Trong một thời gian dài, mọi nền văn minh đều sinh trưởng và phát triển dọc theo lộ trình của thể chế quân chủ, tức là con đường của chuyên chế quân chủ. Từ mỗi vị quân chủ và triều đại, chúng ta thấy dường như có một quá trình tất yếu, đó là từ chỗ nỗ lực cai trị (lệ tinh đồ trị) mà dần đi tới sự phù hoa, đãi đọa và suy vi, cuối cùng khuất phục trước một dòng họ đầy sức sống hơn đến từ sa mạc hoặc thảo nguyên.

---❊ ❖ ❊---

Chúng ta thấy tất cả dân du mục đều như nhau, dù là người Nordic, người Semite, hay người Mông Cổ, bản tính của họ xét từ góc độ cá nhân mà nói, đều dễ thuận theo và cương nghị hơn so với các dân tộc định cư.

—— (Anh) H.G. Wells, "Đại cương lịch sử thế giới"

Ông Tất Lợi Cách không còn được mời đến đoàn bộ hay sư bộ để họp sản xuất nữa, Trần Trận thường xuyên thấy ông nhàn rỗi ở nhà, ngồi trong lều Mông Cổ lặng lẽ làm đồ da.

Trải qua mùa mưa hạ thu, những bộ dây cương, dây thừng, hàm thiếc và dây buộc chân ngựa của những người chăn ngựa, chăn bò và chăn cừu đã bị nước mưa làm ướt sũng, ngâm mềm, đều đã bị bạc lớp thuộc da nghiêm trọng, lại bị mặt trời hun nóng, hong khô, làm cứng, làm nứt, độ bền của đồ da giảm đi đáng kể. Chuyện ngựa giật đứt dây cương, bứt dây buộc chân mà chạy về đàn thường xuyên xảy ra.

Ông Tất Lợi Cách cuối cùng cũng có thời gian làm đồ da cho gia đình, cho những người chăn ngựa và thanh niên trí thức trong nhóm. Trần Trận, Dương Khắc và Cao Kiến Trung thường tranh thủ đến lều của ông để học làm đồ da. Mười mấy ngày trôi qua, ba người họ đều đã có thể làm được những bộ dây cương, roi ngựa trông rất ra dáng. Dương Khắc còn làm được cả dây buộc chân ngựa, loại khó nhất.

Cái lều Mông Cổ rộng rãi của ông lão trở thành xưởng đồ da Mông Cổ, chất đầy những món đồ da bò trắng nõn, tỏa ra mùi thuốc thuộc da nồng sặc. Mọi công đoạn đều đã xong, chỉ thiếu bước cuối cùng - bôi mỡ sóc đất lên đồ da.

Mỡ sóc đất là loại mỡ động vật cao cấp và đặc biệt nhất trên thảo nguyên. Cao nguyên Nội Mông mùa đông lạnh giá, mỡ cừu, bơ vàng, dầu diesel đều sẽ đông đặc, chỉ riêng mỡ sóc đất là luôn giữ trạng thái lỏng, ngay cả trong mùa đông khắc nghiệt âm 30 độ C, vẫn có thể đổ thứ mỡ sóc đất dẻo dính từ trong bình ra được.

Mỡ sóc đất là đặc sản của thảo nguyên, là báu vật của nhà người chăn nuôi, nhà nào cũng phải có. Trong những cơn bão tuyết ngày đại hàn, người chăn ngựa, chăn cừu chỉ cần bôi một lớp mỡ sóc đất lên mặt là mũi sẽ không bị đông cứng, mặt mũi cũng không bị đông thành miếng thịt trắng bệch. Bánh bột chiên kiểu Mông Cổ dùng mỡ sóc đất để rán có màu vàng óng, mùi vị thơm ngon nhất. Bánh rán mỡ sóc thường chỉ xuất hiện trong tiệc cưới và trên bàn trà tiếp đãi khách quý. Mỡ sóc đất còn có thể trị bỏng, hiệu quả không kém gì mỡ lửng.

Mỡ sóc và da sóc cũng là một trong những nguồn thu nhập nghề phụ chính của người chăn nuôi. Mỗi độ thu sang, khi lông sóc dày nhất, mỡ sóc béo nhất, người chăn nuôi đều lên núi săn sóc đất. Thịt sóc để ăn, còn da và mỡ sóc thì đem đến trạm thu mua và hợp tác xã cung tiêu để đổi lấy trà gạch, lụa là, pin, giày cưỡi ngựa, kẹo bánh và các nhu yếu phẩm khác. Một tấm da sóc lớn bốn đồng, một cân mỡ sóc hơn một đồng. Da sóc đất là loại da thượng hạng để làm áo lông thú nữ, toàn bộ đều được xuất khẩu để đổi lấy ngoại tệ. Sóc đất lớn có lớp mỡ dày cả đốt ngón tay, có thể thu được hai cân mỡ. Người chăn nuôi săn được một con sóc đất lớn, ngoài thịt ra có thể thu nhập được năm sáu đồng. Một mùa thu săn được cả trăm con sóc đất là có thể thu nhập năm sáu trăm đồng, còn nhiều hơn cả thu nhập công điểm một năm của người chăn cừu. Ở thảo nguyên Ngạch Lôn, người chăn nuôi sống theo kiểu bán chăn nuôi bán săn bắn, nghề chính tuy là chăn nuôi, nhưng thu nhập của nhiều nhà lại đến từ nghề săn bắn. Chỉ riêng việc săn sóc đất thôi đã có thể vượt qua cả chăn cừu, nếu cộng thêm cả săn sói, săn cáo, cáo cát, linh dương v.v... thì thu nhập còn nhiều hơn nữa. Khi đó, mức độ giàu có trong cuộc sống của người chăn nuôi Ngạch Lôn còn vượt xa những gia đình cán bộ trung cấp trong thành phố Bắc Kinh, hầu như nhà nào cũng có những khoản tiền tiết kiệm khiến người thành phố phải kinh ngạc.

Tuy nhiên, thu nhập từ nghề săn bắn của người chăn nuôi không ổn định. Động vật hoang dã trên thảo nguyên cũng giống như cây ăn quả ở nội địa, có năm được mùa năm mất mùa, phụ thuộc vào các yếu tố như khí hậu, độ tốt của cỏ, thiên tai v.v... Người chăn nuôi thảo nguyên Ngạch Lôn biết cách kiểm soát quy mô săn bắn, không có chỉ tiêu cứng nhắc là mỗi năm phải tăng trưởng bao nhiêu phần trăm. Thú hoang nhiều thì săn nhiều, thú hoang ít thì săn ít, thú hoang khan hiếm thì không săn. Cứ săn bắn như vậy suốt hàng ngàn hàng vạn năm, hầu như năm nào cũng có thú để săn.

Người chăn nuôi săn sóc đất, da sóc cơ bản đều bán đi, nhưng mỡ sóc đa số không nỡ bán. Mỡ sóc công dụng nhiều, lượng tiêu thụ cũng lớn, nơi dùng nhiều nhất vẫn là trên đồ da. Đồ da bôi mỡ sóc vào sẽ có màu nâu sẫm, lập tức trở nên đẹp đẽ và dẻo dai. Nếu trong mùa mưa thường xuyên bôi mỡ sóc lên yên cương ngựa thì da sẽ không dễ bị bạc màu, kéo dài tuổi thọ sử dụng, giảm bớt tai nạn xảy ra. Vì mỡ sóc dùng nhiều, công dụng rộng nên hàng dự trữ trong nhà người chăn nuôi thường không đủ dùng tới mùa săn sóc năm sau.

Ông lão nhìn tấm thảm đầy những món đồ da, nói với Trần Trận: Nhà chỉ còn nửa bình mỡ sóc, ta cũng thèm thịt sóc rồi, thịt sóc lúc này là ngon nhất. Các vương gia ngày trước cứ đến mùa này là không ăn thịt cừu nữa... Ngày mai ta dẫn con đi săn sóc đất.

Cát Tư Mại nói: Đợi khi nào ta luyện xong mỡ sóc, mấy người các con cứ tới chỗ ta uống trà ăn bánh rán mỡ sóc nhé.

Trần Trận nói: Thế thì tốt quá. Năm nay con cũng phải tích trữ thêm ít mỡ sóc, không thể cứ đến chỗ chị ăn uống thả ga mãi được.

Cát Tư Mại cười nói: Kể từ khi cậu nuôi sói, gần như đã quên chị luôn rồi. Mấy tháng nay, cậu tới nhà chị uống trà được mấy lần chứ?

Trần Trận nói: Chị là tổ trưởng, con nuôi sói gây thêm cho chị bao nhiêu rắc rối, con sợ tới mức không dám gặp chị nữa.

Cát Tư Mại nói: Nếu không phải chị che chở cho cậu, con sói nhỏ kia đã sớm bị người chăn ngựa nhóm khác đánh chết rồi.

Trần Trận hỏi: Chị đã nói với họ thế nào ạ?

Cát Tư Mại cười nói: Chị bảo, người Hán đều ghét sói, còn ăn thịt sói, chỉ có Trần Trận và Dương Khắc là thích sói thôi. Con sói nhỏ đó giống như đứa trẻ mà hai người họ bế về nuôi vậy. Đợi khi hai người họ hiểu rõ chuyện về con sói rồi, sẽ giống hệt người Mông Cổ chúng ta thôi.

Trần Trận vô cùng cảm kích, liên tục nói lời cảm ơn.

Cát Tư Mại cười lớn: Cảm ơn thế nào đây? Vậy thì làm cho chị một bữa "quán ăn" đi. Chị muốn ăn món "Dương nhục hiến binh" (bánh nhân thịt cừu) của người Hán các cậu. Trần Trận nghe vậy cười vui vẻ. Cát Tư Mại nháy mắt với Trần Trận, rồi lặng lẽ chỉ vào ông lão đang ngồi buồn bã nãy giờ nói: A ba của cậu cũng thích ăn "hiến binh" (Hiến binh - bánh nhân thịt) của người Hán đấy.

Trần Trận cuối cùng cũng bật cười thành tiếng, lập tức nói: Trương Kế Nguyên mua từ đơn vị về rất nhiều hành lá, vẫn còn thừa nửa bó đây. Tối nay con sẽ mang đồ qua làm cho mọi người ăn, để A ba, Ngạch Cát (Mẹ) và cả nhà chị ăn cho thỏa thích.

Khuôn mặt ông lão thoáng chút nụ cười, nói: Thịt cừu không cần mang tới, ta vừa mới giết cừu xong. Bánh nhân thịt Cao Kiến Trung làm còn ngon hơn cả bánh ở quán trong kỳ. Gọi cả Dương Khắc, Cao Kiến Trung tới nữa, chúng ta uống rượu.

Buổi tối, Cao Kiến Trung dạy Cát Tư Mại cách trộn nhân, gói nhân, cán bánh và áp chảo bánh, mọi người vừa ăn vừa uống vừa hát. Ông lão đột nhiên đặt bát xuống, hỏi: Đoàn quân nói để giảm bớt bệnh tật cho người chăn nuôi, giảm bớt vất vả khi chăn thả, sau này muốn người chăn nuôi định cư. Các con thấy định cư có tốt không? Người Hán các con chẳng phải thích ở nhà định cư sao?

Dương Khắc nói: Chúng con cũng không biết liệu cuộc sống du mục hàng ngàn năm có thể chuyển sang chăn thả định cư hay không. Con thấy hình như không ổn. Cỏ thảo nguyên quá mỏng, sợ giẫm đạp. Một trại lều, người và gia súc nhiều nhất chỉ giẫm đạp một hai tháng là phải chuyển chỗ. Nếu định cư ở đó, vài dặm xung quanh, không đầy một năm, đều sẽ thành đất cát, sau này các điểm định cư lại nối liền thành một mảnh, chẳng phải sẽ thành đại sa mạc sao? Hơn nữa, định cư thì rốt cuộc nên chọn ở đâu? Cũng khó giải quyết lắm.

Ông lão gật đầu nói: Ở thảo nguyên Mông Cổ làm định cư đúng là trò nhố nhăng. Người từ vùng nông nghiệp tới không hiểu thảo nguyên, bản thân mình thích định cư thì cứ bắt người khác cũng phải định cư. Ai chẳng biết định cư thì thoải mái, nhưng ở thảo nguyên Mông Cổ, người chăn nuôi đời đời kiếp kiếp không định cư, đây là quy củ do Đằng Cách Lý (Trời) định ra. Cứ nói chuyện bãi cỏ đi, bãi cỏ bốn mùa đều có công dụng riêng. Bãi cỏ đón cừu mùa xuân cỏ tốt, nhưng cỏ thấp, nếu một gia đình định cư ở đó, mùa đông tuyết lớn che lấp hết cỏ thấp, gia súc còn sống được sao? Bãi cỏ mùa đông dựa vào cỏ mọc cao, không sợ tuyết lớn che lấp, nếu một gia đình ở đó, xuân hạ thu ba mùa đều ăn cỏ ở đó, thì đến mùa đông, cỏ còn cao được như vậy không? Bãi cỏ mùa hè nhất định phải gần nước, nếu không gia súc sẽ khát chết. Nhưng nơi gần nước đều ở trong núi, định cư ở đó, đến mùa đông lạnh đến mức có thể làm gia súc chết cóng. Bãi cỏ mùa thu dựa vào hạt cỏ nhiều, nếu gia súc của một gia đình định cư ở đó, gặm cả xuân cả hạ, đến mùa thu còn nhả ra được hạt cỏ không? Mỗi bãi cỏ theo mùa, đều có mấy điểm hại, chỉ có một điểm lợi. Du mục, du mục, chính là để tránh cái hại của mỗi bãi cỏ theo mùa, chỉ chọn cái lợi duy nhất đó. Nếu định cư ở một nơi, mấy cái hại ập tới, đến cái lợi duy nhất kia cũng mất, thì còn chăn thả thế nào?

Trần Trận, Dương Khắc, Cao Kiến Trung đều gật đầu tán thành. Trần Trận cảm thấy định cư chỉ có một điểm lợi, đó là có lợi cho việc nuôi sói, nhưng cậu không dám nói ra.

Ông lão uống không ít rượu, còn ăn bốn cái bánh nhân thịt cừu hành lá, nhưng tâm trạng của ông dường như lại trở nên tồi tệ hơn.

Sáng hôm sau, Trần Trận và Dương Khắc đổi ca, cùng ông Tất Lợi Cách vào núi đặt bẫy sóc đất. Sau yên ngựa của ông lão buộc một cái bao tải, bên trong đựng mấy chục bộ bẫy. Cấu tạo bẫy sóc đất rất đơn giản, một cái chêm gỗ dài hơn nửa thước, trên đó buộc một sợi dây thép xoắn từ tám sợi dây thép nhỏ, rồi dùng dây thép làm một vòng thòng lọng. Khi đặt bẫy, đóng cái chêm gỗ bên cạnh hang sóc đất, đặt thòng lọng ở cửa hang. Nhưng thòng lọng không được sát đất, bắt buộc phải cách đất hai đốt ngón tay, như vậy khi sóc đất ra khỏi hang mới có thể bị thắt vào cổ hoặc hông sau. Trần Trận từng đặt bẫy sóc đất, nhưng thu hoạch rất ít, và toàn là sóc đất nhỏ. Lần này cậu cũng muốn học hỏi chút bí quyết từ ông lão.

Hai con ngựa phóng nhanh về hướng Đông Bắc. Cỏ mùa thu đã vàng một nửa, nhưng nửa dưới vẫn còn những cọng cỏ lá cỏ cao hơn một thước là màu xanh. Lúc này sóc đất thường xuyên ra khỏi hang, tranh thủ thời gian giành giật thêm lớp mỡ cuối cùng. Chúng phải ngủ đông bảy tháng, không có đủ chất béo thì không thể sống tới mùa xuân năm sau. Cho nên lúc này cũng là lúc sóc đất béo nhất. Trần Trận hỏi: Cái bẫy con dùng lần trước là mượn của bác, nhưng tại sao cứ không bẫy được sóc lớn ạ?

Ông lão cười hì hì nói: Ta vẫn chưa nói cho con bí quyết đặt bẫy. Kỹ thuật của thợ săn thảo nguyên Ngạch Lôn là không chịu truyền cho người ngoài, chỉ sợ họ săn hết thú hoang. Đứa trẻ à, a ba con già rồi, thì đem bí quyết đặt bẫy truyền cho con vậy. Bẫy của người ngoài đặt đều là bẫy chết, sóc lớn ranh mãnh lắm, nó sẽ co người lại chui ra khỏi bẫy. Bẫy của ta đặt có tính đàn hồi, chỉ cần chạm nhẹ là bẫy co lại, không thắt chặt cổ thì cũng thắt chặt hông sau, không bao giờ chạy thoát được nữa. Khi đặt bẫy, phải thắt vòng bẫy nhỏ lại trước, rồi lại mở rộng ra, vừa buông tay là bẫy không phải đã bật lại rồi sao?

Trần Trận hỏi: Vậy làm sao để cố định ạ?

Ông lão nói: Uốn trên sợi dây thép một cái gờ nhỏ, rồi kéo đầu bẫy ra phía sau gờ nhẹ nhàng cài lại, nhẹ quá không được, gió thổi là bẫy co lại, thành công cốc; nặng quá cũng không được, bẫy không co lại được, cũng không bẫy được sóc. Bắt buộc phải không lỏng không chặt, bẫy sống mới cố định được. Sóc đất chui được một nửa, kiểu gì cũng sẽ chạm vào dây thép, vừa chạm vào là bẫy "xoạch" một cái tuột chốt thắt chặt lại, dùng cách này, đặt mười bẫy có thể bẫy được sáu bảy con sóc lớn.

Trần Trận vỗ trán nói: Tuyệt thật! Quá tuyệt! Trách sao bẫy con đặt không bẫy được sóc, hóa ra bẫy của con là bẫy chết, sóc muốn vào hay ra đều được.

Ông lão nói: Lát nữa ta làm cho con xem, không dễ làm đâu, còn phải xem độ lớn của hang, độ lớn dấu chân của sóc. Lúc làm còn có bí quyết quan trọng hơn, ta vừa làm vừa dạy con, làm xong là con nhìn cái hiểu ngay. Tuy nhiên, những bí quyết này con tự biết thôi, đừng nói cho người ngoài biết.

Trần Trận nói: Con xin hứa.

Ông lão lại nói: Đứa trẻ à, con còn phải nhớ một điều, săn sóc đất chỉ được săn sóc đực lớn và sóc cái không có con, nếu bẫy phải sóc cái đang mang con và sóc con thì đều phải thả đi. Người Mông Cổ chúng ta săn sóc đất mấy trăm năm nay, đến tận bây giờ vẫn có thịt sóc ăn, có da sóc bán, có mỡ sóc dùng, chính là vì người Mông Cổ thảo nguyên, ai nấy đều không dám làm trái quy củ của tổ tông. Sóc đất phá hoại thảo nguyên, nhưng cũng mang lại cho người Mông Cổ nhiều lợi ích như vậy. Ngày trước, người chăn nuôi nghèo trên thảo nguyên cũng dựa vào săn sóc đất để vượt qua mùa đông, sóc đất đã cứu bao nhiêu người Mông Cổ nghèo khổ, người Hán các con sao biết được.

Hai con ngựa phi nước đại trong đám cỏ mùa thu rậm rạp. Móng ngựa đá tung lên bao nhiêu những con bướm đêm màu hồng, màu cam, màu trắng và màu xanh, cả châu chấu màu xanh, màu vàng và đủ loại màu sắc cùng côn trùng mùa thu. Ba bốn con nhạn tía lượn vòng quanh hai người, múa lượn hót vang, lúc thì lướt qua lưng ngựa, lúc thì bay vút lên bầu trời, tận hưởng bữa tiệc côn trùng bay mà người và ngựa ban tặng cho chúng. Hai con ngựa phi nhanh hàng chục dặm, những con nhạn này cũng bay theo hàng chục dặm, khi những con nhạn ăn no bay đi, lại có những con nhạn mới gia nhập vào hàng ngũ ca múa đồng hành này.

Ông Tất Lợi Cách dùng roi ngựa chỉ vào mấy gò núi lớn phía trước nói: Đây chính là núi sóc đất lớn của thảo nguyên Ngạch Lôn, sóc ở đây nhiều, con to, mỡ dày, lông da cũng tốt, là ngọn núi báu của đại đội chúng ta đấy. Phía Nam và phía Bắc còn hai ngọn núi sóc đất nhỏ, sóc cũng không ít đâu. Vài ngày nữa mỗi nhà đều sẽ tới đây, sóc năm nay dễ săn.

Trần Trận hỏi: Tại sao ạ?

Ánh mắt ông lão ảm đạm, thở dài một tiếng: Sói ít đi, sóc đất dễ vào bẫy hơn. Sói mùa thu dựa vào việc ăn sóc đất béo để tích mỡ, sói không có mỡ cũng không qua nổi mùa đông. Sói săn sóc đất cũng chỉ săn con to không săn con nhỏ, nên sói cũng có sóc đất để ăn qua từng năm. Ở thảo nguyên, chỉ có người chăn nuôi Mông Cổ và sói Mông Cổ hiểu được quy củ thảo nguyên do Đằng Cách Lý định ra.

Hai người dần tiến gần tới núi sóc đất lớn. Đột nhiên, cả hai phát hiện ở chỗ trũng của ngọn núi dựng hai túp lều bạt, khói bếp bốc lên từ ngoài lều, còn có một chiếc xe ngựa và xe chở nước bằng gỗ, trông như một cái lán công nhân tạm bợ.

Hỏng rồi! Họ lại giành trước một bước. Sắc mặt ông Tất Lợi Cách biến đổi, tức giận đến mức hai mắt bốc lửa, lao về phía lều bạt.

Hai con ngựa còn chưa chạy tới gần lều bạt đã ngửi thấy mùi thịt sóc và mỡ sóc thơm phức. Hai người vội vàng xuống ngựa trước lều, nhìn thấy trên bếp lò ngoài lều có một cái nồi lớn, hơn nửa nồi mỡ sóc đất màu nâu, đang "ùng ục" nổi bong bóng dầu; mấy con sóc đất đã lọc hết mỡ, chỉ còn lại thân thịt đang lăn lộn trong nồi, thịt sóc đã rán tới mức vàng ruộm giòn tan. Một công nhân trẻ tuổi vừa vớt ra một con sóc rán chín, lại chuẩn bị thả tiếp một con sóc đã lột da, sạch lòng, mình đầy mỡ vào nồi. Lão Vương đầu và một công nhân ngồi cạnh một cái thùng gỗ nát, trên thùng gỗ nát đặt một bát tương vàng, một đĩa muối tiêu và một đĩa hành lá tươi. Hai người vừa đối ẩm bằng miệng chai rượu, vừa nhồm nhoàm ăn thịt sóc rán, khoái chí tột cùng.

Bên cạnh cái nồi lớn, trong một cái chậu giặt bằng sắt tây cỡ lớn, đựng đầy sóc đất đã lột da, trong đó phần lớn là những con sóc nhỏ chỉ dài chừng một thước. Trên bãi cỏ đặt mấy tấm ván cửa lớn và hơn chục cái mẹt đan bằng liễu gai cỡ bàn ăn, trên đó trải đầy những tấm da sóc lớn nhỏ, phải tới một hai trăm tấm. Trần Trận cùng ông lão đi vào trong lều, dưới lều chất mấy chồng da sóc phơi khô cao nửa người, khoảng cũng phải hơn một trăm tấm. Giữa lều đặt một cái thùng xăng cao hơn một mét, trong thùng đã chứa nửa thùng mỡ sóc, trên mặt đất còn vương vãi mấy cái bình dầu, thùng dầu cỡ nhỏ.

Ông lão lại lao ra ngoài lều, đi tới trước chậu sắt tây, dùng roi ngựa khều mấy con sóc nhỏ ở trên bề mặt ra, phát hiện phía dưới còn mấy con sóc cái lớp mỡ rất mỏng.

Ông lão tức giận dùng roi ngựa đập mạnh vào chậu sắt tây, quát lớn với lão Vương: Ai cho các người săn cả sóc cái và sóc con? Đây là tài sản của đại đội, đây là đám sóc đất mà người chăn nuôi đời đời kiếp kiếp ở Ngạch Lôn đã tốn bao công sức mới giữ lại được, các người to gan thật đấy, không qua sự đồng ý của đại đội mà dám giết nhiều sóc đất thế này!

Lão Vương đầu say sưa tiếp tục uống rượu ăn thịt, không nhanh không chậm nói: Tôi nào dám săn sóc đất trên địa bàn của ông, nhưng đây còn là địa bàn của ông sao? Đến cả đại đội của các ông cũng thuộc về đoàn quân rồi. Nói cho ông biết, là đoàn bộ phái chúng tôi tới săn đấy. Tham mưu trưởng Tôn đã nói rồi, sóc đất phá hoại bãi cỏ, sóc đất còn là thức ăn chính của bầy sói trước khi qua đông, diệt trừ sóc đất, bầy sói chẳng phải không qua nổi mùa đông sao? Đoàn bộ ra lệnh, cuộc đại chiến diệt sói phải tiêu diệt sạch đám sóc đất này. Bác sĩ bệnh viện sư bộ nói, sóc đất sẽ truyền bệnh dịch hạch, lúc này bao nhiêu người vào địa giới này, nếu bị bệnh truyền nhiễm thì ông chịu trách nhiệm à?

Ông Tất Lợi Cách nín nhịn một hồi lâu rồi gào lên: Dù đoàn bộ ra lệnh cũng không được! Các người săn hết sóc đất rồi, người chăn nuôi lấy gì để làm đồ da? Nếu dây cương dây thừng đứt, ngựa hoảng sợ, người bị thương, ai chịu trách nhiệm? Các người là phá hoại sản xuất!

Lão Vương đầu phun một hơi rượu nói: Cấp trên bảo chúng tôi săn, tự nhiên có người chịu trách nhiệm thôi, ông có bản lĩnh thì đi tìm cấp trên mà nói, quát tháo những người làm công việc chân tay như chúng tôi thì có tác dụng gì? Lão Vương đầu lại liếc nhìn cái bao tải trên yên ngựa của ông lão nói: Không phải ông cũng tới săn sóc đất sao? Cho phép ông săn, sao không cho phép chúng tôi săn? Thú hoang cũng đâu phải nhà các người nuôi, ai săn được thì thuộc về người đó.

Ông lão tức giận đến mức râu ria run lên bần bật, nói: Mày đợi đấy, lát nữa ta về gọi người chăn ngựa tới, chỗ da và mỡ này, đều phải giao cho ta mang tới đại đội!

Lão Vương nói: Chỗ thịt sóc mỡ sóc này, đều là nhà ăn đoàn bộ đặt cả, ngày mai phải mang tới cho họ. Nếu ông gọi người tới cướp, cứ việc cướp, tới lúc đó sẽ có người tính sổ với ông! Chỗ da này cũng sớm có quan lớn đặt trước rồi, đến cả Chủ nhiệm Bao cũng phải đích thân mang hàng tới cho ông ta.

Ông lão buông thõng tay, bị nghẹn lời không nói được gì.

Trần Trận lạnh lùng nói: Các người bản lĩnh thật đấy, săn một hơi được nhiều sóc đất thế này! Sóc lớn sóc nhỏ bắt sạch cả ổ, xem sang năm các người còn săn gì nữa!

Lão Vương đầu nói: Chẳng phải các người gọi chúng tôi là dân mù (lưu dân) sao, dân mù dân mù, "mù quáng di động", còn quản gì sang năm, chỗ nào có cái ăn thì di động tới đó, qua được một năm thì cứ qua đã. Các người lo thay cho sóc đất, nhưng có ai lo thay cho dân mù không?

Trần Trận biết, với những kẻ lưu manh dân mù này thì không thể nói lý lẽ được. Cậu chỉ muốn biết chúng dùng bí quyết gì mà săn được nhiều sóc đất thế, chẳng lẽ chúng cũng biết đặt bẫy sống có tính đàn hồi? Trần Trận đổi giọng hỏi: Các người dùng cách gì? Mà săn được nhiều sóc đất thế?

Lão Vương đầu đắc ý nói: Muốn học một chiêu với chúng ta à? Muộn rồi! Ngọn núi sóc này không còn lại mấy ổ hang đâu. Hôm kia, chúng tôi đã gửi một xe lớn thịt sóc và mỡ sóc tới sư bộ rồi... Muốn biết săn thế nào à? Lên núi mà mục sở thị đi, chậm nữa là không thấy được đâu.

Trần Trận đỡ ông lão lên ngựa, hai người phi thẳng lên đỉnh núi. Trên một gò núi nhỏ ở hướng Đông Bắc nhất có bốn năm người đang khom lưng bận rộn, hai người phóng hết tốc độ tới đó. Ông lão hét lớn: Dừng tay! Dừng tay! Công nhân ngừng công việc trong tay, đứng dậy nhìn ngó. Hai người xuống ngựa, Trần Trận vừa nhìn thấy cảnh tượng trước mắt đã sợ tới mức toàn thân tê dại. Bên cạnh đỉnh gò núi có năm sáu cái hang sóc đất, cậu nhìn là biết ngay, đây là hang liên hoàn của một ổ sóc đất. Nhưng ngoại trừ hang chính và một hang phụ ra, bốn hang còn lại đều đã bị đất đá bịt kín. Điều khiến Trần Trận cảm thấy kinh sợ nhất là, một công nhân cầm đầu đang nắm chặt một con sóc nhỏ dài hơn một thước, con sóc nhỏ đang giãy giụa tuyệt vọng. Trên đuôi con sóc nhỏ buộc chặt một xâu pháo lớn, trên cái đuôi ngắn đó còn buộc một sợi dây, một đầu sợi dây lại buộc một cuộn vải nỉ cũ to bằng nắm tay, trên đó dính đầy bột ớt đỏ, trên miếng vải nỉ vừa đổ đầy dầu diesel, mùi nồng sặc mũi. Bên cạnh, một công nhân cầm trên tay một hộp diêm. Nếu đến muộn thêm một lát nữa, chúng sẽ thả con sóc nhỏ vào trong hang, rồi châm lửa nổ hang hun hang.

Ông Tất Lợi Cách chạy gấp hai bước, giẫm một chân vào trong hang. Sau đó ngồi xuống cạnh hang, lớn tiếng quát tháo công nhân, bắt họ bỏ tất cả đồ vật trong tay xuống. Mấy người công nhân trước vị thủ lĩnh quản lý họ suốt cả mùa hè này, không dám làm càn, vội vàng cởi dây.

Trần Trận ở thảo nguyên chưa bao giờ nhìn thấy phương thức săn bắn tham lam độc ác, "tuyệt hậu" đến thế này, còn tàn nhẫn hơn cả việc tát cạn ao bắt cá. Một khi con sóc nhỏ mang theo pháo đã châm lửa, bột ớt và vải nỉ dầu diesel vào trong hang, thì một ổ sóc đất nữa lại đối mặt với thảm họa diệt vong. Hang sóc đất là hang thú sâu nhất, dốc nhất, cấu tạo bên trong phức tạp nhất trên thảo nguyên, hơn nữa còn có công sự chống khói. Một khi gặp người hun khói vào hang, sóc sẽ nhanh chóng đắp đất bịt hang trong những đường hầm hẹp. Thế nhưng, nhóm thợ săn công nhân từ vùng bán nông bán mục này, dùng chiêu độc này có thể đánh úp đám sóc đất. Con sóc nhỏ thả vào hang sẽ sợ hãi không màng tất cả mà lao thẳng về phía nơi đám sóc đất trong hang tụ tập, mang pháo khói ớt vào đó. Mà đám sóc trong ổ căn bản không kịp bịt hang, thì đã tan nát từ bên trong rồi. Những tiếng nổ liên tiếp và khói cay nồng nặc sẽ hun cháy cả ổ sóc đất chạy ra ngoài. Lối ra chỉ còn lại một, chờ đợi chúng chính là gậy gộc và bao tải. Chiêu độc này đơn giản dễ thực hiện, chỉ cần dùng bẫy bẫy lấy một con sóc nhỏ làm "mồi dẫn" là được. Chỉ trong vài ngày ngắn ngủi, nhóm người này đã hủy diệt một ngọn núi sóc đất ngàn năm, sóc đất gần như bị diệt chủng.

Ông Tất Lợi Cách dùng roi ngựa đập mạnh xuống đất, đập tới mức đá vụn bắn tung tóe. Ông gần như trợn trừng mắt, đập mạnh quát lớn: Cắt pháo đỏ đi! Cắt dây ớt đi! Thả con sóc nhỏ về hang đi!

Công nhân lần lữa cởi dây, nhưng nhất quyết không thả con sóc nhỏ.

Lão Vương đầu đánh xe ngựa nhẹ chạy tới, ông ta dường như đã tỉnh rượu, nhảy xuống xe mặt mày tươi rói, hết lần này tới lần khác kính thuốc mời thuốc ông lão, một mặt quay sang chửi mắng đám người làm. Ông ta đi về phía công nhân đang nắm con sóc nhỏ, chộp lấy con sóc, dùng dao cắt đứt dây, rồi đi tới cạnh ông lão nói: Ông lão à, ông đứng lên đi, tôi thả nó đây.

Ông lão từ từ đứng dậy, phủi bụi trên người nói: Có thả thì sau này cũng đừng hòng nhận được việc xây dựng cơ bản của đại đội chúng tôi nữa.

Lão Vương đầu cười lấy lòng nói: Sao thế được, tôi cũng là phụng mệnh làm việc thôi. Không giết sạch sóc đất thì không cắt đứt được đường lui của sói, đây cũng là trừ hại cho dân mà. Tuy nhiên, ông lão nói cũng đúng, mất mỡ sóc, dây cương dây thừng không chắc, dễ xảy ra chuyện, cũng phải để lại ít sóc đất cho người chăn nuôi...

Con sóc nhỏ được thả lên nền hang sóc, lão Vương đầu vừa buông tay, con sóc nhỏ "vút" một cái chui tọt vào trong hang.

Lão Vương đầu thở dài nói: Thật ra, tóm được một ổ sóc đất cũng không dễ, hôm nay khó khăn lắm mới bẫy được một con sóc nhỏ. Những ngày này, chỉ toàn châm pháo, sóc đất sợ tới mức không dám ló đầu ra nữa.

Ông lão không bỏ qua mà nói: Chuyện này chưa xong đâu! Các người lập tức mang đồ săn được tới đại đội bộ! Chuyện này nếu để Lan Mộc Trát Bố và mấy người chăn ngựa đó biết, không đập nát xe và lều của các người mới là lạ đấy!

Lão Vương nói: Chúng tôi thu dọn xong là đi ngay, còn phải báo cáo với Chủ nhiệm Bao nữa.

Ông lão nhìn đồng hồ, ông lại bắt đầu lo lắng cho ngọn núi sóc nhỏ phía Bắc, bèn nói với lão Vương đầu: Ta đi tìm người tới đây, lát nữa sẽ quay lại. Hai người lên ngựa, phi về hướng đường quốc lộ biên phòng.

Vừa vượt qua hai gò núi, đột nhiên loáng thoáng nghe phía sau có mấy tiếng pháo nổ, một lát sau lại không có động tĩnh gì nữa. Ông lão nói: Không xong rồi! Chúng ta lại mắc lừa rồi. Hai người vội quay đầu ngựa chạy ngược trở lại. Phi lên đỉnh núi, chỉ thấy lão Vương đầu nửa mặt dưới che khăn ướt, đang chỉ huy mọi người săn giết sóc đất, ngoài hang đã trải đầy sóc đất chết. Trong hang sóc liên tục bốc ra khói ớt cay nồng, vài con sóc cuối cùng vừa chui ra khỏi hang đã bị gậy gộc đập chết. Ông Tất Lợi Cách bị khói cay sặc tới ho sù sụ, Trần Trận đỡ ông lão tới nơi đón gió, không ngừng vỗ lưng cho ông.

Nhóm người che khăn ướt như những tên cướp biển, nhanh chóng cho hơn chục con sóc lớn nhỏ vào bao tải, ném lên xe, vội vàng đánh xe lao xuống núi.

Trần Trận nói: Con thật không hiểu, sao chúng nhanh chóng bẫy lại được một con sóc nhỏ nữa vậy?

Ông lão nói: Vừa nãy có khi chúng bẫy được hai con, trong bao tải còn giấu một con, chúng ta không nhìn thấy thôi. Tiếp nữa là, chúng dùng sào dài chọc pháo đỏ vào tận đáy hang, cũng có thể nổ ra sóc đất. Đám thổ phỉ này! Thổ phỉ! Còn đáng ghét hơn cả thổ phỉ cướp ngựa trên thảo nguyên ngày trước! Ông lão chống roi ngựa đứng dậy, nhìn ổ sóc già bị diệt cả họ cả tộc này, nước mắt đầm đìa, run run nói: Nghiệt chướng mà! Hang sóc này ta biết. Lúc nhỏ ta đã theo a ba đặt bẫy ở hang sóc già này rồi. Tổ tiên chúng ta bao nhiêu đời đều đã từng săn sóc đất ở hang sóc này, nhưng ổ sóc này chưa bao giờ tuyệt chủng, năm nào ổ sóc này sóc lớn sóc nhỏ cũng kêu rộn ràng. Hang sóc này năm nào cũng hưng vượng, ít nhất cũng hơn trăm năm rồi... Ai ngờ đâu, chỉ trong hai túi thuốc lá, cái hang trăm năm này đã thành hang rỗng...

Trần Trận buồn bã nói: Bác đừng giận nữa, chúng ta về nghĩ cách thôi?

Ông lão vẫn còn lo lắng, đột nhiên nói: Sao ở đây không thấy Đạo Nhĩ Cơ? Ta thấy nó là dẫn người lên núi sóc nhỏ phía Bắc rồi. Họ có xe, chạy nhanh, luôn giành trước chúng ta. Đi mau! Thế là hai con ngựa phi nhanh về phía Bắc. Hai người vượt qua mấy dải đất thoai thoải, liền nhìn thấy dãy núi khổng lồ của Mông Cổ, đường biên giới quốc gia ngay dưới chân dãy núi đó.

Ông lão chỉ vào một dải gò núi màu xám xanh phía xa nói: Ngày trước có thể tới đó săn sóc đất, bây giờ tình hình căng thẳng, không cho tới nữa. Lúc này muỗi ít, sói chắc chắn lên đó bắt sóc đất rồi. Việc sói nghĩ tới, Đạo Nhĩ Cơ chắc chắn cũng nghĩ tới.

Trần Trận hỏi: Trạm biên phòng không quản bọn họ sao?

Ông lão nói: Ở đó núi nhiều, trạm biên phòng cũng không dễ phát hiện, có phát hiện ra, cũng toàn là xe bộ đội, nhiều nhất là nói vài câu là xong.

Chạy được một lúc, hai con ngựa đều bắt đầu tự giảm tốc độ, thỉnh thoảng lại cúi đầu tranh thủ gặm một ngụm cỏ xanh lớn. Trần Trận phát hiện cỏ xanh trong miệng ngựa xanh hơn nhiều so với cỏ trên bãi, hơn nữa cọng nào cọng nấy đều to khỏe, đều là loại cỏ chất lượng nhất trên bãi cỏ, trên ngọn cỏ còn mang theo bông hạt cỏ đầy đặn. Cậu lại cúi đầu nhìn, phát hiện dưới bụi cỏ chỗ nào cũng là từng đống cỏ xanh, mỗi đống cỏ to như tổ chim ác là. Cậu biết đây là lương thực dự trữ mùa đông do chuột thảo nguyên đào được, đang chất đống ở cửa hang chuột để phơi nắng, sau khi phơi khô sẽ từng cọng tha vào hang chuột. Lúc này cỏ mùa thu trên bãi đã ngả vàng một nửa, nhưng cỏ do chuột thảo nguyên đào được lại toàn màu xanh, những đống cỏ này đều là chuột gặm đứt từ mấy ngày trước, khi cỏ sắp vàng mà chưa vàng. Do đó, ngựa nhìn thấy đám cỏ xanh chất lượng cao thơm phức này tự nhiên không chịu đi nhanh nữa.

Ông lão ghì cương ngựa, đi tới nơi cỏ chất đống dày đặc nhất, nói: Nghỉ chút đi, để ngựa cướp lại ít cỏ tốt từ chỗ lũ chuột. Không ngờ sói vừa đi, chuột đã làm phản, đống cỏ năm nay nhiều gấp mấy lần đống cỏ mùa thu năm ngoái rồi.

Hai người xuống ngựa, tháo hàm thiếc, cho ngựa ăn thỏa thích cỏ xanh. Hai con ngựa vui vẻ dùng miệng gạt lớp cỏ xanh khô trên bề mặt đống cỏ, chuyên chọn những cọng cỏ xanh chưa phơi khô ở bên trong mà ăn, như thể ăn cơm suất đặc biệt, ăn tới mức miệng đầy nước cỏ, liên tục phì phò, ăn đống này tới đống khác, mùi cỏ thơm nồng nặc sộc vào mũi. Ông lão đá bay một đống cỏ, bên cạnh đống cỏ lộ ra một cái hang chuột to bằng miệng chén, bên trong một con chuột lớn đang thò đầu thò cổ, thấy có người động vào lương thực sống sót mùa đông của nó, lao ra khỏi hang cắn một cái vào mũi giày của ông lão, rồi lại vọt vào hang chuột, sốt sắng kêu chít chít. Một lúc sau, sau lưng hai người truyền đến tiếng ngựa vẩy yên ngựa gấp gáp, ngoảnh lại nhìn, chỉ thấy một con chuột lớn dài một thước, thế mà vọt ra khỏi hang cắn mạnh một cái vào mũi con ngựa đang cúi đầu ăn cỏ,

Mũi ngựa chảy máu, xung quanh người và ngựa một mảnh tiếng chuột kêu.

Ông lão tức giận mắng: Thế đạo này đúng là thay đổi rồi, chuột mà còn dám cắn ngựa! Cứ săn sói thế này, chuột chắc sắp ăn thịt người rồi! Trần Trận vội chạy mấy bước tới giữ lấy ngựa, buộc dây cương vào chân trước của ngựa. Ngựa lại cúi đầu ăn cỏ thì đã khôn ra, nó dùng móng trước san phẳng cửa hang chuột, hoặc đơn giản là dùng móng to đè lên cửa hang, rồi mới liều mạng ăn cỏ.

Ông lão đá đổ đống cỏ này tới đống cỏ khác, nói: Bảy tám bước là một đống cỏ xanh, chuột chọn sạch cỏ tốt nhất trên bãi cỏ, đến cả cừu giống Tân Cương ở trạm phối giống, cũng không được ăn loại cỏ tốt thế này. Chuột còn lợi hại hơn cả máy cắt cỏ, máy cắt cỏ chỉ có thể cắt tốt xấu cùng một lúc, nhưng chuột chuyên chọn cỏ tốt để cắt. Mùa đông này hang chuột dự trữ cỏ nhiều, chuột chết đói chết cóng ít đi, sang xuân năm sau sữa chuột mẹ nhiều, đẻ con nhiều hơn, vừa ăn vụng cỏ lại vừa đào cát ra ngoài hang, sang năm chuột chắc sẽ làm loạn cả lên. Con nhìn xem, sói trên thảo nguyên mà ít đi, chuột không cần phải làm việc lén lút nữa, đều biến thành lũ cướp cả rồi...

Trần Trận nhìn những đống cỏ đếm không xuể gần xa, cảm thấy bi ai và sợ hãi. Mỗi mùa thu, thảo nguyên Ngạch Lôn đều diễn ra một cuộc đại chiến người-gia súc-chuột. Chuột thảo nguyên dù ranh mãnh cũng có nhược điểm chí mạng của nó, chúng đào hang tích lương vào mùa thu để chuẩn bị qua đông, bắt buộc phải cắt cỏ chất đống phơi cỏ trước, vì cỏ ẩm tha vào hang chắc chắn sẽ thối rữa không thể tích trữ được. Hành động phơi cỏ tập thể lén lút của lũ chuột mỗi mùa thu, rõ ràng đồng nghĩa với việc tự phơi bày mục tiêu, cung cấp thời cơ tốt nhất để người và gia súc diệt chuột. Người chăn nuôi chỉ cần phát hiện bãi cỏ nào xuất hiện nhiều đống cỏ, liền vội vàng báo tin, nhóm sản xuất sẽ lập tức huy động tất cả đàn cừu, đàn bò, thậm chí đàn ngựa, kịp thời chạy tới tranh ăn đống cỏ. Lúc đó bãi cỏ đã bắt đầu ngả vàng, mà đống cỏ của chuột thì vừa xanh vừa thơm, lại có nhiều dầu mỡ hạt cỏ, đàn gia súc vừa tới, liều mạng tranh giành, không đầy mấy ngày là có thể cướp sạch đống cỏ trước khi cỏ chuột phơi khô, khiến lũ chuột ở bãi cỏ bị hại nặng nhất, cả mùa đông không lương không cỏ, chết đói chết cóng. Đây là cách cổ xưa mà hiệu quả để người chăn nuôi Mông Cổ tiêu diệt chuột thảo nguyên.

Tuy nhiên, diệt chuột thảo nguyên vào mùa thu, người và gia súc còn phải phối hợp tác chiến với bầy sói, bầy sói chịu trách nhiệm giết ăn và đàn áp chuột thảo nguyên. Mỗi năm khi chuột mùa thu béo nhất, cũng là mùa vàng để sói ăn thịt chuột, chuột cắt cỏ tha cỏ hành động không tiện, rất dễ bị sói tóm gọn, đống cỏ cũng chỉ cho sói biết chỗ nào chuột nhiều nhất lớn nhất. Do đó, mỗi mùa thu chuột thảo nguyên đều tổn thất nặng nề. Quan trọng hơn là, sói khiến chuột trong mùa cắt cỏ quan trọng không dám thản nhiên ra khỏi hang cắt cỏ dự trữ, tới mức khiến một số lượng lớn chuột thảo nguyên do lương thực cỏ dự trữ mùa đông không đủ mà chết đói; trong lúc sói không cho lũ chuột thản nhiên cắt cỏ, người và gia súc chịu trách nhiệm tiêu diệt đống cỏ. Hàng ngàn hàng vạn năm nay, sói và người-gia súc phối hợp ăn ý, ngăn chặn hiệu quả dịch chuột. Do đống cỏ mà chuột thu thập kéo dài thời gian ngả vàng của cỏ chăn nuôi, khiến gia súc ăn thêm được gần mười ngày cỏ xanh và cỏ tốt, đồng nghĩa với việc tăng thêm mười ngày mỡ mùa thu, nên cuộc đại chiến người-gia súc-sói-chuột mùa thu, đạt tới hiệu quả kỳ diệu "một mũi tên trúng nhiều đích". Mà bãi cỏ mùa đông xa hơn, người và gia súc không với tới, chủ yếu vẫn phải dựa vào sói để diệt chuột, và quấy nhiễu chuột cắt cỏ dự trữ lương thực. Những người từ vùng nông nghiệp mới tới thảo nguyên kia, sao có thể hiểu được sự huyền diệu của cuộc chiến tranh liên quan tới vận mệnh thảo nguyên này chứ?

Hai con ngựa ăn điên cuồng chưa tới nửa giờ, đã ăn tới mức bụng căng tròn. Tuy nhiên, đối mặt với những đống cỏ quy mô lớn, phạm vi rộng như vậy, lực lượng đàn gia súc của đại đội rõ ràng là không đủ. Đối mặt với tình hình chiến sự chưa từng thấy, ông lão nghĩ một hồi lâu nói: Điều đàn ngựa tới? Thế cũng không được, đây là bãi cỏ của bò cừu, đàn ngựa tới, quy củ cũ sẽ loạn hết. Nhiều đống cỏ thế này, dù có điều máy gom cỏ tới cũng không gom hết được. Xem ra thảo nguyên thực sự sắp gặp tai họa rồi...

Trần Trận nghiến răng nói: Là tai họa do con người!

Hai người lên ngựa, lòng đầy lo lắng tiếp tục đi về phía Bắc. Đống cỏ trên đường đi, đứt quãng, lúc dày lúc thưa, kéo dài về phía đường quốc lộ biên phòng.

Hai người chạy tới nơi không xa núi sóc nhỏ, đột nhiên từ trong núi truyền ra những tiếng "bạch bạch", vừa không giống tiếng súng trường, vừa không giống tiếng pháo, âm thanh vang lên xong rồi không còn động tĩnh gì nữa. Ông lão bất lực thở dài nói: Đoàn bộ tìm Đạo Nhĩ Cơ làm tham mưu diệt sói đúng là tìm đúng người rồi. Chỗ nào có sói, chỗ đó có nó. Đến mảnh đất cuối cùng của sói, nó cũng không tha.

Hai người thúc ngựa phi nước đại, trong thung lũng một chiếc xe jeep quân đội đi ngược chiều tới. Hai người ghì ngựa, xe jeep dừng lại trước mặt họ, trên xe là hai tay thiện xạ và Đạo Nhĩ Cơ. Tham mưu Từ đích thân lái xe, Đạo Nhĩ Cơ ngồi ghế sau, dưới chân ông ta là một cái bao tải lớn đầy vết máu, cốp xe lại bị nhồi tới mức không đóng nổi. Ánh mắt ông lão lập tức bị thu hút bởi khẩu súng nòng dài trong tay Tham mưu Ba. Trần Trận nhìn là biết ngay đây là súng trường thể thao cỡ nòng nhỏ, ông lão chưa từng nhìn thấy loại súng lạ lùng này, cứ nhìn chằm chằm.

Hai vị tham mưu vừa thấy ông lão liền vội vàng chào hỏi, "Ta-sai-no, Ta-sai-no (Chào ông, chào ông)". Tham mưu Ba nói: Hai người cũng đi săn sóc đất à? Đừng đi nữa, tôi tặng ông hai con nhé.

Ông lão trừng mắt: Tại sao không đi?

Tham mưu Ba nói: Sóc đất ngoài hang, đều bị chúng tôi bắn hết rồi, sóc đất trong hang cũng không dám ra nữa.

Ông lão hỏi: Thứ trên tay anh là súng gì thế? Nòng sao mà dài thế?

Tham mưu Ba nói: Đây là súng săn chuyên bắn vịt trời, đạn chỉ nhỏ bằng đầu đũa, bắn sóc đất rất đã. Lỗ đạn nhỏ, không làm hỏng da, ông nhìn xem...

Ông lão đón lấy súng, cẩn thận quan sát, còn nhìn cả đạn.

Để ông lão thấy được chỗ tốt của loại súng kiểu mới này, Tham mưu Ba xuống xe, lại cầm lấy súng, nhìn quanh quất, thấy trên sườn núi cách hơn 20 mét, có một con chuột lớn đang đứng cạnh đống cỏ ngoài hang kêu chít chít. Tham mưu Ba ngắm nghía sơ qua, "đoàng" một tiếng, liền bắn bay đầu con chuột, thân chuột đổ gục ngoài hang, ông lão rùng mình một cái.

Tham mưu Từ cười nói: Sói chạy sang Mông Cổ hết rồi. Hôm nay Đạo Nhĩ Cơ dẫn chúng tôi lượn lờ cả nửa ngày, một con sói cũng không thấy. May mà mang theo khẩu súng săn này, bắn được không ít sóc đất. Sóc đất ở đây đúng là ngốc, người đi tới cách cửa hang mười bước chân cũng không chịu chui vào hang, cứ chờ ăn đạn thôi.

Đạo Nhĩ Cơ dùng giọng khoe khoang nói: Hai pháo thủ cách 50 mét là có thể bắn trúng đầu sóc đất, chúng tôi dọc đường thấy một con bắn một con, còn nhanh hơn đặt bẫy nhiều.

Tham mưu Ba nói: Lát nữa đi ngang qua nhà ông, tôi để lại cho ông hai con sóc đất lớn, ông lão về đi thôi.

Ông lão vẫn chưa hoàn hồn khỏi uy lực của loại vũ khí kiểu mới này, xe jeep đã vun vút chạy mất. Ông Tất Lợi Cách thần tình ngẩn ngơ, dường như vẫn đang dừng lại trong thảo nguyên mùa thu mà ông đã quen thuộc. Ông lão có lẽ vẫn còn đang hồi tưởng lại khẩu súng nòng dài nhẹ nhàng tiện lợi kia, chỉ trong hơn một tháng ngắn ngủi, bao nhiêu người mới vũ khí mới sự việc mới thủ đoạn mới đáng sợ ập vào thảo nguyên, ông lão đã hoàn toàn choáng váng. Khói bụi xe jeep tan đi, ông lão quay người không nói một lời, lỏng lẻo cầm hàm thiếc, thả mặc ngựa đi về nhà. Trần Trận chậm rãi theo sau bên cạnh ông lão, cậu nghĩ, người ta đều nói vị hoàng đế cuối cùng là đau khổ nhất, thế nhưng, người chăn nuôi cuối cùng còn đau khổ hơn, sự lụi tàn của thảo nguyên nguyên thủy hàng vạn năm, còn khiến người ta khó chấp nhận hơn cả sự sụp đổ của các triều đại hàng ngàn hàng trăm năm. Huyết khí toàn thân ông lão dường như đột nhiên bị viên đạn cỡ đầu đũa nhỏ xíu xuyên thủng, thân hình lập tức còng xuống thu nhỏ lại một nửa, nước mắt đục ngầu chảy dọc theo những nếp nhăn tiều tụy già nua sang hai bên, vương trên những khóm hoa cúc dại màu trắng xanh.

Trần Trận không biết làm sao mới có thể giúp được ông lão, xua đi nỗi đau thương trong lòng ông. Đi lặng lẽ một hồi, lắp bắp nói: A ba, cỏ mùa thu năm nay mọc tốt thật... Thảo nguyên Ngạch Lôn đẹp thật... Đợi sang năm có lẽ...

Ông lão thẫn thờ nói: Sang năm? Sang năm còn không biết sẽ nảy sinh ra những chuyện quái đản nào khác... Ngày trước, ngay cả ông lão mù mắt, cũng có thể nhìn thấy vẻ đẹp của thảo nguyên... Ngày nay thảo nguyên không đẹp nữa, nếu ta biến thành kẻ mù thì tốt biết mấy, thì sẽ không nhìn thấy thảo nguyên bị tàn phá ra nông nỗi nào...

Ông lão lảo đảo cưỡi trên lưng ngựa, mặc cho con ngựa lớn bước đi nặng nề về phía trước. Ông nhắm mắt lại, trong cổ họng phát ra tiếng ngâm nga già nua lầm bầm, tỏa ra hơi thở của cỏ xanh và cúc già, trong tai Trần Trận nghe được, lời ca tựa như một bài đồng dao ngắn gọn tươi đẹp:

Chim sơn ca hót, mùa xuân tới rồi.

Sóc đất kêu, hoa lan nở rồi.

Hạc xám kêu, mưa tới rồi.

Sói nhỏ hú, mặt trăng lên rồi.

---❊ ❖ ❊---

Ông lão ngâm nga hết lần này tới lần khác, giai điệu bài đồng dao càng ngày càng trầm xuống, lời ca cũng càng ngày càng mơ hồ. Giống như một dòng sông nhỏ chảy từ xa tới, chảy qua thảo nguyên bao la rộng lớn qua ngàn lần quanh co khúc khuỷu, sắp biến mất trong đám đồng cỏ mịt mờ. Trần Trận nghĩ, có lẽ những đứa trẻ Khuyển Nhung, Hung Nô, Tiên Ti, Đột Quyết, Khiết Đan, còn có những đứa trẻ Mông Cổ của Thành Cát Tư Hãn, đều từng hát bài đồng dao này? Thế nhưng, sau này những đứa trẻ trên thảo nguyên liệu có còn nghe hiểu bài hát này không? Lúc đó có lẽ chúng sẽ hỏi: Sơn ca là gì? Sóc đất là gì? Hạc xám? Sói hoang? Nhạn trời? Hoa lan là gì? Hoa cúc là gì?

Trên cánh đồng hoang sơ tàn úa, vài con sơn ca từ trong bụi cỏ bay vút thẳng lên, vỗ cánh dừng lại giữa không trung, vẫn hót vang trong trẻo...