Một trong những điều thú vị nhất trên đời là thực hiện một chuyến đi xa; nhưng tôi lại thích đi một mình. Trong bốn bức tường, tôi có thể tận hưởng niềm vui giao tiếp; nhưng khi đã ra ngoài trời, thiên nhiên đối với tôi đã là người bạn đồng hành quá đủ. Những lúc ấy, chính khi ở một mình lại là lúc tôi bớt cô độc nhất.

Cánh đồng là phòng học, thiên nhiên là sách hay.

Tôi chẳng thấy có gì thú vị khi vừa đi dạo lại vừa trò truyện. Khi về chốn thôn quê, tôi chỉ muốn sống đời cỏ cây như chính vùng đất ấy. Tôi chẳng buồn soi xét những bờ rào hay những đàn bò đen. Tôi rời bỏ thị thành là để quên đi phố xá cùng tất cả những gì thuộc về nó. Ấy vậy mà có những kẻ tìm đến các khu nghỉ dưỡng cũng vì mục đích đó, nhưng lại mang nguyên cái không khí đô hội theo cùng. Tôi thì thích không gian rộng rãi khoáng đạt hơn và ít bị vướng bận hơn. Tôi yêu sự tĩnh lặng, khi tôi trọn vẹn dâng mình cho nó, chỉ vì chính sự tĩnh lặng ấy; chứ tôi chẳng cần

Một tri kỷ chốn ẩn dật cùng ta,

Để thầm thì rằng cô độc đẹp sao.

Cốt tủy của một chuyến đi xa là sự tự do, một sự tự do tuyệt đối để suy nghĩ, cảm nhận và làm bất cứ điều gì mình thích. Ta đi xa cốt là để thoát khỏi mọi xiềng xích vướng bận và mọi điều phiền ngoái; để bỏ lại chính mình ở phía sau, và quan trọng hơn cả là để trút bỏ kẻ khác. Chính vì tôi muốn có một chút khoảng không thở phào nhằm suy tưởng về những chuyện phiêu diêu, nơi mà sự Trầm Tưởng

Có thể tỉa lông và chắp cánh xòe rộng,

Thứ vốn bị làm cho xơ xác và đôi khi tổn hại

Giữa chốn ồn ào xô xập của khu nghỉ dưỡng,

nên tôi mới tạm lánh khỏi chốn thị thành một thời gian, mà chẳng hề cảm thấy hụt hẫng ngay khoảnh khắc chỉ còn lại một mình. Thay vì có một người bạn ngồi chung xe ngựa hay xe hai bánh để trao đổi những lời hoa mỹ và xới lại những chủ đề cũ rích chán ngắt, thì cho phép tôi được một lần đình chiến với những điều phù phiếm. Hãy trả lại cho tôi bầu trời xanh trong vắt trên đầu, thảm cỏ xanh rờn dưới chân, con đường ngoằn ngoèo trước mặt, và một chuyến đi bộ ba tiếng đồng hồ trước giờ ăn tối—rồi sau đó tha hồ mà suy tưởng! Sẽ thật lạ nếu tôi không tự tìm thấy niềm vui nào trên những cánh đồng hoang vắng này. Tôi cười, tôi chạy, tôi nhảy, tôi hát ca vì sung sướng. Từ vệt mây lăn tăn phía xa kìa, tôi đắm mình vào quá khứ của chính mình, và say sưa trong đó, như người da đỏ mông quạnh đắm mình vào làn sóng đưa anh ta trở về bờ biển quê hương. Rồi những điều từ lâu đã rơi vào quên lãng, như "những xác tàu đắm và những kho báu vô tận dưới đáy biển", chợt bừng sáng trước mắt hăm hở của tôi, và tôi bắt đầu cảm nhận, suy nghĩ và trở lại là chính mình. Thay vì một sự im lặng gượng gạo bị ngắt đoạn bởi những nỗ lực tỏ ra dí dỏm hay những lời sáo rỗng nhạt nhẽo, sự im lặng của tôi là sự lắng đọng không bị quấy rầy của tâm hồn—thứ duy nhất là sự hùng hồn hoàn hảo. Chẳng ai thích những trò chơi chữ, điệp âm, đối lập, tranh luận và phân tích hơn tôi; nhưng đôi khi tôi thà không có chúng. "Hãy để, ôi hãy để tôi yên nghỉ!" Lúc này tôi đang có công việc khác trong tay, điều tưởng như vô bổ với bạn, nhưng với tôi lại là "cốt tủy của lương tâm". Nụ hồng dại này há chẳng ngọt ngào mà không cần một lời bình phẩm sao? Bông cúc hoang này há chẳng nhảy múa trong lòng tôi khi khoác lên mình chiếc áo màu ngọc bảo sao? Ấy thế mà nếu tôi giải thích cho bạn hoàn cảnh đã khiến nó trở nên thân thương với tôi đến vậy, bạn sẽ chỉ mỉm cười. Thế thì chẳng thà tôi giữ riêng cho mình, để nó làm bạn cho tôi trầm tư suy ngẫm, từ đây đến mỏm đá lởm chởm đằng xa, và từ đó tiếp tục đến tận chân trời xa xăm? Tôi sẽ chỉ là một kẻ đồng hành tồi tệ trên suốt quãng đường đó, và vì thế tôi tha thiết muốn được ở một mình. Tôi từng nghe người ta nói rằng, khi cơn hờn dỗi hay tâm trạng kéo đến, bạn có thể tự mình đi bộ hoặc cưỡi ngựa tiếp tục hành trình và tha hồ thả hồn theo những giấc mơ trưa. Nhưng điều đó trông giống như một sự thất lễ, một sự bỏ mặc người khác, và lúc nào bạn cũng canh cánh trong lòng rằng mình phải trở lại với hội bạn. "Mặc kệ cái thứ tình bạn nửa vời ấy," tôi nói vậy. Tôi thích hoặc là hoàn toàn thuộc về mình, hoặc là hoàn toàn theo sự sắp đặt của người khác; nói năng hoặc im lặng, đi dạo hoặc ngồi yên, hòa đồng hoặc cô độc. Tôi rất thích một nhận xét của ông Cobbett, rằng "ông cho rằng thói quen uống rượu trong bữa ăn của người Pháp là một thói xấu, và một người Anh thì chỉ nên làm một việc tại một thời điểm." Vì vậy tôi không thể vừa nói chuyện vừa suy nghĩ, hoặc vừa chìm đắm vào những suy tưởng sầu mộng lại vừa trò chuyện sôi nổi lúc này lúc khác. "Hãy cho tôi một người bạn đồng hành trên đường đi," Sterne nói, "dù chỉ là để nhận xét xem bóng tối dài ra như thế nào khi mặt trời lặn." Câu nói thật đẹp; nhưng theo tôi, việc liên tục trao đổi những nhận xét như vậy sẽ làm gián đoạn ấn tượng tự nhiên của vạn vật lên tâm trí, và làm tổn hại đến cảm xúc. Nếu bạn chỉ ám chỉ những gì mình cảm nhận bằng một kiểu kịch câm, điều đó thật nhạt nhẽo; nếu bạn phải giải thích nó, điều đó biến niềm vui thành một công việc nhọc nhằn. Bạn không thể đọc cuốn sách thiên nhiên mà không liên tục bị quấy rầy bởi việc phải dịch nó cho người khác hiểu. Tôi thiên về phương pháp tổng hợp này trong một chuyến đi xa hơn là phương pháp phân tích. Khi ấy tôi hài lòng với việc tích lũy một kho ý tưởng, rồi sau đó mới kiểm tra và mổ xẻ chúng. Tôi muốn thấy những khái niệm mơ hồ của mình lơ lửng như tơ cây kế trước gió xuân, chứ không muốn chúng bị vướng vào những bụi gai của sự tranh cãi. Cho một lần, tôi thích mọi thứ diễn ra theo ý mình; và điều này là không thể trừ khi bạn ở một mình, hoặc ở cùng những người bạn đồng hành mà tôi không hề thèm muốn. Tôi không phản đối việc tranh luận một vấn đề với ai đó suốt hai mươi dặm đường, nhưng không phải là để giải trí. Nếu bạn nhận ra mùi hương của một cánh đồng đỗ băng qua đường, có lẽ người bạn đồng hành của bạn lại không có khứu giác. Nếu bạn chỉ vào một vật thể ở xa, có lẽ anh ta lại bị cận thị và phải lấy kính ra mới nhìn thấy. Có một cảm giác trong không khí, một sắc thái trong màu sắc của một đám mây đánh trúng sở thích của bạn, nhưng hiệu ứng của nó thì bạn không thể giải thích được. Khi ấy không có sự đồng cảm, mà chỉ có một sự thèm khát khó chịu về nó, và một sự không hài lòng bám theo bạn trên đường đi, và cuối cùng có lẽ sẽ bực bội. Tôi thì chẳng bao giờ tranh cãi với chính mình, và coi tất cả các kết luận của mình là dĩ nhiên cho đến khi tôi thấy cần phải bảo vệ chúng trước những ý kiến phản đối. Không chỉ là việc bạn có thể không đồng ý về các vật thể và hoàn cảnh hiện ra trước mắt mình—những điều này có thể gợi lại một số vật thể khác, và dẫn đến những liên tưởng quá tinh tế và tao nhã đến mức không thể truyền đạt cho người khác. Ấy vậy mà tôi lại yêu thích việc ấp ôm những điều này, và đôi khi vẫn tha thiết níu giữ chúng, khi tôi có thể thoát khỏi đám đông để làm điều đó. Bộc lộ cảm xúc của mình trước mặt người khác dường như là sự thái quá hoặc giả tạo; và mặt khác, việc phải giải mã bí ẩn về sự tồn tại của chúng ta ở mỗi bước ngoặt, và làm cho người khác cũng quan tâm như vậy (nếu không thì mục đích không đạt được), là một nhiệm vụ mà ít ai có đủ năng lực. Chúng ta phải "dành cho nó một sự hiểu biết, nhưng không dùng lời nói." Tuy nhiên, người bạn cũ Coleridge của tôi lại có thể làm cả hai. Ông có thể tiếp tục diễn giải một cách thú vị nhất qua đồi núi và thung lũng vào một ngày hè, và biến một cảnh quan thành một bài thơ giáo huấn hoặc một bài ca Pindar. "Ông nói hay hơn cả hát." Nếu tôi có thể khoác lên các ý tưởng của mình những từ ngữ vang vọng và lưu loát như vậy, có lẽ tôi sẽ ước có ai đó ở bên để chiêm ngưỡng chủ đề hùng vĩ ấy; hoặc tôi sẽ hài lòng hơn, nếu tôi vẫn có thể nghe thấy giọng nói vang vọng của ông trong những khu rừng ở All-Foxden.(1) Họ có "sự điên rồ tuyệt vời ấy trong người như những thi sĩ đầu tiên của chúng ta"; và nếu họ có thể được ghi lại bởi một nhạc cụ hiếm có nào đó, họ sẽ cất lên những giai điệu như sau:—

Nơi đây có những khu rừng xanh tươi

Như bất kỳ đâu, không khí cũng trong lành và ngọt ngào

Như khi thần Zephyrus êm đềm dạo chơi trên mặt nước

Của những dòng suối uốn lượn, với vô số loài hoa

Như mùa xuân trẻ trung ban tặng, và tuyển chọn nhất;

Nơi đây có tất cả những niềm vui mới, những dòng suối và giếng nước mát lành,

Những vòm cây phủ đầy dây hoa trang, những hang động và thung lũng;

Hãy chọn nơi nào ngươi muốn, trong khi ta ngồi bên và hát,

Hoặc hái những cọng đệm để làm nhiều chiếc nhẫn

Cho những ngón tay dài của ngươi; kể cho ngươi nghe những câu chuyện tình yêu,

Về việc nàng Phoebe nhợt nhạt, khi đi săn trong rừng,

Lần đầu tiên nhìn thấy cậu bé Endymion, từ đôi mắt cậu

Nàng đã đón nhận ngọn lửa vĩnh cửu không bao giờ tắt;

Nàng đã nhẹ nhàng đưa cậu vào giấc ngủ như thế nào,

Thái thái cậu được buộc bằng hoa anh túc, đến đỉnh núi

Dốc đứng của Latmos cổ kính, nơi nàng cúi xuống mỗi đêm,

Dát vàng ngọn núi bằng ánh sáng của anh trai nàng,

Để hôn người yêu thương nhất của nàng.(2)

Giá như tôi có trong tay những từ ngữ và hình ảnh như thế này, tôi sẽ cố gắng đánh thức những suy nghĩ đang say ngủ trên những dải mây vàng trong ánh chiều tà: nhưng trước cảnh sắc thiên nhiên, trí tưởng tượng của tôi, dù nghèo nàn đến mấy, cũng rũ xuống và khép lá lại, như những bông hoa lúc mặt trời lặn. Tôi chẳng thể làm nên trò trống gì ngay tại chỗ: tôi phải có thời gian để định thần lại.

Nói chung, một điều tốt đẹp sẽ làm hỏng cảnh quan ngoài trời: nó nên được dành riêng cho những cuộc trò chuyện bên bàn ăn. Vì lý do này, tôi cho rằng Lamb là người bạn đồng hành tồi tệ nhất trên đời khi ở ngoài trời; bởi vì ông là người tuyệt vời nhất khi ở trong nhà. Tôi thừa nhận có một chủ đề rất thú vị để trò chuyện trong một chuyến đi xa, đó là tối nay chúng ta sẽ ăn gì khi đến quán trọ. Không khí khoáng đạt làm cho cuộc trò chuyện hay sự tranh luận thân mật kiểu này trở nên sâu sắc hơn bằng cách làm cho sự thèm ăn trở nên cồn cào hơn. Mỗi dặm đường lại làm tăng thêm hương vị của những món ăn mà chúng ta mong đợi ở cuối chặng đi. Thật tuyệt vời biết bao khi bước vào một thị trấn cổ nào đó, có tường thành và tháp canh, ngay khi đêm xuống, hoặc đến một ngôi làng rải rác, với những ánh đèn chiếu qua màn đêm xung quanh; và rồi, sau khi hỏi về dịch vụ tốt nhất mà nơi đó cung cấp, được "thả mình thư thái trong quán trọ của mình"! Những khoảnh khắc biến cố này trong lịch sử đời người quá đỗi quý giá, quá đỗi đong đầy hạnh phúc chân thành, sâu sắc để có thể bị lãng phí và xói mòn trong sự đồng cảm không trọn vẹn. Tôi muốn giữ tất cả cho riêng mình, và uống cạn đến giọt cuối cùng: chúng sẽ để dành để nói hoặc viết về sau. Thật là một sự suy tưởng tinh tế làm sao, sau khi uống những chén trà đầy—

Những chén trà làm ta vui vầy, nhưng không làm ta say khướt—

và để cho làn hơi bay lên não, ngồi suy tính xem chúng ta sẽ ăn gì cho bữa tối—trứng và một lát thịt muối, một con thỏ hầm hành tây, hoặc một miếng thịt bê nướng tuyệt hảo! Sancho trong hoàn cảnh như vậy từng chọn món vó bò; và sự lựa chọn của anh ta, dù anh ta không thể cưỡng lại được, cũng không đáng bị chê bai. Rồi, trong những khoảng nghỉ của cảnh vật như tranh vẽ và sự suy tưởng kiểu Shandean, bắt gặp sự chuẩn bị và nhộn nhịp trong bếp (đang chuẩn bị cho vị khách trong phòng khách). Procul, O procul este profani! Những giờ phút này là thiêng liêng đối với sự im lặng và suy tưởng, để được lưu giữ trong ký ức, và nuôi dưỡng nguồn cội của những suy nghĩ mỉm cười về sau. Tôi sẽ không lãng phí chúng trong những cuộc trò chuyện phiếm; hoặc nếu sự trọn vẹn của trí tưởng tượng phải bị phá vỡ, tôi thà để một người lạ làm điều đó còn hơn là một người bạn. Một người lạ lấy sắc thái và tính cách từ thời gian và địa điểm; anh ta là một phần của đồ nội thất và trang phục của một quán trọ. Nếu anh ta là một người Quaker, hoặc đến từ West Riding của Yorkshire, thì càng tốt. Tôi thậm chí không cố gắng đồng cảm với anh ta, và anh ta chẳng làm phiền ai. (Tôi yêu biết bao khi nhìn thấy những trại của người Gypsy, và thở dài gửi tâm hồn mình vào kiểu sống đó. Nếu tôi bày tỏ cảm giác này với người khác, anh ta có thể làm giảm bớt và làm hỏng nó bằng một vài ý kiến phản đối.) Tôi không liên tưởng gì với người bạn đồng hành của mình ngoài những vật thể hiện tại và những sự kiện đang diễn ra. Trong sự không biết của anh ta về tôi và công việc của tôi, tôi quên đi chính mình theo một cách nào đó. Nhưng một người bạn lại nhắc nhở người ta về những điều khác, xới lại những mối hận thù cũ, và phá hủy sự trừu tượng của cảnh trí. Anh ta chen vào một cách vô duyên giữa chúng ta và nhân vật tưởng tượng của chúng ta. Điều gì đó bị bỏ rơi trong quá trình trò chuyện đưa ra một gợi ý về nghề nghiệp và sự theo đuổi của bạn; hoặc từ việc có ai đó ở bên cạnh bạn biết những phần ít cao quý hơn trong lịch sử của bạn, dường như những người khác cũng biết. Bạn không còn là một công dân của thế giới nữa; nhưng "tình trạng tự do không nhà cửa của bạn bị đưa vào sự thận trọng và hạn chế." Sự ẩn danh của một quán trọ là một trong những đặc quyền nổi bật của nó—"làm chủ chính mình, không bị vướng bận bởi một cái tên." Ôi! Thật là vĩ đại khi rũ bỏ được những xiềng xích của thế giới và của dư luận—để mất đi bản sắc cá nhân dai dẳng, dằn dỗi, làm phiền chúng ta trong các yếu tố của thiên nhiên, và trở thành sinh vật của khoảnh khắc, thoát khỏi mọi ràng buộc—chỉ gắn kết với vũ trụ bằng một đĩa tuyến tụy bò, và không nợ gì ngoài hóa đơn của buổi tối—và không còn tìm kiếm sự hoan nghênh và gặp phải sự khinh bỉ, không được biết đến bằng bất kỳ danh hiệu nào khác ngoài Vị khách trong phòng khách! Người ta có thể chọn tất cả các nhân vật trong trạng thái không chắc chắn lãng mạn này về những đòi hỏi thực sự của một người, và trở nên kính trọng vô thời hạn và tôn kính một cách tiêu cực. Chúng ta làm thất bại định kiến và làm thất vọng sự đoán mò; và từ việc trở nên như vậy với người khác, bắt đầu trở thành những vật thể tò mò và ngạc nhiên ngay cả với chính chúng ta. Chúng ta không còn là những điều sáo rỗng mòn mỏi mà chúng ta xuất hiện trên thế giới nữa; một quán trọ khôi phục chúng ta về mức độ của thiên nhiên, và thanh toán sòng phẳng với xã hội! Tôi chắc chắn đã trải qua một số giờ phút đáng ghen tị tại các quán trọ—đôi khi khi tôi hoàn toàn được để lại một mình, và đã cố gắng giải quyết một số vấn đề siêu hình, như một lần tại Witham Common, nơi tôi đã tìm ra bằng chứng rằng sự giống nhau không phải là một trường hợp của sự liên tưởng các ý tưởng—những lần khác, khi có những bức tranh trong phòng, như tại St. Neot's (tôi nghĩ vậy), nơi lần đầu tiên tôi gặp các bản khắc Cartoons của Gribelin, mà tôi đã thâm nhập ngay lập tức, và tại một quán trọ nhỏ trên biên giới xứ Wales, nơi tình cờ có treo một số bản vẽ của Westall, mà tôi đã so sánh một cách chiến thắng (cho một lý thuyết mà tôi có, chứ không phải cho nghệ sĩ được ngưỡng mộ) với hình ảnh một cô gái đã chèo thuyền đưa tôi qua sông Severn, đứng trên một chiếc thuyền giữa tôi và hoàng hôn—những lần khác tôi có thể đề cập đến việc say sưa trong những cuốn sách, với một sự thích thú đặc biệt theo cách này, như tôi nhớ mình đã thức nửa đêm để đọc Paul và Virginia, cuốn sách tôi nhặt được tại một quán trọ ở Bridgewater, sau khi bị ướt sũng trong mưa cả ngày; và cũng tại nơi đó tôi đã đọc xong hai tập cuốn Camilla của Bà D'Arblay. Đó là vào ngày 10 tháng 4 năm 1798, khi tôi ngồi xuống đọc một tập của New Eloise, tại quán trọ ở Llangollen, bên một chai rượu sherry và một con gà lạnh. Bức thư tôi chọn là bức thư mà St. Preux mô tả cảm xúc của mình khi lần đầu tiên nhìn thấy từ độ cao của Jura xứ Pays de Vaud, cuốn sách mà tôi đã mang theo như một món ăn ngon để kết thúc buổi tối. Đó là sinh nhật của tôi, và lần đầu tiên tôi từ một nơi trong vùng lân cận đến thăm địa điểm tuyệt vời này. Con đường đến Llangollen rẽ ra giữa Chirk và Wrexham; và khi đi qua một điểm nhất định, bạn sẽ đến ngay thung lũng, mở ra như một đấu trường La Mã, những ngọn đồi rộng lớn, cằn cỗi mọc lên trong trạng thái uy nghi ở cả hai bên, với "những ngọn đồi xanh tươi vang vọng tiếng kêu của các đàn cừu" bên dưới, và dòng sông Dee rì rào qua lòng sông đá ở giữa chúng. Thung lũng vào thời điểm này "lấp lánh xanh tươi với những cơn mưa nắng," và một cây tần phong đang đơm chồi nhúng những cành cây non nớt của nó vào dòng suối đang reo hò. Tôi đã tự hào biết bao, vui mừng biết bao khi đi dạo trên con đường cao nhìn ra cảnh quan tuyệt diệu đó, nhắc lại những dòng thơ mà tôi vừa trích dẫn từ các bài thơ của ông Coleridge! Nhưng ngoài cảnh quan mở ra dưới chân tôi, một cảnh quan khác cũng mở ra trước mắt nội tâm của tôi, một thiên viễn cảnh, trên đó được viết, bằng những chữ lớn như Hy vọng có thể tạo ra chúng, bốn từ này, TỰ DO, THIÊN TÀI, TÌNH YÊU, ĐỨC HẠNH; những từ này từ đó đã mờ đi trong ánh sáng của ngày thường, hoặc chế giễu ánh mắt vô bổ của tôi.

Cái đẹp đã biến mất, và không trở lại.

Tuy nhiên tôi muốn trở lại địa điểm mê hoặc này vào một lúc nào đó; nhưng tôi muốn trở lại đó một mình. Tôi có thể tìm thấy một bản thể nào khác để chia sẻ sự tràn ngập của những suy nghĩ, của sự tiếc nuối và niềm vui đó, những mảnh vỡ mà tôi khó có thể gợi lại cho chính mình, vì chúng đã bị vỡ vụn và biến dạng quá nhiều. Tôi có thể đứng trên một hòn đá cao, và nhìn qua vực thẫm của những năm tháng chia cắt tôi với những gì tôi đã là lúc đó. Vào thời điểm đó, tôi sắp đi thăm nhà thơ mà tôi đã nhắc đến ở trên. Giờ ông ấy ở đâu? Không chỉ bản thân tôi đã thay đổi; thế giới, vốn còn mới mẻ với tôi lúc đó, đã trở nên cũ kỹ và không thể sửa chữa. Tuy nhiên tôi sẽ hướng về bạn trong suy nghĩ, O sylvan Dee, trong niềm vui, trong tuổi trẻ và sự hân hoan như bạn đã từng lúc đó; và bạn sẽ luôn là con sông của Thiên Đường đối với tôi, nơi tôi sẽ uống nước sống một cách tự do!

Hầu như không có gì cho thấy sự cận thị hoặc sự thất thường của trí tưởng tượng hơn là việc đi du lịch. Với sự thay đổi địa điểm, chúng ta thay đổi các ý tưởng của mình; thậm chí cả ý kiến và cảm xúc của chúng ta. Bằng một nỗ lực, chúng ta quả thực có thể tự chuyển mình đến những cảnh trí cũ và từ lâu đã bị quên lãng, và rồi bức tranh của tâm trí lại hồi sinh; nhưng chúng ta quên đi những cảnh trí mà chúng ta vừa mới rời khỏi. Có vẻ như chúng ta chỉ có thể suy nghĩ về một nơi tại một thời điểm. Tấm bạt của trí tưởng tượng chỉ có một kích thước nhất định, và nếu chúng ta vẽ một tập hợp các vật thể lên đó, chúng ngay lập tức xóa bỏ mọi vật thể khác. Chúng ta không thể mở rộng các khái niệm của mình, chúng ta chỉ thay đổi góc nhìn của mình. Cảnh quan phơi bày khuôn ngực của nó trước ánh mắt mê đắm, chúng ta thưởng thức nó thỏa thích, và dường như chúng ta không thể tạo ra bất kỳ hình ảnh nào khác về vẻ đẹp hay sự hùng vĩ. Chúng ta đi tiếp, và không nghĩ về nó nữa: chân trời khép nó lại khỏi tầm mắt của chúng ta cũng xóa nó khỏi ký ức của chúng ta như một giấc mơ. Khi đi qua một vùng đất hoang dã, cằn cỗi, tôi không thể hình dung ra một vùng đất có nhiều cây cối và được trồng trọt. Đối với tôi, dường như toàn bộ thế giới phải cằn cỗi, giống như những gì tôi nhìn thấy về nó. Ở nông thôn chúng ta quên đi thị thành, và ở thị thành chúng ta khinh thường nông thôn. "Bên ngoài Hyde Park," Sir Topling Flutter nói, "tất cả là một hoang mạc." Tất cả phần đó của bản đồ mà chúng ta không nhìn thấy trước mắt là trống rỗng. Thế giới trong sự kiêu ngạo của chúng ta về nó không lớn hơn một vỏ hạt xà cừ là mấy. Đó không phải là một cảnh quan mở rộng thành một cảnh quan khác, quận nối tiếp quận, vương quốc nối tiếp vương quốc, đất liền nối tiếp biển cả, tạo thành một hình ảnh đồ sộ và bao la; tâm trí không thể tạo ra một ý niệm lớn hơn về không gian so với những gì mắt có thể thu vào trong một ánh nhìn duy nhất. Phần còn lại là một cái tên được viết trên bản đồ, một phép tính đại số. Chẳng hạn, ý nghĩa thực sự của khối lượng lãnh thổ và dân số khổng lồ được biết đến dưới cái tên Trung Quốc đối với chúng ta là gì? Một inch bìa cứng trên một quả địa cầu bằng gỗ, không quan trọng hơn một quả cam Trung Quốc! Những thứ ở gần chúng ta được nhìn thấy theo kích thước thực của cuộc sống: những thứ ở xa được giảm xuống kích thước của sự hiểu biết. Chúng ta đo lường vũ trụ bằng chính mình, và thậm chí chỉ hiểu được kết cấu của sự tồn tại của chúng ta từng phần một. Tuy nhiên, theo cách này, chúng ta nhớ vô số thứ và địa điểm. Tâm trí giống như một dụng cụ cơ khí chơi rất nhiều giai điệu khác nhau, nhưng nó phải chơi chúng nối tiếp nhau. Một ý tưởng gợi lại một ý tưởng khác, nhưng đồng thời nó loại trừ tất cả những ý tưởng khác. Khi cố gắng làm mới những kỷ niệm cũ, chúng ta không thể như thể mở ra toàn bộ tấm lưới tồn tại của mình; chúng ta phải chọn ra những sợi chỉ đơn lẻ. Vì vậy, khi đến một nơi mà chúng ta đã từng sống trước đây, và nơi chúng ta có những liên tưởng thân thiết, mọi người chắc chắn sẽ thấy rằng cảm giác trở nên sống động hơn khi chúng ta tiến lại gần địa điểm đó, từ sự dự đoán thuần túy về ấn tượng thực sự: chúng ta nhớ lại các hoàn cảnh, cảm xúc, con người, khuôn mặt, tên gọi mà chúng ta đã không nghĩ đến trong nhiều năm; nhưng trong thời gian đó, tất cả phần còn lại của thế giới đều bị quên lãng!—Để trở lại câu hỏi tôi đã bỏ dở ở trên:

Tôi không có ý kiến phản đối việc đi xem các tàn tích, đường dẫn nước, bức tranh, cùng với một người bạn hoặc một nhóm người, mà ngược lại, vì lý do ngược lại ở trên. Đó là những vấn đề có thể hiểu được, và có thể bàn luận được. Cảm xúc ở đây không phải là ngầm ẩn, mà là có thể truyền đạt và công khai. Đồng bằng Salisbury thì cằn cỗi về mặt phê bình, nhưng Stonehenge sẽ chịu được một cuộc thảo luận về đồ cổ, cảnh quan và triết học. Khi khởi hành trong một chuyến đi chơi, điều cân nhắc đầu tiên luôn là chúng ta sẽ đi đâu: trong một chuyến đi dạo cô độc, câu hỏi là chúng ta sẽ gặp gì trên đường đi. "Tâm trí là nơi chốn của chính nó"; chúng ta cũng không nôn nóng muốn đến cuối chuyến đi. Bản thân tôi có thể thực hiện các nghi thức không tệ đối với các tác phẩm nghệ thuật và sự tò mò. Tôi đã từng đưa một nhóm người đến Oxford với thành công không nhỏ—cho họ thấy chỗ ngồi của các Nữ thần Muse từ xa,

Với những ngọn tháp và đỉnh chóp lấp lánh được trang hoàng—

bàn luận về bầu không khí học thuật bốc ra từ những sân vuông phủ cỏ và những bức tường đá của các hội trường và trường đại học—như ở nhà trong thư viện Bodleian; và tại Blenheim hoàn toàn thay thế người Cicerone xức phấn đi cùng chúng ta, người đã chỉ trỏ vô ích bằng chiếc gậy của mình vào những vẻ đẹp bình thường trong những bức tranh vô giá. Như một ngoại lệ khác cho lập luận trên, tôi sẽ không cảm thấy tự tin khi mạo hiểm thực hiện một chuyến đi xa ở một nước ngoài mà không có người đồng hành. Thỉnh thoảng tôi sẽ muốn nghe âm thanh của ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Có một sự ác cảm vô thức trong tâm trí của một người Anh đối với các phong tục và khái niệm nước ngoài đòi hỏi sự hỗ trợ của sự đồng cảm xã hội để trút bỏ nó. Khi khoảng cách từ nhà tăng lên, sự nhẹ nhõm này, ban đầu là một sự xa xỉ, trở thành một niềm đam mê và một sự thèm khát. Một người sẽ gần như cảm thấy ngột ngạt khi thấy mình ở trong các hoang mạc của Ả Rập mà không có bạn bè và đồng hương: phải thừa nhận rằng có điều gì đó trong quang cảnh của Athens hay Rome cổ kính đòi hỏi sự cất lời; và tôi thú nhận rằng các Kim Tự Tháp quá hùng vĩ đối với bất kỳ sự suy tưởng đơn lẻ nào. Trong những hoàn cảnh như vậy, quá trái ngược với tất cả các chuỗi ý tưởng thông thường của một người, người ta dường như là một loài riêng biệt, một chi bị xé rời khỏi xã hội, trừ khi người ta có thể gặp được sự đồng hành và hỗ trợ ngay lập tức. Ấy thế mà tôi đã không cảm thấy sự thiếu thốn hay thèm khát này quá cấp thiết một lần, khi tôi lần đầu tiên đặt chân lên bờ biển vui tươi của nước Pháp. Calais đông đúc với sự mới mẻ và niềm vui. Tiếng rì rào xô xập, bận rộn của nơi này giống như dầu và rượu được rót vào tai tôi; bài hát ca của những người thủy thủ, được hát từ đỉnh một chiếc tàu cũ kỹ, điên rồ trong cảng, khi mặt trời lặn, cũng không gửi một âm thanh xa lạ vào tâm hồn tôi. Tôi chỉ hít thở không khí của nhân loại nói chung. Tôi đi dạo qua "những ngọn đồi phủ đầy nho và những vùng đất vui tươi của nước Pháp," ngẩng cao đầu và hài lòng; vì hình ảnh con người không bị xô ngã và xiềng xích vào chân những ngai vàng độc tài: tôi không gặp khó khăn gì về ngôn ngữ, vì ngôn ngữ của tất cả các trường phái hội họa lớn đều mở ra với tôi. Toàn bộ đã biến mất như một bóng mây. Những bức tranh, những anh hùng, vinh quang, tự do, tất cả đều đã chạy trốn: không còn lại gì ngoài nhà Bourbon và nhân dân Pháp!—Chắc chắn có một cảm giác khi đi du lịch đến các vùng đất nước ngoài mà không thể có ở bất kỳ nơi nào khác; nhưng nó thú vị hơn vào thời điểm đó so với sự lâu dài. Nó quá xa rời với các liên tưởng thói quen của chúng ta để trở thành một chủ đề thảo luận hoặc tham chiếu chung, và, giống như một giấc mơ hoặc một trạng thái tồn tại khác, không khớp vào các phương thức sống hàng ngày của chúng ta. Đó là một sự ảo giác sống động nhưng thoáng qua. Nó đòi hỏi một nỗ lực để trao đổi bản sắc thực tế của chúng ta lấy bản sắc lý tưởng của chúng ta; và để cảm nhận được nhịp đập của những ngón tay cuồng nhiệt cũ của chúng ta hồi sinh một cách rất sắc bén, chúng ta phải "nhảy" tất cả các sự thoải mái và kết nối hiện tại của chúng ta. Tính cách lãng mạn và lưu động của chúng ta không thể được thuần hóa. Bác sĩ Johnson đã nhận xét rằng việc đi du lịch nước ngoài thêm vào các tiện nghi trò chuyện ở những người đã ở nước ngoài ít đến mức nào. Trên thực tế, thời gian chúng ta đã trải qua ở đó vừa thú vị, vừa theo một nghĩa nào đó có tính giáo dục; nhưng nó dường như bị cắt ra khỏi sự tồn tại thực sự, thẳng thắn của chúng ta, và không bao giờ kết nối một cách tử tế với nó. Chúng ta không phải là cùng một người, mà là một cá nhân khác, và có lẽ đáng ghen tị hơn, trong suốt thời gian chúng ta ở ngoài đất nước của mình. Chúng ta bị mất đối với chính mình, cũng như bạn bè của chúng ta. Vì vậy nhà thơ đã hát một cách hơi kỳ lạ:

Ra khỏi đất nước mình và chính mình tôi đi.

Những ai muốn quên đi những suy nghĩ đau đớn, nên tạm lánh xa một thời gian khỏi các mối ràng buộc và vật thể gợi lại chúng; nhưng chúng ta chỉ có thể được nói là hoàn thành số phận của mình ở nơi đã sinh ra chúng ta. Vì lý do này, tôi sẽ rất thích dành toàn bộ cuộc đời mình để đi du lịch nước ngoài, nếu tôi có thể mượn ở đâu đó một cuộc đời khác để sống sau đó ở nhà!

(1) Gần Nether-Stowey, Somersetshire, nơi tác giả của Bài luận này đã thăm Coleridge vào năm 1798. Ông lại ở đó vào năm 1803.

(2) 'Faithful Shepherdess' của Fletcher, i. 3 (Beaumont và Fletcher của Dyce, ii. 38, 39).