Nho học là chi? Là có con người trước? Hay có tín ngưỡng trước? Con người quan trọng hơn, hay tín ngưỡng quan trọng hơn?
Đường Dịch dùng ba câu hỏi ấy, ném về phía Doãn Xu một sự tra khảo của người hiện đại đối với Trung Quốc cổ đại.
Không thể phủ nhận, văn minh Hoa Hạ thật vĩ đại, tư tưởng Nho gia cũng vô cùng vĩ đại. Cũng không thể phủ nhận rằng, từ hơn một ngàn năm trước tại triều Tống, văn minh Hoa Hạ đã sở hữu khả năng thăng cấp văn minh. Vậy tại sao văn minh Hoa Hạ lại chần chừ suốt ngàn năm, vẫn cứ dậm chân tại chỗ? Ngược lại, thế giới phương Tây trong thời gian cực ngắn, từ dã man bước tới văn minh, từ đó thúc đẩy cả thế giới tiến một bước dài?
Nguyên nhân dẫn đến điều này có rất nhiều.
Thứ nhất, điều kiện địa lý mà dân tộc Trung Hoa cư ngụ đã quyết định văn minh Hoa Hạ ngay từ đầu đã là một dân tộc nông nghiệp hướng nội, có thể tự cung tự cấp. Suốt năm ngàn năm, Hoa Hạ thừa sức sống, nhưng lại thiếu khả năng sáng tạo, mãi không thể hình thành một nguồn động lực thúc đẩy văn minh tiến bước. Chúng ta chiếm giữ mảnh đất trù phú nhất so với các quốc gia lân cận, cơm ăn đủ no, áo mặc đủ ấm. Chúng ta không cần trình độ khoa học kỹ thuật cao hơn để tạo lập điều kiện sinh tồn, thậm chí chẳng cần thần linh để an ủi linh hồn. Chúng ta chỉ cần một tư tưởng triết học tiên tiến để giáo hóa quốc dân là đủ. Bởi vậy, trong suốt năm ngàn năm lịch sử, tôn giáo chưa bao giờ trở thành chủ lưu, thay vào đó là Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín, những mỹ đức ôn hòa nhất lại được lưu truyền rộng rãi.
Thứ hai, dân tộc Trung Hoa trong phần lớn thời gian, luôn là kẻ dẫn đầu thế giới. Bất kỳ chủng tộc ngoại lai nào, nếu không bị thôn tính thì cũng dần dần bị đồng hóa trong dòng sông dài lịch sử. Văn minh đến từ thế giới Ả Rập và châu Âu, mãi không thể hình thành mối đe dọa đối với văn hóa Hán, chứ đừng nói đến chuyện tạo ra xung kích. Không có va chạm thì sẽ chẳng có tia lửa, ngọn lửa văn minh hiện đại vì thế mà không thể bùng lên.
Cho đến tận giữa thế kỷ mười chín, dân chúng Hoa Hạ ta vẫn cho rằng Đại Thanh là trung tâm của thế giới, ngoại trừ đất đai Đại Thanh ra thì những nơi khác đều là chốn hoang dã. Đồ đạc của Đại Thanh ta là tốt nhất, con người Đại Thanh ta là chủng tộc cao cấp nhất.
Thế nhưng, hai cuộc chiến tranh Nha phiến đã hoàn toàn đánh thức dân tộc Trung Hoa.
Hóa ra, chúng ta không phải là tiên tiến nhất.
Hóa ra, người châu Âu đã cướp đoạt gần sạch cả thế giới.
Hóa ra, chúng ta đã lạc hậu rồi.
Vậy trước kia chúng ta đã làm gì? Lẽ nào lại không biết? Biết chứ! Bắt đầu từ triều Đường, Hoa Hạ đã là trung tâm của thế giới, vạn quốc lai triều.
Đến thời Tống, vùng ven biển Đông Nam đã đậu đầy thuyền buôn Ả Rập, Đại Tống lúc này đã bắt đầu chuyển mình từ kinh tế tự nhiên nguyên thủy sang kinh tế thị trường.
Giáo sĩ phương Tây cũng đã đặt chân đến mảnh đất này từ thời Minh.
Thế nhưng, vô dụng! Chúng ta căn bản không tin họ. Ngươi có nói đến tận trời xanh, chẳng phải vẫn đang nhìn sự phồn vinh của Trung Hoa ta mà thèm nhỏ dãi sao? Ngươi có nói hay thế nào, chẳng phải quốc gia của ngươi vẫn không mạnh bằng quốc gia của ta sao? Đồ của ta mới là tốt nhất!
Từ xưa đến nay luôn là ngoại tộc chạy theo sau lưng chúng ta mà học hỏi, nào có đạo lý nào mà chúng ta lại phải đi học hỏi ngoại tộc?
Thứ ba, cũng là điểm quan trọng nhất, chính là Nho học!
Khổng Tử chu du liệt quốc, thấy thiên hạ tranh chấp không ngừng, lễ băng nhạc hoại, mới có lịch sử rực rỡ suốt hai ngàn năm của Nho học. Ý định ban đầu của Khổng Tử là dùng Nho học để giáo hóa thế nhân, tôn lễ trị, trọng đức trị, thượng nhân trị.
Mục đích ban đầu khi sáng lập Nho học thực ra là một môn triết học, một môn triết học trị thế. Điều này lại vừa vặn hợp với khẩu vị của chúng ta, đến thật đúng lúc! Chúng ta cơm ăn no, áo mặc ấm, thứ còn thiếu chính là một môn triết học trị thế.
Thế là, Nho học vừa ra đời đã thịnh hành, thoát ra khỏi thời kỳ Bách gia tranh minh của Xuân Thu Chiến Quốc.
Đến thời Hán, Đổng Trọng Thư lại đề xuất "Bãi truất bách gia, độc tôn Nho thuật", đẩy Nho học lên vị thế chí cao vô thượng. Nho học lập tức biến thành thủ đoạn để hoàng quyền thống trị bách tính, quản lý tất cả, giải thích tất cả, cao hơn tất cả!
Tiếp đến thời Tùy Đường, việc bắt đầu chế độ khoa cử đã khiến việc học Nho trở thành con đường duy nhất để bách tính tầng lớp dưới vươn tới xã hội thượng tầng, con đường thăng tiến và không gian sinh tồn của khoa học tự nhiên bị chặn đứng hoàn toàn.
"Vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao"! Nghĩa là sao?
Nghĩa là, dù ngươi có là người nghiên cứu bom nguyên tử đi chăng nữa, cũng không bằng một kẻ sĩ thi đỗ khoa cử, làm một vị quan nhỏ cửu phẩm có địa vị.
Dù ngươi có tạo ra lúa lai, tạo phúc cho hàng ức quốc dân, cũng chẳng bằng viết được một vần thơ chua, để người đời truyền tụng lâu dài.
Trong môi trường xã hội như vậy, kẻ có năng lực, có điều kiện, đều đi đọc sách làm quan cả rồi, ai còn đoái hoài gì đến khoa học hay không?
Bởi vậy, dù chúng ta phát minh ra kim chỉ nam (la bàn), cũng chỉ dùng nó để xem phong thủy, chứ không phải để dong buồm ra đại dương.
Dù chúng ta chế tạo ra hỏa dược, cũng chỉ dùng nó để nở hoa lửa, chứ không phải để chế tạo đại pháo.
Dù từ trước thời Tiền Tần, chúng ta đã nắm bắt sơ bộ những điều huyền diệu của sự chuyển hóa vật chất, thì cũng chỉ dùng nó để luyện đan, chứ không phải để tiếp tục khám phá chân lý của thế giới.
Tại sao lại như vậy? Chẳng vì lẽ gì khác, hỏa dược, kim chỉ nam, hóa học đều không hữu dụng bằng đọc sách thánh hiền, bởi vì... không thể làm quan!
Đường Dịch ném ra ba câu hỏi, đồng thời tra khảo người Tống, cũng là đang ngầm nói cho Doãn Xu biết, thế giới này có rất nhiều chuyện để làm, tiểu gia đây chẳng có tâm tư nào đi lên triều đình mà khuấy đục nước đục. Không làm quan, ta vẫn có thể làm được rất nhiều việc cho Đại Tống.
Chuyện các ngươi ở trên triều đình không giải quyết được, thì tiểu gia ở nơi thị tỉnh này, có thể giúp các ngươi lo liệu xong.
---❊ ❖ ❊---
Cho đến tận khi Đường Dịch đã đi được một lúc lâu, Doãn Xu vẫn ngẩn ngơ ngồi trong sân, suy ngẫm về những lời nói của Đường Dịch, ông hoàn toàn bị những lời "phun" ra từ miệng Đường Dịch làm cho choáng váng.
Sao có thể không choáng được chứ? Lần này Đường Dịch không giống như lúc đối phó với Phạm Trọng Yêm, chỉ tùy tiện đưa ra vài quan điểm hậu thế để ứng phó cho xong chuyện. Những gì hắn ném ra lần này, chính là thứ vũ khí hạng nặng của thế giới quan duy vật, đó chính là luận thuyết kinh thiên động địa từng làm thay đổi cả thế giới của cụ Mã.
Tức là: Trên thế giới này vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định ý thức, còn ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất mà thôi. Chỉ là, vì sợ Doãn Xu không thể chấp nhận nổi, Đường Dịch đã sửa đổi đôi chút, thay "vật chất" bằng "con người", chừng đó cũng đủ để Doãn Xu nghiền ngẫm một hồi rồi.
Phạm Trọng Yêm đến tận tối muộn mới trở về, khi hay tin Doãn Sư Lỗ tối nay chưa ăn một hạt cơm nào, còn tưởng bệnh tình của ông trở nặng. Vội vàng chạy đến sân phụ, liền thấy Doãn Xu đang ngồi trong sân, ánh mắt đờ đẫn.
"Sư Lỗ, sao còn ngồi ngoài sân? Đêm lạnh gió sương, không có lợi cho cơ thể huynh đâu!"
Doãn Xu ngẩn ngơ nhìn Phạm Trọng Yêm, lúc này mới hoàn hồn lại, nở một nụ cười, "Hi Văn huynh đã về rồi!"
"Sư Lỗ, đây là sao thế?" Vừa nói, Phạm Trọng Yêm vừa ra lệnh cho người dìu Doãn Xu vào nhà. Doãn Xu vừa bước đi khó nhọc vào trong nhà, vừa nói: "Cũng chẳng có gì, chẳng qua chỉ là hàn huyên vài câu với Đường Đại Lang kia, cảm thán đôi chút mà thôi."
"Ồ?" Phạm Trọng Yêm khẽ thốt lên nghi hoặc. "Thế nào? Huynh không nhìn nhầm chứ? Đứa nhỏ này có lọt được vào mắt xanh của Sư Lỗ không?"
Doãn Xu khựng bước... ngẩn ngơ một lát mới thốt ra hai chữ:
"Yêu nghiệt!"
"Yêu nghiệt?" Phạm Trọng Yêm không hiểu ý ông. "Vậy là tốt? Hay là không tốt?"
"Tốt... đến mức quá lố rồi!"
"Ha ha ha!" Phạm Trọng Yêm cười sảng khoái, "Hiếm có khi nào Sư Lỗ lại đánh giá một hậu bối cao như thế, đứa nhỏ này chỉ cần gia công điêu khắc, tất sẽ là một khối ngọc quý!"
Doãn Xu ngược lại không bình luận, mà hỏi ngược lại: "Hi Văn huynh dự định sẽ dạy bảo cậu ta thế nào?"
Phạm Trọng Yêm tự tin cười nói: "Lão phu đã nghĩ kỹ rồi, thằng nhóc này không thích văn giáo, không thể cưỡng ép, mà nên tuần tự thiện dụ, để nó chậm rãi bước vào học vấn của thánh nhân. Đợi nó lớn hơn một chút, tâm tính đã định, tự nhiên sẽ hiểu được khổ tâm của lão phu, toàn tâm toàn ý hướng học."
Phạm Trọng Yêm không khỏi đắc ý, nào ngờ đâu, Doãn Xu lại lắc đầu thở dài: "Nếu làm theo phương pháp của Hi Văn huynh, đứa nhỏ này coi như phế rồi!"
"Ý huynh là sao?" Phạm Trọng Yêm kinh ngạc hỏi.
"Đứa nhỏ này không thể dạy dỗ theo cách thông thường, dạy dỗ chỉ làm nó trở nên tầm thường mà thôi. Chỉ cần uốn nắn đức hạnh cho nó, tránh để nó đi vào đường lầm, tương lai ắt hẳn sẽ thành tài!"
Phạm Trọng Yêm lập tức sững sờ, vạn lần không ngờ tới, Doãn Xu lại đánh giá Đường Dịch cao đến mức độ này!
"Ta chưa từng nghe Sư Lỗ đánh giá ai như vậy bao giờ..."
Doãn Xu đẩy tay tì nữ đang đỡ mình ra, xoay người nhìn thẳng vào Phạm Trọng Yêm, từng chữ từng chữ dõng dạc nói:
"Không quá ba mươi năm nữa, đứa nhỏ này có thể khai học lập thuyết, lập địa thành thánh!"
---❊ ❖ ❊---
---❊ ❖ ❊---
