Gã văn sinh lời nói không hợp liền đập bàn, khiến cả bàn người sững sờ trong giây lát.

"Các vị tướng công nhìn ra tệ đoan của triều đình, một lòng mưu cầu sự hùng cường, bản 'Điều trần mười việc' kia càng là từng điều vì dân mưu cầu lợi ích, từng việc vì nước san sẻ nỗi lo. Chẳng lẽ cử chỉ cách tân như thế này lại không đáng được tán dương sao? Thế mà tiểu ca đây chẳng những không cảm kích tấm lòng thành vì dân mưu lợi của các vị tướng công, ngược lại còn trợ Trụ vi ngược, chê bai là chó má không thông, mong cho sớm ngày kết thúc. Chẳng lẽ lương tâm tiểu ca đã bị chó ăn rồi sao? Hạnh kiểm này, thật khiến thế hệ chúng ta khinh bỉ!"

"Nghiêu Phu, không được vô lễ!".

Sau một hồi giằng co, vị lão giả rốt cuộc cất tiếng quát lạnh, ngăn lại lời lẽ giận dữ của gã văn sinh.

Vị lão giả đặt đôi đũa trúc xuống, đứng dậy chắp tay hướng Đường Dịch nói: "Đa tạ chủ quán khoản đãi, nhưng đứa con trai ta ý khí dùng sự, làm mất phong thái quân tử, quấy nhiễu hứng thú ăn uống của chư vị, thật sự là không nên."

Đường Dịch nhìn cảnh tượng gượng gạo này, nở một nụ cười gượng, ôn hòa nói: "Lão trượng không cần bận tâm! Chúng ta là hạng người thô kệch, tán gẫu trên bàn ăn, ý kiến bất đồng, tranh biện vài câu cũng là chuyện thường tình."

Lão Tôn cũng nói đỡ: "Đúng vậy, chỉ là tán gẫu trên bàn cơm thôi, hai vị đều là người đọc sách, đừng chấp nhất với những kẻ làm việc thô kệch như chúng tôi." Nói rồi, ông liền giục giã: "Mọi người... ăn tiếp đi... ăn tiếp đi..."

Vị lão giả lắc đầu thở dài: "Sự việc đã đến nước này, cha con ta không tiện ở lại lâu hơn nữa, xin cáo từ tại đây!" Nói xong, ông dẫn gã văn sinh kia xoay người muốn đi.

Xem ra vị lão giả này cũng không phải là người không có tính khí, chỉ là vì giữ gìn phong thái của kẻ sĩ nên mới không chấp nhặt với một thiếu niên như Đường Dịch.

Gã văn sinh kia rõ ràng vẫn còn chưa hả giận, trừng mắt nhìn Đường Dịch một cái đầy hằn học, ném lại một xâu tiền đồng rồi quay người bỏ đi.

"Lão tiên sinh dừng bước!" Đường Dịch vội vàng đặt bát đũa xuống, gọi giật hai người lại.

Cậu thực sự không ngờ, người đọc sách thời Đại Tống lại có tính khí nóng nảy đến vậy, lời nói không hợp là đập bàn bỏ đi ngay?

"Lão tiên sinh, nếu cứ thế mà đi, thì cái ác danh trợ Trụ vi ngược này của tiểu tử e là sẽ bị kết luận chắc chắn rồi."

Đường Dịch trong lòng không khỏi cười khổ, người xưa quả thực rất đáng yêu, khi đối mặt với đại nghĩa thị phi, tuyệt không làm trái bản tâm.

"Xin hãy nghe tiểu tử nói một lời."

Vị lão giả dừng bước, bị Đường Dịch cưỡng ép kéo ngồi lại vào chỗ cũ, gã văn sinh kia thì sống chết không chịu ngồi, tư thế như thể Đường Dịch không giải thích rõ ràng thì sẽ phất tay áo bỏ đi ngay lập tức.

Kéo không được, Đường Dịch cũng không miễn cưỡng nữa, bèn ngồi thẳng xuống bàn của vị lão giả.

"Tiểu tử tuy không thông hiểu kinh học Mạnh Tử, nhưng cũng không phải là kẻ hồ đồ không biết phân biệt tốt xấu, sao có thể không biết tấm lòng thành của các vị tướng công chứ?"

"Vậy mà ngươi còn buông lời cuồng vọng như thế?" Gã văn sinh khinh miệt hừ lạnh, rõ ràng không tin lời Đường Dịch.

"Công tử đừng chấp nhặt với thằng nhóc cuồng vọng này, bình thường nó hay ăn nói hồ đồ, hôm nay lại còn được đà lấn tới, đến cả Phạm công mà cũng dám buông lời khinh bạc, đúng là đáng trách!"

Lão Tôn bề ngoài là đang oán trách Đường Dịch, thực chất là muốn dẹp yên chuyện này. Câu nói kia của Đường Dịch nếu là người nhà nói với nhau thì thôi, chứ nếu truyền ra ngoài thì chắc chắn sẽ bị người đời phỉ nhổ. Phải biết rằng, uy tín của Phạm công ở Đại Tống, đặc biệt là tại Đặng Châu, không phải chuyện đùa.

Dám nói Phạm tướng công một câu không phải, thật sự sẽ có người dám liều mạng với ngươi đấy.

Đường Dịch cười khổ, xòe tay nói: "Lão nhân gia thấy rồi đấy, ngay cả người bên cạnh tiểu tử cũng hiểu lầm tiểu tử, xem ra hôm nay không nói cho rõ ràng thì không xong rồi."

Đường Dịch dùng lời lẽ mềm mỏng khuyên bảo, vị lão giả cũng không tiện giữ nguyên bộ mặt lạnh lùng nữa, thở dài một tiếng nói: "Nhìn tuổi tác của chủ quán chắc chỉ mới mười bốn mười lăm?"

"Tiểu tử vừa tròn mười bốn."

Vị lão giả gật đầu: "Thiếu niên khinh cuồng vốn không có tội, có tâm tham gia việc nước cũng là trung thành, nhưng vọng ngôn và gián ngôn vốn khác nhau. Tân chính tuy thất bại, nhưng việc mưu cầu trong mắt lão phu vẫn là lợi cho nước cho dân, vì sao trong miệng chủ quán lại trở thành hồng thủy mãnh thú, tránh không kịp như thế..."

"Tiểu tử nói thẳng là càng sớm kết thúc càng tốt, không phải là coi thường cách tân, ngược lại, tiểu tử là xót xa cho mấy vị tướng công."

"Lời khéo bao biện!" Gã văn sinh trẻ tuổi vẫn không tin.

Đường Dịch thở dài, nhẹ giọng nói: "Tiểu tử cảm thấy, sớm kết thúc đối với mấy vị tướng công mà nói là chuyện tốt."

"Ý ngươi là sao?"

"Hiện tại kết thúc, mấy vị tướng công chỉ bị giáng chức đi xa, không dùng mấy năm nữa lại sẽ được Quan gia trọng dụng. Nhưng nếu tân chính tiếp tục thực thi, đến mức không thể cứu vãn, thì khi đó mấy vị tướng công mới thực sự là vạn kiếp bất phục."

Lời này vừa thốt ra, vị lão giả không khỏi nhìn Đường Dịch đầy thâm ý.

Đường Dịch chân thành nói: "Tân chính khi mới bắt đầu đã là bước đi gian nan, nếu đợi đến lúc đắc tội với tất cả mọi người, thì Đại Tống triều sẽ không còn chỗ dung thân cho mấy vị tướng công nữa."

Vị lão giả xua tay: "Quân tử không tiếc thân mình, nếu vì phúc lợi của bách tính mà rơi vào chốn tu la, đó là may mắn của thế hệ chúng ta!"

Đường Dịch không đồng ý với lời của lão nhân: "Vì một cuộc cách tân định sẵn thất bại mà chôn vùi mấy vị trị thế năng thần, đó mới thực sự là bất hạnh, là ngu xuẩn!"

"Định sẵn thất bại? Ý gì đây?"

Đường Dịch nói: "Mấy vị tướng công và Quan gia đều coi cuộc cách tân này quá đơn giản, đánh giá thấp sức phản kháng của các giai tầng. Với cái bệnh của Đại Tống, muốn dùng thủ đoạn sấm sét để xoay chuyển càn khôn, quả thực là nằm mơ giữa ban ngày."

"Hừ! Một thương nhân chốn thị thành cũng dám vọng bàn quốc sự!? Các tướng công nằm mơ giữa ban ngày ư, chẳng lẽ ngươi là đứa trẻ miệng còn hôi sữa mà lại hiểu biết hơn cả các tướng công sao?"

Gã văn sinh đã chuyển từ tranh luận về đại nghĩa thị phi sang công kích cá nhân.

Một lời khinh miệt của gã văn sinh đã chọc giận Đường Dịch. Cậu thầm nghĩ, lão tử trọng sinh ngàn năm, chuyện vặt vãnh ở triều Đại Tống này, thực sự không có ai nhìn thấu suốt hơn cậu cả.

Chầm chậm đẩy bát đũa đĩa thức ăn sang một bên, thuận tay cầm lấy mấy chiếc chén trà trên bàn xếp thành một hàng, chỉ vào chiếc chén ở cuối hàng nói: "Đây là bách tính."

Lại lần lượt chỉ vào từng chiếc: "Đây là đại diện cho giai cấp địa chủ nhà giàu, đây là tướng môn, đây là sĩ đại phu." Lại chỉ vào chiếc chén xếp ở vị trí đầu tiên: "Cái này đại diện cho hoàng quyền!"

"Quan gia cũng vậy, chư vị tướng công cũng vậy, thậm chí cả những kẻ tiểu nhân phản đối cải cách, họ không thể nào hiểu biết ít hơn tôi - một đứa trẻ vô tri này. Ai cũng biết tiếp tục như vậy không được, sẽ xảy ra vấn đề, thế nên mới nghĩ đến việc cải cách. Nhưng, sự việc này ngay từ thời điểm bắt đầu đã định sẵn là thất bại rồi!"

"Tại sao?"

Đường Dịch chỉ vào năm chiếc chén đó nói:

"Cải cách, nói trắng ra chính là hàng loạt biện pháp mà người thống trị tiến hành nhằm củng cố hoàng quyền." Nói đến đây, Đường Dịch nâng chiếc chén trà đại diện cho hoàng quyền lên một chút.

"Người thống trị củng cố hoàng quyền, tiến hành phân phối lại lợi ích, tức là lấy ra một phần lợi ích của giai cấp địa chủ, sĩ đại phu, tướng môn để chia cho bách tính, nhằm phòng ngừa xảy ra loạn lạc."

Lão Tôn thầm kinh hãi, Đường đại lang này lại bắt đầu buông lời cuồng ngôn rồi, uy nghi hoàng gia sao đến lượt một đứa trẻ miệng còn hôi sữa như ngươi có thể vọng bàn? Người nhà nói với nhau thì không sao, đứng trước mặt hai người lạ, nếu chẳng may truyền ra ngoài thì phải ăn quan kiện đấy.

Không ngờ vị lão giả kia lên tiếng, rõ ràng không hề coi lời ngỗ nghịch của Đường Dịch vào đâu.

"Có gì không ổn sao? Dân là gốc của nước, chỉ có dân an lạc, quốc gia mới có thể thái bình lâu dài, như vậy dù là giai tầng nào cũng đều có thể hưởng thụ thịnh thế thái bình hơn, không phải sao?"

Đường Dịch chỉ vào những chiếc chén của sĩ đại phu, tướng môn, giai cấp địa chủ: "Tất nhiên là không ổn. Quan gia và các tướng công nhìn nhân tâm quá tốt đẹp rồi, gây tổn hại đến lợi ích của đa số giai tầng để bù đắp cho một giai tầng, điều đó có thể sao?"

"Quan gia vì hoàng quyền, có thể cắt bỏ lợi ích của chính mình. Nhưng còn sĩ đại phu, tướng môn, và giai cấp địa chủ thì sao? Họ sẽ tình nguyện chia miếng thịt trong miệng mình cho bình dân sao?"

"..." Vị lão giả im lặng.

Gã văn sinh trẻ tuổi cố tranh biện: "Sao lại không thể? Nhà nước thiên hạ, lấy dân làm gốc. Dân không an thì nước không vững. Đạo lý này ngươi không hiểu sao?"

Đường Dịch khinh miệt cười, liếc mắt nhìn gã văn sinh: "Nếu "dân" quan trọng như vậy, tại sao tiếng nói ở triều đình lại là yếu ớt nhất?"

"..."

Gã văn sinh cũng cứng họng.

"Bất kể là triều đại nào, bất kể chúng ta tô vẽ thế nào, bách tính đối mặt với cuộc tranh giành quyền lực đều là nhóm yếu thế nhất. Dân an thì nước vững là đúng, nhưng bách tính cũng chỉ là một quân cờ quan trọng trong cuộc tranh giành quyền lực mà thôi.

Thành bại của cải cách là do tầng lớp thượng lưu của Đại Tống quyết định. Nhưng gốc rễ của cải cách lại là làm tổn hại lợi ích của tầng lớp thượng lưu, lão nhân gia cảm thấy cuộc cải cách này có thể thực hiện được sao?"

Vị lão giả khó khăn lắc đầu, ngẩn người nhìn mấy chiếc chén trà.

Thân hình Đường Dịch hơi run rẩy, những lời ngày hôm nay rất tàn nhẫn, tàn nhẫn đến mức đẩy một đám bề tôi trung thành vì nước của Đại Tống vào vực thẳm. Nhưng cậu không quản được nhiều như vậy nữa!

Có lẽ là một kẻ nhiệt huyết yêu dân tộc này, từng vì thời đại này mà nuối tiếc trong hậu thế, những lời này mới chính là điều cậu thực sự muốn nói với thời đại này.

"Thế nào là chính trị? Trong mắt tiểu tử, chính là mâu thuẫn giữa lợi ích, hoài bão cá nhân và đại nghĩa dân tộc, hoàng quyền và sĩ đại phu giữ vững sơ tâm vì nước, lấy đại nghĩa dân tộc làm trách nhiệm, để cân bằng lợi ích của các giai tầng, đó chính là đạo trị quốc!"

Vị lão giả bị lời của Đường Dịch làm cho toát mồ hôi lạnh. Những... những lời này lại được thốt ra từ miệng một thiếu niên mười mấy tuổi sao?

Không đợi vị lão giả phản ứng, Đường Dịch tiếp tục nói: "Lợi ích, đây mới là chân lý vĩnh hằng bất biến.

Bất kể là hoàng quyền hay chính quyền, sự hình thành của một trạng thái bình thường, thứ chống đỡ cho nó tuyệt đối không phải là đạo Khổng Mạnh, đại nghĩa thiên hạ, mà là sự trao đổi lợi ích trần trụi. Phạm công muốn các giai tầng đem lợi ích đã nắm trong tay chia sẻ cho bách tính, có thể sao? Ai nguyện ý chứ?"

"Chẳng lẽ không nên sao?"

Vị lão giả dường như nhập ma, tự lẩm bẩm.

"Mặc cho Đại Tống chìm đắm ngày qua ngày sao?"

"Nên!" Đường Dịch quả quyết nói.

"Mọi tệ đoan đều nên được sửa chữa. Nhưng dùng thủ đoạn sấm sét, muốn trong thời gian cực ngắn khiến Đại Tống loại bỏ ác tật, rõ ràng là không thể. Quan gia có tâm cách tân, nhưng kẻ ăn không ngồi rồi thì rất nhiều, những kẻ không muốn chia sẻ lợi ích của mình cho người khác cũng nhiều vô kể."

"Phạm công là vĩ đại, điểm này không thể nghi ngờ. Cho dù qua cả ngàn năm, ánh hào quang của ông vẫn có thể chiếu sáng nhiều người. Nhưng ông trông cậy tất cả mọi người đều vĩ đại như ông, vô tư như ông, thì có chút ngây thơ rồi."

"Hơn nữa sự vĩ đại của ông không nằm ở sự thành bại của một lần cải cách, mà nằm ở đức độ cao thượng và sự tận tâm vì gia quốc, đã dựng nên một tấm gương cho kẻ sĩ Đại Tống. Chỉ cần tấm gương này còn, thì ngôi nhà Đại Tống sẽ không bị xây lệch. Nhưng nếu tấm gương này đổ, thì tấm gương làm quan của Đại Tống cũng sụp đổ! Vì một cuộc cải cách không nhìn thấy hy vọng mà chôn vùi lương tâm của Đại Tống, có đáng không?"

"Lão nhân gia nói cho cháu biết, nếu cuộc tân chính này tiếp tục thực thi, tất nhiên đã làm được điều lão nói là 'quân tử không tiếc thân', đến cuối cùng Phạm công, Âu Dương tướng công, Phú tướng công cùng một đám bề tôi có lương tâm đều rơi vào chốn vạn kiếp bất phục, thì sau này còn ai dám nói lời lương tâm ở triều đình? Còn ai dám 'không tiếc thân'?"

Đường Dịch nói xong, không nói nữa, nhìn vị lão giả lặng lẽ tự mình tiêu hóa.

Lời lẽ của Đường Dịch có lẽ có chút thẳng thắn, thậm chí là tàn nhẫn, nhưng cậu vẫn nói như vậy. Với tư cách là một người từng nhảy ra khỏi thời đại này, dùng góc nhìn của Chúa để nghiền ngẫm thời đại này, cậu hy vọng những lời khó nghe này có thể đánh thức những kẻ sĩ ngây thơ kia, bởi vì những gì cậu có thể làm cũng chỉ có bấy nhiêu thôi.

Dưới cái nhìn của hậu thế về Bắc Tống, trong mấy chục năm có hai cuộc cải cách. Lần thứ nhất, gặp được Tống Nhân Tông có đầu óc, biết kịp thời ngăn lại trước khi sự việc mất kiểm soát, bảo toàn được hạt giống bề tôi trung lương của Đại Tống.

Lần thứ hai, gặp phải một Tống Thần Tông "phiên bản lỗi của Nhân Tông" không có đầu óc, vài lần lặp đi lặp lại, dao động bất định. Tân chính do Vương An Thạch chủ trì cũng đi đến kết cục vạn kiếp bất phục như Đường Dịch đã nói. Không chỉ khiến quốc gia trở nên rối ren, quan trọng nhất là, đã phát triển cuộc tranh luận về chính kiến ở triều đình thành cuộc đảng tranh không chết không thôi.

Từ đó về sau, triều Tống triệt để đoạn tuyệt ý niệm cải cách, đảng tranh cũng trở thành dòng chính trị chủ lưu của cuối thời Bắc Tống và Nam Tống, chốn triều đình gian nịnh xuất hiện khắp nơi, trướng khí mù mịt.

Không vì gì khác, lương tâm của Đại Tống đã bị triệt để tiêu diệt.

---❊ ❖ ❊---

Trong tất cả các diễn đàn về triều Tống ở hậu thế hầu như đều tranh luận không ngớt về vấn đề này, lúc đó Đường Dịch cũng từng vì chuyện này mà tranh cãi với người khác suýt chút nữa là lao vào ẩu đả thật!

Cải cách! Không phải là cách các ngươi chơi như thế này đâu!