Nhà thơ của xứ Thrace[1], bằng lời ca tiếng nhạc của mình đã khiến cho cây cỏ rủ nhau kéo đến, thú hoang bị mê hoặc, các tảng đá chuyển mình lăn theo sau bước chân chàng. Và nhìn này, từ trên đỉnh đồi một đám người đàn bà Cicone[2] đang ở giữa buổi lễ cuồng loạn, ngực họ được che bằng những mảnh da thú, bỗng nhìn thấy Orphée vừa gảy đàn lia, vừa hát theo điệu nhạc. Rồi một người trong bọn họ, tóc buông xõa trước làn gió nhẹ, hét to: “Đó, tên đàn ông khinh thường chúng ta đó!”[3] và phóng ngọn lao thẳng vào cái miệng đang hát của nhà thơ của Apollon[4]. Nhưng vì mũi lao được bọc trong lá cây nên nó không gây ra thương tích mà chỉ để lại một cái dấu vết trên mặt chàng. Một cô gái khác ném tới một cục đá, và dù cho bay xuyên không trung nó vẫn bị lời ca tiếng đàn dịu dàng thu phục, rơi xuống ngay dưới chân chàng như thể muốn xin được tha thứ cho sự gây hấn điên rồ.

Tuy nhiên, đám đàn bà đó cứ liều lĩnh tấn công tiếp, không cần biết đâu là giới hạn; sự cuồng nộ vì thái độ rẻ rúng của Orphée giờ đây chế ngự cả tâm trí họ. Và tiếng hát mê hoặc của chàng hẳn đã làm tất cả những vũ khí của họ trở nên vô hại nếu như nó, và tiếng đàn lia, không bị nhấn chìm trong sự ồn ào náo động tràn lan của tiếng sáo Bérécynthe[5] hòa lẫn với tiếng tù và chói tai, với tiếng trống và tiếng đấm ngực thình thịch, tiếng gào thét điên loạn của những “bacchante”[6]; rồi cuối cùng tiếng hát, tiếng đàn của nhà thơ tắt lịm, và những phiến đá dưới chân lấm máu chàng.

Đầu tiên là vô số những con chim, rồi những con rắn và cả đám thú hoang, vẫn còn thấy mê mẩn bởi giọng ca của người hát, dấu ấn vinh quang cho nghệ thuật của Orphée đó, không muốn rời đi nhưng vẫn bị những “Ménade” này thẳng tay xua đuổi. Rồi họ quay ra tấn công chàng bằng những bàn tay đẫm máu của mình; họ tụ lại xung quanh chàng như các con chim tụ lại khi giữa ban ngày chúng bỗng thấy một con chim đêm[7] lang thang đây đó; và cũng giống như đàn chó vây quanh con hươu được thả ra làm mồi cho cuộc biểu diễn trong đấu trường vào buổi sáng sớm. Họ lao vào nhà thơ, tay phóng mạnh vào người chàng những cái gậy có dây lá nho màu xanh quấn quanh, những cây gậy được làm ra không phải để dùng cho việc như thế này! Một vài người này ném những cục đất, người khác ném những cành cây mới bẻ xuống hay những hòn đá. Và để cho sự điên cuồng của họ không thiếu vũ khí thực, sự tình cờ xảy ra là gần đó có những con bò đang kéo cày xới đất, và không xa đó là những người nông phu rắn rỏi đang đổ mồ hôi cuốc hay đào đất cứng. Khi thấy đám đông hung dữ này kéo đến gần, cả bò, cả người đều bỏ chạy, vứt lại đàng sau những công cụ làm việc của mình. Nào cuốc, nào cào dài, nào cuốc chim lưỡi dẹt nằm rải rác trên cánh đồng trống. Những người đàn bà điên loạn này cướp lấy những thứ đó, và xé xác các con bò ra từng mảnh bất chấp nguy cơ bị chúng húc, rồi vội vã quay lại để giết nhà thơ. Chàng đưa hai bàn tay khẩn cầu về phía họ, chàng nói ra những lời mà lần đầu tiên chẳng ai thèm nghe, giọng chàng cũng chẳng làm ai xúc động một chút nào: những người đàn bà báng bổ thần linh này đã thẳng tay đánh chết chàng. Nhưng linh hồn chàng đã theo hơi thở mà ra ngoài qua môi - ôi đôi môi đã từng làm thổn thức đất đá, đã từng làm rung động tâm can những con thú hoang dã - hỡi Jupiter, nhờ ngài mà nó theo gió đi xa.

Orphée ơi, vì nhớ chàng mà chim chóc hót lên tiếng bi thương; những đàn thú hoang, những phiến đá cứng cũng nhỏ lệ; và bao nhiêu là cây cối đã từng tụ về để nghe lời ca tiếng hát của chàng, giờ đây chúng trút hết lá, giống như người đời bứt tóc, để tang chàng với những thân cành trơ trụi. Người ta kể rằng những con sông cũng dâng đầy nước - nước mắt riêng của chúng - và những nàng “Naïade” và “Dryade” tỏ lòng thương tiếc chàng bằng cách khoác lên người những tấm áo viền đen và cứ để đầu tóc rối bù.

Tứ chi của nhà thơ nằm vung vãi khắp xung quanh; nhưng cái đầu và cây đàn lia, hỡi dòng sông Hèbre[8], mi ôm vào lòng, ôi phép lạ nào mà đang trôi giữa dòng nước dây đàn lại ngân lên những nốt nhạc tang thương, và cái lưỡi không còn sống lại thì thầm một cách buồn bã, rồi hai bờ sông cũng gởi lại những tiếng vang buồn bã đó. Và bây giờ chúng ra tới biển, bỏ lại đằng sau dòng sông quê hương, và trôi dạt đến bờ đảo Lesbos[9], gần thành Méthymne. Tại đây, trong khi cái đầu nằm trơ trọi trên bãi cát xa lạ, tóc còn nhỏ ra từng giọt nước biển, thì một con rắn hung dữ bò đến tấn công nó. Nhưng ngay khi nó sắp sửa cắn thì Apollon cuối cùng xuất hiện đẩy nó ra và giữ cho bất động và biến thành đá cái hàm đang há to như ngáp của nó.

U hồn của nhà thơ chìm sâu vào lòng đất và nhận ra tất cả những nơi chốn mà chàng đã thấy trước đây; và đi tìm trong những cánh đồng dành cho những người sùng kính thần linh, chàng đã thấy được Eurydice và vội vàng ôm nàng trong vòng tay háo hức. Dưới cõi âm này khi thì hai người đi song song bên nhau, khi thì chàng theo sau bước chân của nàng, khi thì Orphée đi trước và lần này thì có thể an tâm ngoái đầu nhìn Eurydice của mình ở phía sau.

❀ ❀ ❀

[1] Tức Orphée. Tất cả những câu chuyện về Ganymède, Hyacinthe, Pygmalion, Myrrha, Atalan, Vénus và Adonis đều do chàng thi - nhạc sĩ Orphée kể cho cây cỏ, chim muông, cầm thú nghe trong Thiên 10 ở trước.

[2] Cicone: một tộc người sinh sống ở Thrace, quê hương của Orphée. Những người đàn bà Cicone thờ phụng thần Bacchus, họ còn được gọi là “Ménade”, thường cử hành những nghi lễ gần như điên loạn. Xem Thiên 3.

[3] Sau khi trở về từ địa ngục, Orphée không để ý đến đàn bà nữa, chỉ quan tâm đến các cậu con trai tuổi mới lớn. Xem Thiên 10, phần đầu.

[4] Nhà thơ của Apollon: tức Orphée, được cho là con trai của thần Apollon, tuy chính thức Orphée có cha là Oeagre, vua nước Thrace.

[5] Bérécynthe: tên một thành phố và ngọn núi ở vùng Phrygie (Tiểu Á).

[6] Bacchante: những phụ nữ thờ phụng thần Bacchus; họ còn được gọi là “Ménade”.

[7] Tức con chim cú.

[8] Hèbre: một con sông ở xứ Thrace, quê hương của Orphée.

[9] Lesbos: đảo nằm ở biển Égée (một phần của biển Địa Trung Hải, nằm giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ); được biết đến nhờ nữ thi sĩ Sappho (sinh cuối thế kỷ thứ 7, chết vào thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, thơ bà rất nổi tiếng thời Hy Lạp cổ đại) mà tình yêu của bà dành cho người cùng giới tính đã cho ra từ lesbian hay lesbianism (đồng tính luyến ái nữ).