Và cuộc đời nhỏ bé của chúng ta được trọn vẹn trong một giấc ngủ.

Phương thuốc tốt nhất cho nỗi sợ cái chết có lẽ là suy ngẫm rằng cuộc đời có điểm bắt đầu cũng như có điểm kết thúc. Đã từng có một khoảng thời gian ta chưa hề tồn tại: điều đó chẳng khiến ta phải bận lòng—vậy thì cớ sao ta lại phải trăn trở khi biết rồi sẽ đến lúc ta không còn tồn tại nữa? Tôi đâu có khao khát mình phải sống vào một trăm năm trước, hay dưới triều đại Quốc vương Anne: vậy tại sao tôi lại phải tiếc nuối và để bụng đến thế việc mình sẽ không còn sống vào một trăm năm sau, dưới triều đại của một ai đó mà tôi chẳng thể đoán tên?

Khi Bickerstaff viết những bài tiểu luận của ông, tôi hoàn toàn chẳng biết gì về những chủ đề ấy; thậm chí mãi về sau, như mới vừa đây thôi, vào đầu triều đại George III, khi Goldsmith, Johnson, Burke thường gặp gỡ nhau tại quán Globe, khi Garrick đang ở đỉnh cao vinh quang, Reynolds ngập đầu trong những bức chân dung, và Sterne ra mắt đều đặn từng tập của Tristram Shandy qua từng năm, tất cả những điều đó diễn ra mà chẳng hề tham vấn tôi: tôi chẳng hề nhận được một tia manh mối nào về những gì đang diễn ra: các phiên tranh luận tại Hạ viện về Chiến tranh Châu Mỹ, hay tiếng súng tại Bunker's Hill chẳng hề làm tôi xao động: thế nhưng tôi không xem đó là tai họa—tôi chẳng ăn, chẳng uống, cũng chẳng vui chơi, song tôi đâu có than van: khi ấy tôi chưa từng ngó nhìn ra thế giới tràn đầy hơi thở này, vậy mà tôi vẫn ổn; và thế giới vẫn vận hành tốt đẹp khi không có tôi, cũng như tôi vẫn ổn khi không có nó! Vậy thì tại sao tôi lại phải gào khóc ầm ĩ khi phải chia tay thế giới, trong khi bản thân chẳng rơi vào tình cảnh tồi tệ hơn trước kia? Khi nhớ lại rằng vào một thời điểm nào đó ta chưa từng đến với thế gian, chẳng có điều gì làm ta phải 'lộn mửa'—vậy cớ sao ta lại phản kháng trước ý nghĩ rằng một ngày nào đó ta phải rời bỏ nó? Chết đi chỉ đơn thuần là trở về trạng thái của chúng ta trước khi ra đời; vậy mà chẳng ai cảm thấy cằn rọt, tiếc nuối hay ghê tởm khi suy ngẫm về ý niệm cuối cùng này. Đúng hơn, đó là một sự nhẹ nhõm và trút bỏ gánh nặng cho tâm trí: khoảng thời gian ấy dường như là một kỳ nghỉ của chúng ta: ta không bị triệu tập lên sân khấu cuộc đời, không phải khoác lên mình gấm vóc hay giẻ rách, không phải cười hay khóc, không bị la ó hay ngợi khen; suốt thời gian đó ta ẩn mình êm ả, an toàn, ngoài tầm nguy hại; và đã ngủ trọn hàng ngàn thế kỷ mà không cần ai thức tỉnh; an bình và tự do khỏi mọi lo âu, trong một thời thơ dại kéo dài, trong giấc ngủ sâu và êm đềm hơn cả tuổi hài nhi, được bao bọc trong lớp bụi mịn màng và êm ái nhất. Và điều tồi tệ nhất mà ta khiếp sợ là, sau một sự tồn tại ngắn ngủi, bồn chồn, cuồng nhiệt, sau những hy vọng hão huyền và nỗi sợ vẩn vơ, ta lại chìm vào giấc nghỉ ngơi vĩnh cửu, và quên đi giấc mơ giông bão của kiếp người!... Hỡi những người lính vũ trang, những hiệp sĩ Dòng Đền đang yên nghỉ nơi lối đi bằng đá của ngôi thánh đường Temple cổ kính kia, nơi bên trên mọi thứ đều lặng im, và bên dưới một sự tĩnh lặng sâu thẳm hơn đang trị vì (chẳng bị xáo động bởi tiếng đàn organ vang vọng), há chẳng phải các người đang mãn nguyện với nơi mình nằm xuống sao? Hay các người muốn bước ra khỏi ngôi nhà vĩnh cửu của mình để tham gia vào cuộc Thánh Chiến? Hay các người oán thán rằng đớn đau không còn đến viếng thăm, rằng bệnh tật đã trút hết sự tàn hại, rằng các người đã trả xong món nợ cuối cùng cho tự nhiên, rằng các người không còn nghe thấy tiếng bước chân dồn dập của quân thù hay tình yêu phai nhạt của người kiều nữ; và rằng trong khi quả cầu trái đất này quay trọn vòng quay vĩnh cửu của nó, không một âm thanh nào có thể xuyên qua để làm phiền giấc ngủ lâu dài của các người, vững chãi như khối đá cẩm thạch trên lăng mộ, bất động như ngôi mộ đang ôm trọn các người! Và em, ôi! em, người mà trái tim tôi hướng về, và sẽ còn hướng về chừng nào nó còn cảm xúc, người đã yêu trong vô vọng, và tiếng thở dài đầu tiên cũng là tiếng thở dài cuối cùng, há em chẳng được yên nghỉ trong bình an sao (hay em sẽ cất tiếng khóc than phiền với tôi từ chiếc giường lạnh ngắt như đất sét) khi trái tim sầu thảm ấy không còn đau buồn, và nỗi sầu muộn mà em sinh ra trên đời chỉ để cảm nhận nay đã chết đi!

Một điều chắc chắn rằng không có gì trong ý niệm về một trạng thái tiền tồn tại lại kích thích khao khát của chúng ta như triển vọng về một sự tồn tại sau khi chết. Chúng ta hài lòng vì đã bắt đầu cuộc sống vào đúng thời điểm của mình; chúng ta không có tham vọng dấn thân vào chuyến hành trình sớm hơn; và cảm thấy mình đã có quá đủ việc phải làm để chiến đấu mở đường kể từ đó. Chúng ta không thể nói rằng,

Những cuộc chiến xưa thời Quốc vương Nine,

Của Assaracus cổ xưa và Inachus thần thánh.

Chúng ta cũng chẳng hề khao khát: chúng ta hài lòng khi đọc về họ trong sử sách, đứng ngắm nhìn đại dương thời gian mênh mông ngăn cách chúng ta với họ. Thời ấy còn quá sớm: thế giới chưa đủ thông thoáng cho chúng ta: chúng ta chẳng có hứng thú thức dậy và xôn xao vào lúc đó. Chúng ta không coi sáu ngàn năm của thế giới trước khi ta ra đời là khoảng thời gian bị lãng phí đối với mình; chúng ta hoàn toàn thờ ơ với chuyện đó. Chúng ta không đau buồn hay than khóc vì đã không kịp có mặt để chứng kiến màn vũ hội và diễu hành tráng lệ của cuộc đời nhân loại diễn ra trong suốt thời kỳ đó; mặc dù chúng ta cảm thấy tủi ơ khi buộc phải rời khỏi vị trí quan sát của mình trước khi phần còn lại của đoàn diễu hành đi qua.

Để giải thích cho sự khác biệt này, có thể cho rằng chúng ta biết từ nhiều ghi chép và truyền thống những gì đã xảy ra vào thời Quốc vương Anne, hay thậm chí dưới triều đại của các vị vua Assyria, nhưng chúng ta không có cách nào biết được những gì sẽ xảy ra sau này ngoại trừ việc chờ đợi sự việc diễn ra, và sự háo hức cùng tò mò của chúng ta càng được kích thích khi chúng ta còn mờ mịt về nó. Điều này hoàn toàn không đúng; vì nếu theo lẽ đó, chúng ta hẳn sẽ liên tục ước muốn thực hiện một chuyến du hành khám phá đến Greenland hoặc Mặt Trăng, những nơi mà nhìn chung chúng ta chẳng có chút ham muốn nào. Sự thật là chúng ta cũng chẳng có sự bận tâm đặc biệt nào trong việc nhòm ngó vào những bí mật của tương lai, ngoại trừ việc dùng đó làm cái cớ để kéo dài sự tồn tại của chính mình. Không phải chúng ta quan tâm đến việc sống vào một trăm hay một ngàn năm sau hơn là việc đã từng sống vào một trăm hay một ngàn năm trước: mà vấn đề nằm ở chỗ tất cả chúng ta đều muốn khoảnh khắc hiện tại kéo dài mãi mãi. Chúng ta muốn giữ nguyên trạng thái hiện tại, và muốn thế giới giữ nguyên như nó vốn có để làm vừa lòng chúng ta.

Con mắt hiện tại bắt lấy đối tượng hiện tại—

để sở hữu và nắm giữ chừng nào còn có thể; và bằng mọi giá ghê tởm việc nó bị tước đoạt khỏi tay ta mà không để lại gì ở vị trí của nó. Chính nỗi đau chia ly, sự nới lỏng tay cầm, sự đứt gãy một kết nối mạnh mẽ, việc dở dang một mục tiêu trân quý, mới tạo ra sự phản kháng không muốn ra đi, và 'biến tai hoạ thành một cuộc đời dài lâu' đến thế, như nó vẫn thường là.

Ôi! trái tim kiên cường kia!

Có một giao ước giữa thế gian và ngươi

Mà họ chẳng đành lòng phá bỏ!

Như vậy, tình yêu cuộc sống là một sự gắn bó theo thói quen, chứ không phải một nguyên tắc trừu tượng. Đơn thuần tồn tại không 'thỏa mãn ham muốn tự nhiên của con người': chúng ta khao khát được sống trong một thời gian, không gian và hoàn cảnh nhất định. Chúng ta thà sống ngay lúc này, 'trên bờ dốc và bãi nông này của thời gian,' hơn là được lựa chọn bất kỳ thời kỳ nào trong tương lai, chẳng hạn như trích ra một khoảng năm mươi hay sáu mươi năm từ Thiên Niên Kỷ. Điều này cho thấy sự gắn bó của chúng ta không chỉ giới hạn ở sự tồn tại hay sự ấm êm; mà chúng ta có một định kiến sâu sắc nghiêng về sự tồn tại tức thời của mình, đúng như bản chất của nó. Người vùng cao sẽ không rời bỏ ngọn núi của mình, kẻ dã cũng không rời bỏ túp lều; chúng ta cũng không sẵn lòng từ bỏ phương thức sống hiện tại, với tất cả những ưu và nhược điểm của nó, để đổi lấy bất kỳ phương thức nào khác có thể thay thế. Tôi nghĩ chẳng ai muốn đổi sự tồn tại của mình với bất kỳ người nào khác, dù họ may mắn đến đâu. Chúng ta thà không tồn tại, còn hơn là không được làm chính mình. Có một số người có tầm vóc tâm hồn đến mức họ muốn sống vào hai trăm năm mươi năm sau, để xem Châu Mỹ sẽ phát triển đến đỉnh cao đế chế nào trong thời kỳ đó, hoặc liệu hiến pháp Anh có tồn tại lâu đến thế không. Đó là những vấn đề vượt quá tầm của tôi. Nhưng tôi thú nhận rằng tôi muốn sống để chứng kiến sự sụp đổ của nhà Bourbon. Đó là câu hỏi sống còn đối với tôi; và nó xảy ra càng sớm thì tôi càng thích!

Chẳng có người trẻ nào từng nghĩ mình sẽ chết. Anh ta có thể tin rằng người khác sẽ chết, hoặc chấp nhận học thuyết rằng 'mọi người đều phải chết' như một mệnh đề trừu tượng, nhưng anh ta còn lâu mới áp dụng điều đó vào bản thân mình.(1) Tuổi trẻ, sự năng động tràn đầy sức sống và sinh lực tự nhiên hoàn toàn đối lập với tuổi già cũng như cái chết; trong thời kỳ hoàng kim của cuộc đời, cũng như trong sự hồn nhiên vô tư của tuổi thơ, chúng ta chẳng có một khái niệm xa xôi nào về việc

Chuyển động ấm áp, tinh khôi này lại có thể biến thành

Một cục đất nặn—

cũng như làm sao sức khỏe và sinh lực dồi dào, hồng hào lại có thể 'trở nên héo hon, yếu ớt và bạc phơ.' Hoặc nếu trong một khoảnh khắc suy tư vẩn vơ, chúng ta nuông chiều ý niệm về sự kết thúc cuộc đời như một lý thuyết, thì thật kinh ngạc khi thấy nó dường như ở một khoảng cách xa xôi đến thế; có một khoảng thời gian dài thong dong ở giữa; sự tiến tới chậm rãi và trang nghiêm của nó tạo nên một sự tương phản rõ rệt biết bao với những giấc mơ sống mộng mơ hiện tại của chúng ta! Chúng ta nhìn về chân trời xa nhất, và nghĩ về quãng đường dài mà ta sẽ phải nhìn lại trước khi đến cuối chuyến hành trình; và khi ta chưa hề nghi ngờ, sương mù đã ở dưới chân, và bóng tối của tuổi già đã bao trùm lấy ta. Hai giai đoạn của cuộc đời đã hòa vào nhau: các điểm cực thu hẹp và gặp nhau mà không có khoảng thời gian lãng mạn kéo dài ở giữa như ta từng tính toán; và thay cho những sắc thái giàu có, u buồn, trang trọng của tuổi già, 'chiếc lá úa vàng, héo hắt,' những bóng tối sâu thẳm của một chiều thu, chúng ta chỉ cảm nhận được một làn sương ẩm ướt, lạnh lẽo bao bọc mọi vật, sau khi khí chất tuổi trẻ đã bay mất. Chẳng có động lực nào để nhìn về phía trước; và tồi tệ hơn là có ít hứng thú khi nhìn lại những gì đã trở nên quá nhàm chán và quen thuộc. Những niềm vui của sự tồn tại đã tự cạn kiệt, đã 'đi vào những hoang mạc của thời gian,' hoặc đã quay mặt thờ ơ với chúng ta: những nỗi đau qua những đòn dập dồn đã làm ta kiệt sức, không còn sinh lực lẫn hứng thú để đối mặt với chúng một lần nữa trong hoài niệm. Chúng ta không muốn khơi lại những mối hận cũ, không muốn làm mới tuổi trẻ như chim phượng hoàng, cũng không muốn sống lại cuộc đời hai lần. Một lần là đủ. Cây đổ thế nào, cứ để nó nằm thế ấy. Khép sách lại và đóng tài khoản một lần cho xong!

Một số người từng nghĩ rằng cuộc đời giống như việc khám phá một lối đi càng đi sâu càng hẹp và tối, không có khả năng quay lại, và cuối cùng chúng ta bị ngạt thở vì thiếu không khí. Bản thân tôi không phàn nàn về sự ngột ngạt gia tăng của không khí khi tôi tiến gần đến ngôi nhà hẹp. Trước đây tôi cảm nhận điều đó rõ hơn,(2) khi chỉ riêng ý niệm đó dường như đã đè nén hàng ngàn hy vọng đang trỗi dậy, và đè nặng lên nhịp đập của mạch máu. Hiện tại, tôi lại cảm thấy một sự thưa thớt và thiếu chỗ dựa, tôi đưa tay ra tìm một đối tượng nhưng chẳng thấy gì, tôi đang ở quá sâu trong một thế giới trừu tượng; bản đồ trần trụi của cuộc đời đang trải ra trước mắt tôi, và trong sự trống rỗng cùng hoang tàn, tôi thấy Cái Chết đang đến đón tôi. Thời trẻ, tôi không thể nhìn thấy ngài vì đám đông các đối tượng và cảm xúc, và Hy Vọng luôn đứng ở giữa chúng tôi, bảo rằng: 'Đừng bận tâm đến lão già đó!' Nếu quả thực tôi đã sống trọn vẹn, tôi sẽ không ngại chết. Nhưng tôi không thích một hợp đồng niềm vui bị hủy bỏ khi chưa hoàn thành, một cuộc hôn nhân với niềm vui chưa trọn vẹn, một lời hứa hạnh phúc bị bãi bỏ. Những hy vọng công khai và riêng tư của tôi đã bị bỏ lại trong đổ nát, hoặc chỉ còn lại để giễu cợt tôi. Tôi muốn chúng được xây dựng lại. Tôi muốn thấy một triển vọng tốt đẹp cho nhân loại, như khi cuộc đời tôi mới bắt đầu. Tôi muốn để lại một tác phẩm giá trị. Tôi muốn có một bàn tay thân ái tiễn đưa tôi xuống mộ. Với những điều kiện đó, tôi sẵn sàng, nếu không muốn nói là tự nguyện, ra đi. Khi đó tôi sẽ viết trên bia mộ mình—BIẾT ƠN VÀ MÃN NGUYỆN! Nhưng tôi đã suy nghĩ và chịu đựng quá nhiều để có thể chấp nhận rằng mình đã suy nghĩ và chịu đựng một cách vô ích.—Khi nhìn lại, đôi khi tôi thấy như thể mình đã ngủ quên trong một giấc mơ hay chiếc bóng bên sườn đồi trí thức, nơi tôi đã nuôi dưỡng bản thân bằng sách vở, suy nghĩ, tranh ảnh, và chỉ nghe thấy trong những tiếng thì thầm nửa chừng tiếng bước chân hối hả hoặc tiếng ồn ào của đám đông bên dưới. Thức dậy khỏi sự tồn tại mờ ảo, chạng vạng này, và bàng hoàng với cảnh tượng đang trôi qua, tôi cảm thấy muốn bước xuống thế giới thực tại và tham gia vào cuộc săn đuổi. Nhưng tôi e rằng đã quá muộn, và tốt hơn là tôi nên trở lại với những ảo tưởng sách vở và sự lười biếng của mình một lần nữa! Zanetto, lascia le donne, et studia la matematica. Tôi sẽ suy nghĩ về điều đó.

Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi việc suy ngẫm và nỗi sợ cái chết trở nên quen thuộc hơn với chúng ta khi ta tiến lại gần nó hơn: rằng cuộc sống dường như cạn dần cùng với sự suy kiệt của máu và sinh lực tuổi trẻ; và khi ta thấy mọi thứ xung quanh mình đều phải chịu rủi ro và thay đổi, khi sức mạnh và vẻ đẹp của ta lụi tàn, khi hy vọng và đam mê, bạn bè và tình cảm rời bỏ ta, ta bắt đầu dần dần cảm thấy bản thân là kẻ hữu hạn!

Tôi chỉ mới thấy cái chết một lần, và đó là ở một đứa trẻ sơ sinh. Đã nhiều năm trước. Ánh nhìn thật êm đềm và thanh thản, gương mặt xinh đẹp và vững chãi. Giống như một bức tượng sáp được đặt trong quan tài, và rắc lên những bông hoa tinh khôi. Nó không giống cái chết, mà giống một hình ảnh của sự sống hơn! Không hơi thở nào làm lay động làn môi, không mạch đập nào nhúc nhích, không thị giác hay âm thanh nào có thể đi vào đôi mắt hay lỗ tai ấy nữa. Khi nhìn nó, tôi thấy không có đớn đau ở đó; nó dường như mỉm cười trước nỗi đau ngắn ngủi của cuộc đời đã qua: nhưng tôi không thể chịu đựng được việc nắp quan tài bị đóng lại—điều đó dường như làm tôi ngạt thở; và khi những cây tầm tầm vẫn đu đưa trong một góc nghĩa trang trên ngôi mộ nhỏ của nó, làn gió mát lành đến giúp tôi thư thái và làm dịu sự thắt lại ở lồng ngực!

Một bức tượng bằng ngà hoặc cẩm thạch, như đài tưởng niệm hai đứa trẻ của Chantry, được ngắm nhìn với niềm vui thuần khiết. Tại sao chúng ta không đau buồn và bồn chồn vì khối đá cẩm thạch không sống, hoặc tưởng tượng rằng nó bị hụt hơi? Nó chưa từng sống; và chính sự khó khăn trong việc thực hiện chuyển giao từ sống sang chết, sự đấu tranh giữa hai điều đó trong trí tưởng tượng của chúng ta, đã làm xáo trộn các đặc tính của chúng một cách đau đớn với nhau, và khiến chúng ta tưởng tượng rằng đứa trẻ vừa mới chết vẫn muốn hít thở, tận hưởng và nhìn ngó xung quanh, nhưng bị bàn tay băng giá của cái chết khóa chặt các năng lực và làm tê liệt các giác quan; sao cho, nếu có thể, nó sẽ than phiền về tình cảnh nghiệt ngã của chính mình. Có lẽ những xem xét về tôn giáo giúp tâm trí hòa giải với sự thay đổi này sớm hơn bất kỳ điều gì khác, bằng cách đại diện cho linh hồn đã bay đến một cõi khác, để lại thể xác phía sau. Vì vậy, khi suy ngẫm về cái chết nói chung, chúng ta trộn lẫn ý niệm về sự sống với nó, và do đó biến nó thành quái vật ghê rợn như bản chất của nó. Chúng ta nghĩ xem mình sẽ cảm thấy thế nào, chứ không phải người chết cảm thấy thế nào.

Từ ngôi mộ tiếng nói tự nhiên vẫn cất lên;

Ngay trong tro tàn lửa cũ vẫn còn cháy!

Có một đoạn văn tuyệt vời về chủ đề này trong cuốn Ánh Sáng Tự Nhiên Được Theo Đuổi của Tucker, mà tôi sẽ chép lại, như một minh họa tốt nhất mà tôi có thể đưa ra.

'Vẻ u buồn của một thể xác vô hồn, ngôi nhà được chuẩn bị cho nó ở, tối tăm, lạnh lẽo, chật hẹp và cô độc, thật kinh hoàng đối với trí tưởng tượng; nhưng đó chỉ là đối với trí tưởng tượng, chứ không phải sự hiểu biết; vì bất kỳ ai tham vấn năng lực này sẽ thấy ngay từ cái nhìn đầu tiên rằng không có gì ảm đạm trong tất cả những hoàn cảnh đó: nếu cái xác được giữ trong một chiếc giường ấm áp, với một đống lửa rực rỡ trong phòng, nó cũng chẳng cảm nhận được sự ấm áp dễ chịu từ đó; nếu vô số cây nến được thắp lên ngay khi ngày tàn, nó cũng chẳng thấy đối tượng nào để giải khát; nếu được để tự do, nó cũng chẳng có tự do, và nếu được bao quanh bởi bạn bè, nó cũng chẳng được vui vẻ; những nét mặt biến dạng cũng không phải là biểu hiện của nỗi đau, sự khó chịu hay phiền muộn. Điều này ai cũng biết, và sẽ dễ dàng thừa nhận khi được gợi ý, thế nhưng vẫn không thể nhìn vào, hay thậm chí nghĩ đến những đối tượng đó mà không rùng mình; vì biết rằng một người đang sống phải chịu đựng đau đớn dữ dội trong những hoàn cảnh như vậy, chúng trở nên đáng sợ theo thói quen đối với tâm trí, và gây ra một sự kinh hoàng cơ học, được gia tăng bởi các phong tục của thế giới xung quanh chúng ta.'

Thường có một nỗi đau được tự nguyện và không cần thiết thêm vào nỗi sợ cái chết, bằng cách chúng ta tỏ ra thương hại sự mất mát mà người khác sẽ chịu đựng ở nơi chúng ta. Nếu chỉ có thế, chúng ta có thể yên tâm một cách hợp lý. Lời tha thiết trên những bia mộ ở nông thôn, 'Đừng đau buồn cho tôi, người vợ và những đứa con thân yêu,' v.v., phần lớn nhanh chóng được thực hiện theo đúng nghĩa đen. Chúng ta không để lại một khoảng trống quá lớn trong xã hội như ta tưởng tượng, một phần để phóng đại tầm quan trọng của chính mình, và một phần để tự an ủi bằng sự đồng cảm. Ngay cả trong cùng một gia đình, khoảng trống cũng không quá lớn; vết thương khép lại sớm hơn ta mong đợi. Trái lại, chỗ trống của chúng ta không hiếm khi được coi là tốt hơn sự có mặt của chúng ta. Người ta vẫn đi lại trên đường phố vào ngày sau khi chúng ta qua đời như họ đã làm trước đó, và đám đông không hề giảm đi. Khi chúng ta còn sống, thế giới dường như tồn tại theo một cách nào đó chỉ dành cho chúng ta, cho niềm vui và sự giải trí của chúng ta, vì nó đóng góp vào những điều đó. Nhưng trái tim chúng ta ngừng đập, và nó vẫn tiếp tục như thường lệ, và không còn nghĩ đến chúng ta hơn những gì nó đã làm trong cuộc đời chúng ta. Hàng triệu người không có cảm xúc, và ít quan tâm đến bạn hay tôi như thể chúng ta thuộc về mặt trăng. Chúng ta sống trọn tuần trên tờ báo Chủ Nhật, hoặc được mai táng một cách đàng hoàng trong một mục cáo phó vào cuối tháng! Không có gì ngạc nhiên khi chúng ta bị quên đi nhanh chóng sau khi rời khỏi sân khấu thế tục này; chúng ta hầu như không được chú ý khi còn ở trên đó. Không chỉ tên tuổi của chúng ta không được biết đến ở Trung Quốc—chúng hầu như chưa từng được nghe thấy ở con phố bên cạnh. Chúng ta thân thiết với vũ trụ, và nghĩ rằng nghĩa vụ là tương hỗ. Đây là một sự ngụy biện rõ ràng. Tuy nhiên, nếu điều này không làm chúng ta bận lòng bây giờ, nó sẽ không làm ta bận lòng sau này. Một nắm bụi không thể có mâu thuẫn để bới móc với hàng xóm, hay khiếu nại đối với Thượng đế, và có thể thốt lên một cách chính đáng, nếu nó có sự hiểu biết và một chiếc lưỡi, 'Hãy đi đường của ngươi, thế giới cũ kỹ, hãy xoay tròn trong không khí xanh thẫm, linh hoạt qua mọi thời đại, ngươi và ta sẽ không còn va chạm nhau nữa!'

Thật kinh ngạc khi thấy những người giàu có và có tước hiệu, và ngay cả một số người từng nắm giữ quyền lực chính trị lớn lao, lại bị quên đi nhanh chóng đến thế.

Một chút quyền uy, một chút trị vì,

Là tất cả những gì kẻ quyền quý có được

Giữa nôi hồng và ngôi mộ chôn sâu—

và, sau khoảng thời gian ngắn ngủi đó, họ hầu như không để lại một cái tên phía sau. 'Ký ức của một người vĩ đại, theo mức độ thông thường, có thể sống lâu hơn ông ta nửa năm.' Những người thừa kế và người kế vị của ông ta lấy đi tước hiệu, quyền lực và sự giàu có của ông ta—tất cả những gì làm cho ông ta trở nên quan trọng hoặc được người khác săn đón; và ông ta chẳng để lại điều gì khác phía sau để làm vui lòng hay mang lại lợi ích cho thế giới. Hậu thế hoàn toàn không vô tư như người ta vẫn tưởng. Họ chỉ trao sự biết ơn và ngưỡng mộ để đáp lại những lợi ích được ban tặng. Họ trân trọng ký ức của những người mà họ mắc nợ sự dạy dỗ và niềm vui; và họ trân trọng nó đúng theo tỷ lệ với sự dạy dỗ và niềm vui mà họ ý thức được rằng mình nhận được. Tình cảm ngưỡng mộ nảy sinh trực tiếp từ cơ sở này, và không thể khác ngoài việc có cơ sở vững chắc.(3)

Sự bám bám yếu đuối vào cuộc sống như một ý niệm chung hoặc trừu tượng là kết quả của một trạng thái xã hội văn minh và nhân tạo cao độ. Trước đây, con người lao vào tất cả những thăng trầm và nguy hiểm của chiến tranh, hoặc đặt cược tất cả vào một con xúc xắc duy nhất, hoặc một niềm đam mê nào đó, mà nếu không thể thỏa mãn, cuộc sống trở thành một gánh nặng đối với họ—nay niềm đam mê mạnh mẽ nhất của chúng ta là suy nghĩ, sự giải trí chính của chúng ta là đọc những vở kịch mới, những bài thơ mới, những cuốn tiểu thuyết mới, và điều này chúng ta có thể làm vào lúc rảnh rỗi, trong sự an toàn tuyệt đối, đến vô tận. Nếu chúng ta nhìn vào lịch sử và tiểu thuyết lãng mạn cổ xưa, trước khi văn học trung hòa các công việc của con người và giảm đam mê xuống trạng thái mơ hồ về tâm trí, chúng ta thấy các anh hùng và nữ anh hùng không coi cuộc sống của họ 'bằng giá một chiếc đinh ghim,' mà đúng hơn là tìm kiếm cơ hội để vứt bỏ chúng trong sự buông thả của tâm hồn. Họ nâng sự say mê cho một theo đuổi yêu thích lên đến đỉnh điểm, đến mức điên rồ, và nghĩ rằng không có giá nào là quá đắt để trả cho sự thỏa mãn trọn vẹn của nó. Mọi thứ khác đều là rác rưởi. Họ đi đến cái chết như đến giường cưới, và hy sinh bản thân hoặc người khác mà không cằn rọt trước bàn thờ tình yêu, danh dự, tôn giáo, hoặc bất kỳ cảm xúc thống trị nào khác. Romeo lao 'con tàu mệt mỏi, say sóng của mình vào những tảng đá' của cái chết ngay khi thấy mình bị tước đoạt Juliet; và cô ôm lấy cổ anh trong những cơn hấp hối cuối cùng, và theo anh đến cùng một bờ biển định mệnh đó. Một ý niệm mạnh mẽ chiếm lấy tâm trí và đè bẹp mọi ý niệm khác; và ngay cả bản thân cuộc sống, vốn không có niềm vui nếu thiếu điều đó, cũng trở thành một đối tượng thờ ơ hoặc ghê tởm. Phải có nhiều trí tưởng tượng hơn trong một trạng thái như vậy, nhiều sức mạnh cảm xúc và sự sẵn sàng hành động hơn là trong sự gắn bó kéo dài, uể ả, dai dẳng của chúng ta đối với cuộc sống vì lợi ích tội nghiệp của chính nó. Có lẽ nó cũng tốt hơn, cũng như anh hùng hơn, khi nhắm vào một đối tượng táo bạo hoặc yêu thích, và nếu thất bại, hãy chấp nhận hậu quả một cách nam tính, hơn là gia hạn hợp đồng thuê một sự tồn tại chán ngắt, thiếu sinh lực, thiếu sức hút, chỉ (như Pierre nói) 'để mất nó sau đó trong một cuộc ẩu đả đê tiện' vì một đối tượng không có giá trị. Há chẳng phải có một tinh thần tuẫn đạo cũng như một chút năng lượng liều lĩnh của sự dã trong sự thách thức táo bạo cái chết này sao? Há chẳng phải tôn giáo có liên quan gì đó đến điều đó: niềm tin tuyệt đối vào một cuộc sống tương lai, làm cho cuộc sống này ít giá trị hơn, và thể hiện một điều gì đó vượt qua nó đối với trí tưởng tượng; sao cho người lính thô giáp, kẻ tình nhân cuồng dại, hiệp sĩ dũng cảm, v.v., có thể mạo hiểm vứt bỏ canh bạc hiện tại, và thực hiện một bước nhảy vào vòng tay của tương lai, điều mà kẻ hoài nghi hiện đại thối lui, với tất cả lý trí tự hào và triết lý hão huyền của mình, yếu đuối hơn một người phụ nữ! Bản thân tôi không thể không nghĩ như vậy; nhưng tôi đã cố gắng giải thích điểm này trước đây, và sẽ không mở rộng thêm ở đây.

Một cuộc sống hành động và nguy hiểm làm dịu đi nỗi sợ cái chết. Nó không chỉ cho chúng ta sự kiên cường để chịu đựng nỗi đau, mà còn dạy chúng ta ở mỗi bước đi về sự mỏng manh của sự tồn tại hiện tại. Những người ngồi nhiều và nghiên cứu là những người lo lắng nhất về điểm này. Đốc sĩ Johnson là một ví dụ điển hình. Một vài năm đối với ông dường như sớm trôi qua, so với những suy ngẫm bao quát về thời gian và vô tận mà ông đã quen dùng để tự làm khó mình. Trong cuộc sống tĩnh lặng của một nhà văn, không có lý do rõ ràng nào cho sự thay đổi. Ông có thể ngồi trên ghế bành và rót những tách trà đến vĩnh hằng. Giá như ông có thể làm như vậy! Phương thuốc hợp lý nhất cho nỗi sợ cái chết thái quá rốt cuộc là định giá đúng đắn cuộc sống. Nếu chúng ta chỉ muốn tiếp tục trên sân khấu để nuông chiều những tính khí bướng bỉnh và những niềm đam mê dằn dằn của mình, tốt hơn là chúng ta nên ra đi ngay lập tức; và nếu chúng ta chỉ trân trọng sự tồn tại theo những điều tốt đẹp mà chúng ta nhận được từ nó, nỗi đau chúng ta cảm thấy khi chia tay nó sẽ không quá dữ dội!

GHI CHÚ CHO CHƯƠNG 17

(1) Mọi người đều nghĩ mọi người phải chết ngoại trừ chính mình.

—YOUNG.

(2) Tôi nhớ có một lần, đặc biệt, đã có cảm xúc này khi đọc tác phẩm Don Carlos của Schiller, nơi có một sự mô tả về cái chết, ở một mức độ gần như làm tôi ngạt thở.

(3) Người ta thường dấy lên một sự phản đối rất bất công đối với mức lương khổng lồ của các ca sĩ, diễn viên công cộng, v.v. Vấn đề này dường như có thể quy về một phương trình đạo đức. Họ được trả tiền từ số tiền quyên góp tự nguyện theo nghĩa nghiêm ngặt nhất; và nếu họ không mang lại những khoản tiền nhất định vào ngân khoạ, các nhà quản lý sẽ không tuyển dụng họ. Những khoản tiền này chính xác tỷ lệ với số lượng cá nhân mà màn trình diễn của họ mang lại một niềm vui đặc biệt. Do đó, tài năng của một ca sĩ, diễn viên, v.v., có giá trị đúng bằng mức tiền mà họ thu về được.