Tuần đầu tiên của tháng Giêng được dành cho việc may vá những bộ quần áo bằng vải lanh mà cả nhóm rất cần đến. Những chiếc kim tìm thấy trong chiếc hòm được cầm nắm bởi những đôi bàn tay dẫu thô ráp nhưng vô cùng khéo léo, và chúng ta có thể chắc chắn rằng đường kim mũi chỉ nào được tạo ra thì đều vô cùng chắc chắn.
Họ hoàn toàn không thiếu chỉ, nhờ có phát kiến của Cyrus Harding là tận dụng lại lớp vải bọc khinh khí cầu. Gideon Spilett và Herbert đã kiên nhẫn tháo từng sợi chỉ ấy ra một cách đáng khâm phục, bởi Pencroft đành phải bỏ dở công việc này vì nó khiến anh bực bội đến cực điểm; tuy nhiên, khi chuyển sang công đoạn may vá thì không ai sánh bằng anh. Quả thật, ai ai cũng biết rằng thủy thủ có một năng khiếu kỳ lạ trong việc may vá.
Tấm vải từng dùng làm vỏ khinh khí cầu sau đó được làm sạch bằng xoda và bồ hóng thu được từ việc đốt thực vật, sao cho lớp bông, sau khi đã rũ bỏ lớp véc-ni bám dính, lấy lại được độ mềm mại và đàn hồi tự nhiên; rồi khi phơi ngoài trời, nó nhanh chóng trở nên trắng phau. Khoảng một tá áo sơ mi cùng tất chân — tất nhiên không phải là tất đan, mà được may bằng vải lanh — cứ thế ra đời. Thật là một niềm an ủi lớn lao cho những người khai hoang khi được khoác lên mình những bộ đồ lanh sạch sẽ, tuy có phần hơi thô ráp nhưng họ chẳng hề bận tâm điều đó! Rồi được chìm vào giấc ngủ giữa những tấm ga giường, biến những chiếc chõng ở Ngôi nhà Đá hoa cương thành những chiếc giường êm ái thực sự!
Cũng vào khoảng thời gian này, họ đã làm những đôi giày bằng da hải cẩu, thứ đang rất cần thiết để thay thế cho giày dép mang từ nước Mỹ tới. Chúng ta có thể chắc chắn rằng những đôi giày mới này đủ rộng và không bao giờ làm đau chân những người đi chúng.
Bước sang đầu năm 1866, thời tiết trở nên vô cùng oi bức, nhưng các chuyến săn bắn trong rừng vẫn không hề gián đoạn. Loài chuột agouti, heo rừng peccary, chuột lang nước capybara, chuột túi kangaroo cùng đủ loại thú săn xuất hiện dày đặc nơi đây, và Spilett lẫn Herbert đều là những tay súng cừ khôi nên chẳng bao giờ lãng phí một viên đạn nào.
Cyrus Harding vẫn luôn nhắc nhở họ phải tiết kiệm đạn dược, đồng thời ông tìm cách chế tạo lại số thuốc súng và đạn chì từng tìm thấy trong chiếc hòm, thứ mà ông muốn để dành cho tương lai. Nào ai biết trước được vận may sẽ đưa đẩy bản thân và những người bạn đồng hành dạt đến xó xỉnh nào một khi họ rời khỏi hòn đảo này? Do đó, họ phải chuẩn bị sẵn sàng cho một tương lai vô định bằng cách tiết kiệm đạn dược và tìm những chất liệu dễ thay thế hơn.
Để thay thế cho chì — thứ kim loại mà Harding chẳng tìm thấy dấu vết nào trên đảo — ông đã dùng mạt sắt dạng hạt, vốn rất dễ chế tạo. Những viên đạn này không nặng bằng đạn chì nên được làm to hơn, và mỗi lần nạp đạn sẽ chứa ít hơn, bù lại sự khéo léo của các thợ săn đã khỏa lấp thiếu sót đó. Về phần thuốc súng, Cyrus Harding hoàn toàn có thể tự chế tạo bởi ông đang có sẵn diêm tiêu, lưu huỳnh và than; nhưng công đoạn này đòi hỏi sự cẩn trọng cực độ, và nếu không có các dụng cụ chuyên dụng thì rất khó tạo ra sản phẩm đạt chất lượng tốt. Do đó, Harding thích chế tạo pyroxyle hơn, tức là bông súng (gun-cotton), một chất mà bông không phải là nguyên liệu bắt buộc, bởi mô nguyên sinh của thực vật cũng có thể được sử dụng, và nó tồn tại ở trạng thái gần như nguyên chất không chỉ trong cây bông, mà còn ở sợi gai dầu và gai lanh, trong giấy, ruột cây cơm cháy, v.v. Lúc bấy giờ, cây cơm cháy mọc vô số trên đảo về phía cửa sông Red Creek, và những người khai hoang đã từng pha cà phê từ quả của loài cây bụi này, vốn thuộc họ kim ngân (caprifoliaceae).
Do đó, thứ duy nhất cần thu lượm chính là ruột cây cơm cháy, còn về thành phần hóa học tiếp theo cần thiết cho việc sản xuất pyroxyle thì đó chỉ là axit azotic bốc khói. Mặt khác, vì đang có sẵn axit sulphuric trong tay, Harding đã có thể dễ dàng điều chế ra axit azotic bằng cách cho tác dụng với lượng diêm tiêu mà thiên nhiên ban tặng. Vì vậy, ông quyết định sản xuất và sử dụng pyroxyle, dẫu cho nó vẫn tồn tại một vài bất tiện như hiệu quả không đồng đều, độ bắt lửa cực cao — vì nó bốc cháy ở nhiệt độ một trăm bảy mươi độ thay vì hai trăm bốn mươi độ — và cuối cùng là hiện tượng bùng cháy tức thời có thể làm hỏng súng ống. Ngược lại, ưu điểm của pyroxyle nằm ở chỗ nó không bị ẩm mốc tàn phá, không làm bẩn nòng súng, và uy lực mạnh gấp bốn lần thuốc súng thông thường.
Để làm ra pyroxyle, người ta phải ngâm bông trong axit azotic bốc khói trong một phần tư giờ, sau đó rửa sạch bằng nước lạnh rồi đem phơi khô. Không có gì đơn giản hơn thế.
Cyrus Harding chỉ có trong tay axit azotic thông thường chứ không phải loại bốc khói hay axit azotic monohydrat, nghĩa là loại axit tỏa ra khói trắng khi tiếp xúc với không khí ẩm; nhưng bằng cách thay thế axit azotic thông thường — pha trộn theo tỷ lệ từ ba đến năm thể tích axit sulphuric đậm đà — kỹ sư vẫn đạt được kết quả tương tự. Nhờ vậy, các thợ săn trên đảo chẳng mấy chốc đã có trong tay một loại chất liệu được chuẩn bị hoàn hảo, nếu sử dụng một cách khôn ngoan sẽ mang lại kết quả tuyệt vời.
Vào khoảng thời gian này, nhóm khai hoang đã phát quang ba mẫu đất trên cao nguyên, phần còn lại được giữ nguyên trạng dã thú để làm bãi chăn thả cho loài lừa hoang onager. Họ đã thực hiện vài chuyến thám hiểm vào khu rừng Jacamar và những khu rừng ở Viễn Tây, mang về một lượng lớn rau củ hoang dã như rau cải xoong, củ cải trắng và củ cải đỏ; nếu được chăm sóc kỹ lưỡng, chúng sẽ sớm cải thiện và làm phong phú thêm khẩu phần ăn vốn dĩ vô cùng đạm bạc bấy lâu nay của họ. Các nguồn cung cấp củi và than cũng được vận chuyển về đều đặn. Mỗi chuyến đi như vậy đồng thời là một cơ hội để tu sửa những con đường, vốn đang dần trở nên phẳng phiu hơn dưới bánh xe chở hàng.
Trang trại thỏ vẫn tiếp tục cung cấp thực phẩm cho gian bếp của Ngôi nhà Đá hoa cương. May mắn thay, vì nó nằm ở bên kia con lạch Creek Glycerine, lũ thỏ không thể sang được cao nguyên hay tàn phá những luống rau mới gặt. Bãi hàu nằm giữa các mỏm đá cũng thường xuyên được khai thác, cung cấp những con nhuyễn thể tuyệt hảo. Thêm vào đó, việc đánh bắt cá, dù ở hồ hay sông Mercy, đều mang lại nguồn lợi lớn, bởi Pencroft đã làm vài chiếc câu có gắn lưỡi sắt, nhờ đó họ thường xuyên câu được những con cá hồi suối tuyệt đẹp cùng một loài cá có lớp vỏ óng ánh sắc bạc chấm vàng, ăn cũng vô cùng ngon miệng. Bác Neb, với tay nghề nấu nướng điêu luyện, rất biết cách làm cho thực đơn trở nên phong phú và hấp dẫn. Chỉ có điều bàn ăn của những người khai hoang vẫn thiếu vắng bánh mì, và như đã từng nhắc đến, họ cảm thấy sự thiếu thốn ấy thật nặng nề.
Những người khai hoang cũng đi săn cả rùa, loài hay lui tới các bờ biển ở Mũi Mandible. Tại đây, bãi cát rải rác những ụ nhỏ che giấu vô số quả trứng rùa tròn vo hoàn hảo với lớp vỏ trắng cứng, phần lòng trắng không hề đông đặc lại giống như trứng chim. Chúng được ấp nở bằng nhiệt độ của mặt trời, và số lượng tự nhiên là vô cùng đáng kể vì mỗi con rùa cái có thể đẻ tới hai trăm năm mươi quả mỗi năm.
- Quả là một bãi trứng chính hiệu, Gideon Spilett nhận xét, và việc duy nhất chúng ta phải làm là lượm chúng về thôi.
Nhưng không dừng lại ở việc thu hoạch thành phẩm, họ còn săn lùng cả những “tác giả” của chúng, kết quả là họ đã mang về Ngôi nhà Đá hoa cương một tá loài bò sát mai cứng này, vốn mang giá trị dinh dưỡng rất cao. Món súp rùa nêm các loại thảo mộc thơm lừng thường xuyên mang lại những lời ca ngợi xứng đáng cho người chế biến nó, chính là Neb.
Chúng ta cũng phải kể đến một sự may mắn khác giúp họ tích trữ thêm nguồn thực phẩm cho mùa đông. Những đàn cá hồi kéo nhau bơi vào sông Mercy, lội ngược dòng lên thượng nguồn vài dặm. Đó là thời điểm những con cá cái, trên đường tìm kiếm những chốn phù hợp để đẻ trứng, bơi vượt lên trước cá đực và tạo ra những tiếng động lớn giữa dòng nước ngọt. Hàng nghìn con cá như vậy, dài chừng hai thước rưỡi, ngược dòng bơi lên, và một số lượng lớn đã bị giữ lại nhờ việc dựng các đập chắn ngang dòng chảy. Hơn một trăm con đã bị bắt theo cách đó, rồi được đem ướp muối và cất trữ để phòng khi mùa đông đến, băng giá đóng kín các dòng suối khiến việc đánh bắt trở nên bất khả thi.
Vào lúc này, chú khỉ thông minh Jup đã được nâng lên làm quản gia. Nó được mặc cho một chiếc áo khoác, quần đùi vải lanh trắng và một chiếc tạp dề mà những chiếc túi sâu lòng khiến nó vô cùng thích thú. Chú khỉ đột lanh lợi này đã được Neb huấn luyện tuyệt vời đến mức ai nấy đều có cảm giác người da đen và con khỉ hiểu được nhau khi chúng trò chuyện. Hơn nữa, Jup dành cho Neb một tình cảm chân thật, và Neb cũng đáp lại điều đó. Khi không phải bận việc khuân vác củi hay leo lên ngọn cây nào đó, Jup dành phần lớn thời gian trong nhà bếp, nơi nó cố gắng bắt chước mọi hành động của Neb mà nó nhìn thấy. Anh chàng da đen đã thể hiện sự kiên nhẫn tột cùng và lòng nhiệt thành lớn lao trong việc dạy dỗ học trò của mình, còn cậu học trò thì bộc lộ sự thông minh đáng kinh ngạc trong việc tiếp thu những bài học từ thầy.
Thử hình dung sự kinh ngạc thú vị mà Chúa tông Jup mang lại cho các cư dân ở Ngôi nhà Đá hoa cương khi mà, chẳng báo trước điều gì, nó xuất hiện vào một ngày nọ với chiếc khăn ăn vắt trên tay, sẵn sàng phục vụ bàn ăn. Nhanh nhẹn và chu đáo, nó hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình, từ việc thay đĩa, bưng các món ăn, rót nước, tất cả đều thực hiện với một vẻ mặt nghiêm trang mang lại những tràng cười sảng khoái cho mọi người và làm Pencroft sung sướng đến ngất ngây.
- Jup, cho ít súp nào!
- Jup, một chút thịt agouti!
- Jup, một cái đĩa!
- Jup! Jup ngoan! Jup thật thà!
Chẳng còn âm thanh nào khác ngoài những lời ấy, và Jup, chưa bao giờ tỏ ra lúng túng, đáp lời tất cả mọi người, quan sát mọi ngóc ngách, rồi lắc đầu ra vẻ hiểu đời khi Pencroft, gợi lại trò đùa hôm trước của mình, bảo nó:
- Dứt khoát rồi đấy, Jup, tiền công của mày phải được gấp đôi thôi.
Thật thừa thãi khi nói rằng chú khỉ đột giờ đây đã được thuần hóa hoàn toàn tại Ngôi nhà Đá hoa cương, và nó thường xuyên tháp tùng các ông chủ vào rừng mà chẳng hề có ý định bỏ đi. Thật là một cảnh tượng vô cùng buồn cười khi thấy nó chống cây gậy mà Pencroft tặng, vác trên vai giống như một khẩu súng. Nếu họ muốn hái trái cây trên ngọn cây cao, nó trèo lên nhanh đến nhường nào. Nếu bánh xe của chiếc xe bò bị kẹt trong bùn lầy, chỉ với một cú hích bả vai đầy sức mạnh, Jup đã đưa nó trở lại quỹ đạo ra sao.
- Đúng là một gã tuyệt vời! Pencroft thường thốt lên. - Nếu nó tinh ranh đúng như sự tốt bụng của nó, thì chẳng ai thèm chơi với nó nữa mất!
Vào khoảng cuối tháng Giêng, những người khai hoang bắt đầu công việc ở khu vực trung tâm hòn đảo. Người ta đã quyết định rằng một bãi quây gia súc (corral) sẽ được dựng lên gần các nguồn nước của suối Red Creek, dưới chân núi Mount Franklin, nhằm nhốt lũ động vật ăn cỏ — sự hiện diện của chúng sẽ gây phiền toái tại Ngôi nhà Đá hoa cương, đặc biệt là loài cừu núi musmon, nguồn cung cấp len cho trang phục mùa đông của nhóm người khai hoang.
Mỗi buổi sáng, cả nhóm, đôi khi đầy đủ mọi thành viên nhưng thường chỉ gồm Harding, Herbert và Pencroft, lại lên đường tới các nguồn suối, cách đó chừng năm dặm, qua con đường mới được mở mang tên là Đường Corral.
Tại đó, một địa điểm đã được lựa chọn nằm ở phía sau sườn phía nam của ngọn núi. Đó là một vùng đồng cỏ, rải rác đây đó những lùm cây, được tưới mát bởi một con suối nhỏ bắt nguồn từ các sườn dốc khép kín một bên của nó. Thảm cỏ xanh mướt và không bị che khuất quá nhiều bởi những hàng cây xung quanh. Thung lũng này sẽ được rào lại bằng một hàng rào cọc đủ cao để ngăn những con vật lanh lẹ nhất cũng không thể nhảy qua được. Khoảng không gian này sẽ đủ rộng để chứa một trăm con cừu núi musmon và dê rừng, cùng toàn bộ đám con non mà chúng sinh ra.
Chu vi của bãi quây sau đó được vị kỹ sư vạch ra, và lẽ ra họ sẽ tiến hành đốn hạ những thân cây cần thiết để dựng hàng rào, nhưng vì việc mở đường trước đó đã đòi hỏi phải hy sinh một số lượng lớn cây cối, nên người ta đã gom chúng lại và cung cấp một trăm cọc gỗ, được cắm chặt xuống đất.
Việc xây dựng bãi quây này ngốn mất không dưới ba tuần, bởi bên cạnh hàng rào, Cyrus Harding còn cho dựng nhữngái lán lớn để lũ thú có thể trú ẩn. Những công trình này cũng phải được làm thật kiên cố, vì cừu núi musmon là loài vật khỏe mạnh và sự hung dữ ban đầu của chúng là điều đáng lo ngại. Những chiếc cọc được vót nhọn đầu và tôi cứng bằng lửa đã được cố định bằng các thanh giang ngang, kết hợp với các thanh chống ở khoảng cách nhất định để đảm bảo sự vững chắc cho toàn bộ công trình.
Khi bãi quây đã hoàn thành, họ phải tiến hành một cuộc vây bắt trên những đồng cỏ thường lui tới của loài động vật ăn cỏ. Công việc này được thực hiện vào ngày 7 tháng Hai, vào một ngày hè tươi đẹp, và tất cả mọi người đều tham gia. Những con lừa hoang onager, vốn đã được huấn luyện tốt, do Spilett và Herbert cưỡi, tỏ ra vô cùng hữu ích.
Chiến thuật vô cùng đơn giản là vây quanh loài cừu núi và dê, sau đó thu hẹp dần vòng vây xung quanh chúng. Cyrus Harding, Pencroft, Neb và Jup bố trí ở các vị trí khác nhau trong rừng, trong khi hai kỵ mã cùng chú chó Top phi nước đại trong bán kính nửa dặm quanh bãi quây.
Cừu núi musmon xuất hiện rất nhiều ở khu vực này của hòn đảo. Những sinh vật tuyệt đẹp này to bằng loài hươu nai; sừng của chúng cứng cáp hơn sừng cừu đực, và lớp lông màu xám pha lẫn những sợi lông dài.
Ngày săn bắn ấy vô cùng mệt nhọc. Nào là chạy đi chạy lại, nào là phi ngựa rồi hò hét! Trong số một trăm con cừu núi bị vây khép, hơn hai phần ba đã tẩu thoát, nhưng cuối cùng, ba mươi con trong số đó cùng mười con dê rừng vẫn bị dồn ép dần về phía bãi quây, và khi cánh cửa mở toang ra như một lối thoát duy nhất, chúng lao vội vào trong và trở thành tù nhân.
Tóm lại, kết quả đạt được rất khả quan và những người khai hoang không có lý do gì để phàn nàn. Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, đàn gia súc sẽ phát triển mạnh mẽ, và chẳng bao lâu nữa, không chỉ len mà cả da cũng sẽ dồi dào.
Buổi tối hôm đó, tốp thợ săn trở về Ngôi nhà Đá hoa cương trong trạng thái kiệt sức. Dẫu vậy, bất chấp sự mệt mỏi, họ vẫn quay lại vào ngày hôm sau để thăm bãi quây. Lũ tù nhân đã tìm cách xô ngã hàng rào nhưng tất nhiên là không thành công, và chẳng mấy chốc chúng đã trở nên điềm tĩnh hơn.
Trong suốt tháng Hai, chẳng có sự kiện nào đáng chú ý xảy ra. Các công việc hàng ngày vẫn được tiến hành một cách có phương pháp, và bên cạnh việc cải thiện những con đường dẫn tới bãi quây và Cảng Balloon, một con đường thứ ba cũng được khởi công, xuất phát từ khu đất quây gia súc hướng về phía bờ biển phía tây. Phần chưa được biết đến của đảo Lincoln chính là Bán đảo Serpentine rợp bóng cây, nơi trú ẩn của đám dã thú mà Gideon Spilett vô cùng sốt sắng muốn quét sạch khỏi lãnh địa của họ.
Trước khi mùa lạnh ghé đến, sự chăm sóc tận tụy nhất đã được dành cho việc canh tác những loại cây hoang dã được bứng từ trong rừng về trồng trên cao nguyên Prospect. Herbert chẳng bao giờ trở về sau một chuyến thám hiểm mà lại không mang theo một loại rau củ hữu ích nào đó. Hôm thì vài mẫu vật thuộc họ rau diếp xoăn, thứ hạt có thể ép ra một loại dầu tuyệt vời; hôm khác lại là một ít cây chua ngọt thông thường, loại rau có phẩm chất chống bệnh scurvy rất đáng kể; rồi đến những củ quý giá được trồng ở Nam Mỹ từ bao đời nay, chính là khoai tây, mà hiện nay người ta biết tới hơn hai trăm loài. Vườn rau, lúc bấy giờ đã đầy ắp các loại và được bảo vệ cẩn thận khỏi lũ chim, được chia thành những luống nhỏ nơi mọc đầy rau diếp, khoai tây, rau chua, củ cải trắng, củ cải đỏ và các loại rau quả hình nón khác. Đất trên cao nguyên đặc biệt màu mỡ, và người ta kỳ vọng những vụ mùa sẽ bội thu.
Họ cũng có vô số loại đồ uống khác nhau, và chừng nào chưa đòi hỏi phải có rượu vang, thì ngay cả những người khó tính nhất cũng chẳng có lý do gì để phàn nàn. Bên cạnh trà Oswego và thứ đồ uống lên men chiết xuất từ rễ cây long huyết (dragonnier), Harding còn bổ sung thêm một loại bia thực thụ, làm từ những chồi non của cây thông vân sam, sau khi được đun sôi và lên men sẽ tạo ra một thứ đồ uống dễ chịu được người Anh-Mỹ gọi là bia mùa xuân (spring-beer).
Vào cuối mùa hè, chuồng gia cầm đã có thêm một cặp chim ô tồ (bustard) tuyệt đẹp thuộc loài houbara, đặc trưng bởi một dạng áo choàng lông vũ; một tá vịt mỏ thìa (shoveler) với phần hàm trên kéo dài ở mỗi bên bởi một phần phụ dạng màng; cùng một số chú gà trống lộng lẫy, tương tự như giống gà Mozambique, với phần mào, tích và lớp biểu bì có màu đen tuyền. Cho đến nay, mọi thứ đều thành công mỹ mãn nhờ sự năng nổ của những con người dũng cảm và thông minh này. Thiên nhiên đã ban phát cho họ rất nhiều, không còn nghi ngờ gì nữa; nhưng trung thành với nguyên tắc vĩ đại, họ đã biết sử dụng đúng đắn những gì mà Đấng Quan Phòng nhân từ trao tặng.
Sau cái oi ả của những ngày hè ấm áp, vào buổi chiều tối khi công việc đã hoàn tất và gió biển bắt đầu thổi, họ thích ngồi bên lề cao nguyên Prospect, dưới một thứ hiên nhà lợp dây leo do chính tay Neb dựng nên. Ở đó, họ trò chuyện, họ truyền đạt kiến thức cho nhau, họ vẽ ra những kế hoạch, và sự dí dỏm mộc mạc của anh chàng thủy thủ luôn làm cho thế giới nhỏ bé này vui vẻ — nơi mà sự hòa hợp tuyệt hảo chưa bao giờ ngưng ngự trị.
Họ thường nhắc về quê hương, về nước Mỹ vĩ đại và thân yêu của mình. Kết quả của cuộc Nội chiến ra sao rồi? Chắc hẳn nó không thể kéo dài thêm được nữa. Richmond chắc chẳng mấy chốc đã lọt vào tay Tướng Grant. Việc chiếm được thủ đô của phe miền Nam hẳn phải là hành động kết thúc của cuộc chiến khốc liệt này. Giờ đây khi phe miền Bắc đã khải hoàn cho một chính nghĩa tốt đẹp, thật tuyệt vời biết bao nếu những kẻ lưu vong trên đảo Lincoln nhận được một tờ báo! Trong suốt mười một tháng trời, mọi liên lạc giữa họ và phần còn lại của đồng loại đã bị cắt đứt, và chỉ một thời gian ngắn nữa thôi, ngày 24 tháng Ba sẽ đến, kỷ niệm ngày chiếc khinh khí cầu quăng họ lên bờ biển xa lạ này. Khi ấy họ chỉ là những kẻ đắm tàu khốn khổ, thậm chí chẳng biết làm sao để bảo vệ mạng sống mỏng manh của mình trước cơn thịnh nộ của các thế lực tự nhiên! Và giờ đây, nhờ trí tuệ của vị thuyền trưởng cùng sự thông minh của chính họ, họ đã trở thành những người khai hoang thực thụ, được trang bị đầy đủ vũ khí, công cụ và dụng cụ; họ đã có thể biến các loài động vật, thực vật và khoáng sản trên đảo thành nguồn lợi của mình, nói cách khác là chinh phục cả ba vương giới của Thiên nhiên.
Vâng; họ thường trò chuyện về tất cả những điều đó và tiếp tục ấp ủ thêm nhiều kế hoạch.
Riêng về phần Cyrus Harding, phần lớn thời gian ông giữ im lặng, và lắng nghe các bạn đồng hành nhiều hơn là cất lời. Thỉnh thoảng ông mỉm cười trước những ý tưởng của Herbert hay những lời trêu chọc ngốc nghếch của Pencroft, nhưng ở mọi lúc mọi nơi, ông vẫn trầm ngâm suy nghĩ về những sự thật khó lý giải ấy, về câu đố kỳ lạ mà bí mật vẫn chưa chịu hé lộ!
