Đó là những lời giảng dạy mà tâm trí của Numa[1] đã tiếp nhận, theo lời thiên hạ kể, trước khi trở về quê hương và lên ngôi trị vì ở Latium theo lời yêu cầu của dân chúng. Là người chồng hạnh phúc của tiểu nữ thần Égérie và may mắn được dẫn dắt bởi các nàng “Muse”, ông dạy cho thần dân của mình những nghi lễ thiêng liêng và uốn nắn một dân tộc hiếu chiến, hung bạo theo các phương cách tìm kiếm và gìn giữ hòa bình. Khi tuổi đã cao, ông rời bỏ cây vương trượng và cuộc đời, và mọi người đều khóc thương ông, bất kể họ là những bà mẹ, những ông bố, quan lớn hay dân thường ở Latium.

Về phần vợ ông, bà rời kinh đô và sống xa lánh mọi thứ trong những khu rừng rậm của thung lũng Aricie; nhưng tại đây tiếng kêu rên và than khóc vì nỗi đau chồng chết quấy rầy sự thờ phụng nữ thần Diane do Oreste thiết lập ở vùng đất này[2]. Ôi, đã bao lần các tiểu nữ thần của rừng cây và hồ khuyên bà hãy ngừng than khóc, hay nói ra những lời an ủi, nhưng thảy đều vô ích! Đã bao lần thấy bà đầm đìa nước mắt, Hippolyte, người con trai anh dũng của Thésée, bèn nói:

“Này bà Égérie, hãy ngừng khóc đi. Bà không phải là người duy nhất than trách số phận mình. Hãy nghĩ đến những kẻ khác cũng mang những nỗi đau mất mát tương tự và bà sẽ chịu đựng nỗi đau của riêng mình một cách nhẹ nhàng hơn. Ước gì tôi có thể làm bà nguôi ngoai sầu khổ bằng những trải nghiệm của người khác hơn là của tôi! Nhưng ngay cả sự trải nghiệm của tôi cũng có thể an ủi bà.

Bà có thể đã nghe nói đến Hippolyte[3] và làm sao anh ta đã phải chết do sự cả tin của người cha và mưu chước của bà mẹ ghẻ đáng nguyền rủa. Bà sẽ ngạc nhiên và tôi sẽ khó mà chứng thực lời nói của mình; tuy vậy, tôi là Hippolyte đấy. Ngày xưa, khi Phèdre[4], con gái của Pasiphaé, từng nhiều lần tìm cách cám dỗ tôi để làm ô uế giường ngủ của cha tôi, nhưng thảy đều vô ích; thế là nàng ta xuyên tạc sự thật, buộc tội tôi đã làm cái điều mà chính nàng ta muốn tôi làm - có phải đó là do nàng ta sợ hãi nếu lỡ cái ham muốn ngang trái của mình bị khám phá ra hay do tức giận vì bị tôi cự tuyệt ăn nằm với nàng ta? - và dù tôi vô tội, cha tôi đã tin lời nàng ta và đuổi tôi ra khỏi thành phố và lớn tiếng nguyền rủa khi tôi ra đi với những lời nguyền chết người trên đầu.

Trên đường lưu vong, tôi cho cỗ xe đi về hướng Trézène, thành phố của Pitthée, và trong khi đang chạy dọc theo bãi biển của vịnh Corinthe thì thấy sóng biển dâng lên cuồn cuộn và một cột nước có vẻ to và cao lên như một quả núi, tạo ra những tiếng gầm vang và tự tách ra ở đỉnh của nó. Rồi các ngọn sóng vỡ tung ra và một con bò đực có sừng xuất hiện, chồm lên cao đến ngực giữa không trung, và từ lỗ mũi và miệng há to, nó phun ra cả tấn nước biển. Các bạn đồng hành[5] với tôi thấy tim đập thình thịch vì quá sợ. Nhưng tôi vẫn bình tĩnh, không thấy kinh khiếp chút nào, vì cả tâm trí mình bị những ý tưởng buồn bã về sự biệt xứ chiếm cứ.

Rồi bỗng nhiên các con ngựa hăng say của tôi quay đầu về phía biển, tai dựng đứng và toàn thân run rẩy vì sợ hãi trước cái hình thù quái dị đó; rồi chúng kéo cỗ xe chạy như bay trên con đường đá có dốc đứng. Tôi tìm cách kiểm chế chúng với các sợi dây cương lốm đốm nước dãi trắng nhưng vô ích, và tôi nghiêng người ra sau, tay cố kéo căng các sợi dây da khá chắc đó. Dù sao sức mạnh điên dại của các con ngựa hẳn đã không vượt qua sức mạnh của tôi nếu như một trong những bánh xe không va phải một thân cây vứt trên đường khiến nó bị vỡ và rơi khỏi trục xe. Tôi bị văng mạnh ra ngoài cỗ xe, và trong khi những dây cương giữ chặt hai chân tôi lại, bà cũng có thể hình dung ra thân người tôi bị kéo lê trên đường, các bắp thịt bị đâm thủng bởi đầu nhọn của những mảnh cây vụn, tay chân thì một phần bị đứt lìa, một phần bị giữ chặt, xương cốt tôi bị gãy nghe rõ to, và hơi thở cuối cùng của tôi đi ra cùng với linh hồn mệt mỏi của mình. Và không còn một bộ phận nào của thân xác tôi mà bà có thể nhận ra, tất cả chỉ còn là một thương tích lớn.

Này tiểu nữ thần Égérie, bà có thể hay có dám so sánh sự mất mát của bà với tai họa của tôi không? Hơn nữa, tôi cũng thấy cái thế giới âm u đó của cái chết, và tắm cái thân xác tan nát của mình trong dòng nước Phlégéthon[6]. Và tôi hẳn còn ở dưới đó nếu như Esculape[7], con trai của Apollon, không trả lại cho tôi cuộc sống nhờ những liều thuốc hiệu nghiệm của ông ấy. Và khi tôi sống lại nhờ những nước cốt có phép thuật và tài nghệ chữa trị của Esculape, dù việc này khiến ông vua cõi âm Pluton tức giận, nữ thần Cynthe[8] tạo ra một màn mây dày đặc bao bọc xung quanh tôi để tôi không bị những kẻ khác trông thấy mà nổi lòng ganh tị về món quà cuộc sống này.

Và để tôi có thể được an toàn và chường mặt ra trước mọi người mà không sợ bị trừng phạt, nàng làm tôi trông già hơn và biến đổi khuôn mặt tôi để không ai có thể nhận ra. Nàng suy đi tính lại thật lâu, không biết nên chọn cho tôi chỗ trú ngụ ở đảo Crète hay đảo Délos. Nhưng cuối cùng nàng không vừa ý với hai nơi đó, và đưa tôi đến chốn này. Và nàng ra lệnh tôi từ bỏ cái tên cũ có thể gợi tôi nhớ đến những con ngựa[9] của mình, và nói: ‘Mi ngày trước là Hippolyte, nhưng bây giờ mi là Virbius.’ Từ đó đến nay tôi sống trong vườn cây này, và vì chỉ là một tiểu thần nên tôi núp bóng nữ thần Diane, người tình nữ của tôi, và được chấp nhận trong đoàn tùy tùng của nàng.”

❀ ❀ ❀

[1] Numa: vua thứ hai của La Mã, nối ngôi Romulus; theo học với Pythagore ở Crotone; nổi tiếng là một vị vua mộ đạo và yêu chuộng hòa bình.

[2] Oreste, con trai của vua Agamemnon (người cầm đầu các đạo quân viễn chinh Hy Lạp tiến đánh thành Troie), đã mang một bức tượng thiêng của Diane từ Hy Lạp sang vùng Aricie gần thành La Mã để thờ cúng.

[3] Hippolyte: con trai củaThésée và nữ hoàng Amazone tên là Hippolyta.

[4] Phèdre: em gái củaAriane, mẹ là Pasiphaé và cha là vua Minos của đảo Crète. Nàng là vợ thứ hai của Thésée, (người anh hùng đã giết được con Minotaure, và sau trở thành vua thành Athènes) và là mẹ ghẻ của Hippolyte. Nàng đem lòng yêu Hippolyte nhưng bị cự tuyệt bèn vu khống với Thésée là Hippolyte đã cưỡng bức nàng! Thésée tin lời vợ và nhờ thần Neptune hủy diệt con trai mình. Sau khi Hippolyte tử nạn thảm khốc, Phèdre quyên sinh vì mặc cảm tội lỗi, vì nàng thực lòng không muốn Hippolyte chết.

[5] Chỉ các con ngựa kéo cỗ xe của Hippolyte.

[6] Phlégéthon: một trong những dòng sông dưới cõi âm.

[7] Esculape: còn gọi là Péan, con trai của Apollon và Coronis; được con nhân mã Chiron nuôi dưỡng và dạy cho y thuật. Xem Thiên 2.

[8] Cynthe: tức nữ thần Diane, em gái Apollon.

[9] Trong cái tên Hippolyte có chữ hyppos có nghĩa là “ngựa” trong tiếng Hy Lạp.