc vương quốc Latium của mình, chàng mổ vào các cây sồi sần sùi với cái mỏ cứng của mình và điên tiết gây ra các vết thương trên những cành dài của chúng. Hai cánh chim nhận lấy cái màu tía sáng từ tấm áo khoác của chàng, và cái kẹp bằng vàng dùng để buộc vạt áo khoác giờ đây biến thành lông vũ, và cổ chàng được bọc quanh bởi một đường viền có màu vàng đậm. Picus chẳng còn giữ lại gì từ hình hài trước đây của mình, ngoại trừ cái tên chàng[10].

Trong khi đó đoàn tùy tùng không ngừng lớn tiếng gọi chàng khắp vùng đồng quê một cách vô vọng vì không tìm thấy chàng ở đâu cả, nhưng bỗng gặp Circé giữa đường - nàng đã xua tan sương mù trong bầu không khí và cho gió thổi mây bay đi để cho mặt trời xuất hiện - và họ thẳng thừng buộc tội nàng về sự biến mất của nhà vua, đòi nàng phải trả ông lại cho họ với sự hăm dọa sử dụng vũ lực, và họ sửa soạn tấn công nàng bằng những ngọn lao chết người. Nhưng nàng đã kịp vẩy lên người họ những chất nguy hại và các thứ nước ép hiểm độc, lại còn triệu Đêm và các vị thần của Đêm từ Érèbe đến Chaos[11] đến giúp nàng một tay, và khẩn cầu Hécate[12] với tiếng la hét, tiếng than khóc kéo dài.

Thật tuyệt vời để nói ra, những khu rừng nhảy vọt ra khỏi chỗ của mình, mặt đất phát ra tiếng gầm gừ, cây cối ở vùng lân cận trở nên trắng, và bãi cỏ nơi có nước độc rơi xuống thì bị vấy đỏ với những cục máu; và các phiến đá hình như cũng phát ra những tiếng gào khàn khàn, và có cả tiếng chó sủa từ xa, và cả đàn rắn đen bò đầy mặt đất; và trong không trung những bóng ma của những người chết im lặng lượn qua lượn lại.

Cả đoàn tùy tùng của Picus, thấy kinh hoàng trước cảnh tượng và âm thanh kỳ quái này, đứng yên tại chỗ mà run cầm cập. Circé dùng cây gậy thần chạm đến các bộ mặt sợ hãi, ngạc nhiên của họ, và qua sự tiếp xúc này họ bị biến thành những hình dạng dễ sợ, trông giống thú dữ thuộc nhiều loài khác nhau, và không ai trong bọn họ còn giữ được hình hài con người.

Bây giờ mặt trời đang lặn, nhuộm hồng các bến bờ của thành Tartesse[13] và Canente ngóng chờ trong vô vọng, bằng mắt và bằng tim, sự trở về của người chồng yêu dấu. Các tên nô lệ cũng như dân chúng của nàng, tay cầm đuốc, chia nhau chạy đôn chạy đáo trong tất cả các cánh rừng với hy vọng gặp được Picus. Nàng tiểu nữ thần này tỏ ra không bằng lòng với việc khóc lóc, giật tóc và đấm ngực mình - thật ra, nàng đã làm tất cả những chuyện này - và nàng chạy ra khỏi dinh thự, và trở nên điên dại, nàng lang thang rày đây mai đó khắp các cánh đồng vùng Latium. Sáu đêm và sáu rạng đông thấy nàng đi thơ thẩn, không ăn, không ngủ, xuyên qua những ngọn đồi, những thung lũng, bất cứ nơi nào mà sự tình cờ ra tay dẫn dắt nàng.

Con sông Tibre[14] là kẻ cuối cùng thấy nàng: kiệt sức vì đau buồn và sự đi lại ngoài trời vất vả, nàng ngã gục bên bờ bãi rộng của nó. Ở đó, nước mắt chảy dài trên má, giọng thều thào yếu ớt, nàng thốt ra những lời bi ai hòa hợp với nỗi xót thương trong lòng nàng, không khác gì con thiên nga đôi khi cất tiếng hát lên bài ca tang tóc vào lúc sắp chết. Cuối cùng, hình hài của nàng vì đau khổ mà tàn tạ đến như cái bóng, tủy trong xương nàng biến thành nước, nàng tan rã dần dần rồi biến mất trong không khí. Nhưng câu chuyện của nàng vẫn còn được ghi nhớ ở cái nơi mà những nàng ‘Muse’ của thời xa xưa gọi một cách thích hợp là Canente, theo tên của cô tiểu nữ thần đó.’

“Tôi đã nghe và thấy nhiều chuyện như vậy,” Macarée nói tiếp, “trong suốt một năm dài. Cứ ăn không ngồi rồi mãi, chúng tôi trở nên hờ hững và chậm chạp nhưng cuối cùng chúng tôi cũng nhận được lệnh giương buồm ra khơi lại. Circé, con gái của Titan, cảnh báo chúng tôi về những con đường trên biển không chắc chắn, về các biển quá rộng lớn và tất cả những mối hiểm nguy vô vọng mà chúng tôi sẽ phải trải qua. Tôi thú nhận là tôi đâm ra sợ hãi, không dám đương đầu với chúng, và khi đến được chỗ này, tôi chọn ở lại.”

❀ ❀ ❀

[1] Saturne (Cronos, theo người Hy Lạp): cha của Jupiter, Neptune, Pluto (cai quản theo thứ tự Trời, Đại dương và Địa phủ), cũng như của Junon, Cérès và Vesta.

[2] Đây là một cách diễn đạt cầu kỳ, chỉ để nói nhân vật Picus chưa đến hai mươi tuổi.

[3] Élide: các cuộc tranh tài thể thao được tổ chức ở Olympie trong vùng Élide (trên bán đảo Péloponnèse, miền Nam Hy Lạp) từ thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên đến thế kỷ thứ 4; tiền thân của Thế vận hội (The Olympic Games) sau này. Xem: https://en.wikipedia.org/wiki/Olympic_Games.

[4] Dryade: tiểu nữ thần của các Khu rừng.

[5] Latium: một nước ở miền Trung Ý; hiện nay là tỉnh Lazio của nước Ý, trong đó có Roma.

[6] Diane (hay Phébé, Artémis): em gái của Apollon; được thờ phụng ở thành phố Aricie gần hồ Némi thuộc vùng Latium này, nên còn có tên là Artémis Taurique hay Diane scythique.

[7] Vénilia, Janus: Vénilia là một tiểu nữ thần; Janus là một vị thần La Mã có hai mặt: một mặt buồn và một mặt vui. Tháng giêng mang tên ông: January.

[8] Laurente (Laurentum): một thành phố cổ ở vùng Latium.

[9] Thần Mặt trời, Hélios, cha của Circé, là một Titan.

[10] Picus: tiếng La-tinh có nghĩa là “con chim gõ kiến”. Picus viridis là “chim gõ kiến xanh”.

[11] Đêm, các vị thần của Đêm,Érèbe, Chaos: đây là các vị thần ở dưới cõi âm mà các nhà pháp thuật và các phù thủy thường gọi đến. Đêm là nữ thần của Đêm, con gái của Chaos và là mẹ của các nữ thần “Furies”. Érèbe là một vị thần thời cổ sơ, con trai của Chaos và là em của Đêm.

[12] Hécate: nữ thần của ma thuật và các ngã tư, ngã ba đường, được biểu hiện bằng người đàn bà có ba đầu.

[13] Tartesse: một thành phố ở Tây Ban Nha nằm ở cửa sông Guadalquivir, ở đây chỉ phương Tây, nơi mặt trời lặn. Chú thích của bản dịch tiếng Pháp, trang 582.

[14] Tibre: sông và thần Sông, chảy qua thành Roma (La Mã).