Họ giống như một con sói — thủy tổ thú của người Hung Nô ("tô-tem" — nguyên chú).

---❊ ❖ ❊---

Chúng ta biết tổ tiên trong thần thoại cổ đại của các dân tộc Đột Quyết — Mông Cổ là một con sói. Theo ghi chép trong "Mông Cổ bí sử", thần tổ của người Mông Cổ là một con sói màu xám xanh; theo "Ô Cổ Tư sử ký", thần tổ của người Đột Quyết là một con sói màu xám: "Từ trong một tia sáng xuất hiện một con sói đực khổng lồ có lông và bờm màu xám".

— (Pháp) René Grousset, "Đế quốc thảo nguyên"

Quyết định xử lý của cơ quan cấp trên về sự cố đàn ngựa quân đội tại nông trường Ngạch Luân Bảo Lực Cách đã được đưa xuống nông trường. Ô Lực Cát, người chịu trách nhiệm sản xuất toàn nông trường, bị ghi một mức đại quá về hành chính, đồng thời bị bãi miễn chức vụ thành viên trong ban lãnh đạo "tam kết hợp" của nông trường, hạ xuống cơ sở để lao động rèn luyện. Ba Đồ, Sa Từ Lăng và hai người chăn ngựa khác, mỗi người bị ghi một mức đại quá, bãi miễn chức vụ đại đội trưởng dân binh của Ba Đồ. Một quyết định bổ nhiệm khác cũng được đưa xuống nông trường, Bao Thuận Quý, người đã hoàn tất thủ tục chuyển ngành, được bổ nhiệm làm người đứng đầu ban lãnh đạo nông trường, chịu trách nhiệm toàn diện về công tác cách mạng và sản xuất của toàn nông trường.

Ô Lực Cát rời khỏi trụ sở nông trường, Bao Thuận Quý và Trương Kế Nguyên cùng đi với ông đến đại đội chăn nuôi. Hành lý của Ô Lực Cát chỉ có một chiếc túi đeo nhỏ, còn nhỏ hơn cả túi hành trang của thợ săn khi đi săn. Trước Cách mạng Văn hóa, Ô Lực Cát đã thích đặt văn phòng nông trường trưởng tại đội chăn nuôi hoặc tổ chăn nuôi. Ở đội chăn nuôi, ông có áo bào Mông Cổ và ủng Mông Cổ dùng cho bốn mùa, luôn được các bà chủ trong mấy chiếc lều Mông Cổ cất giữ và khâu vá giúp. Nhiều năm qua, dù ông có bị hạ xuống cơ sở hay không, ông vẫn luôn ở dưới cơ sở; dù ông có chức hay không có chức, ông vẫn luôn làm tròn trách nhiệm. Uy tín và ảnh hưởng của Ô Lực Cát vẫn như xưa, thế nhưng tốc độ di chuyển lúc này của ông đã giảm đi một nửa. Ô Lực Cát cưỡi một con ngựa trắng già, dù đã cuối xuân nhưng con ngựa già vẫn sợ lạnh, lông trên mình chưa rụng hết, trông như một ông lão sang đầu hạ vẫn còn mặc áo bông.

Trương Kế Nguyên muốn đổi con ngựa nhanh của mình cho Ô Lực Cát, nhưng Ô Lực Cát không đồng ý, còn giục anh cưỡi ngựa nhanh mà đi, đừng ở lại làm chậm trễ thời gian vì ông. Trương Kế Nguyên đến trụ sở nông trường để nhận pin cho người chăn ngựa của đại đội, vừa rời khỏi trụ sở lúc trở về thì gặp hai vị lãnh đạo mới và cũ, thế là anh đi cùng hộ tống Ô Lực Cát lên đường. Khi biết Ô Lực Cát sẽ ở lại nhà cụ Tất Lợi Cách, trong lòng anh cảm thấy yên tâm hơn đôi chút.

Bao Thuận Quý cưỡi con ngựa chuyên dùng trước đây của Ô Lực Cát, con ngựa hãn huyết vàng cao lớn mạnh mẽ, lớp lông mới mỏng như gấm vàng trơn láng bóng bẩy, Bao Thuận Quý phải thường xuyên ghì chặt hàm thiếc mới khiến nó đi song song với Ô Lực Cát được. Con ngựa vàng liên tục giãy hàm thiếc, nó rất không quen với kỹ thuật cưỡi ngựa hay thúc eo của vị chủ nhân mới này. Đôi khi nó cố tình đi chậm lại, dùng đầu dụi nhẹ vào đầu gối của người chủ cũ bên cạnh, rồi phát ra tiếng hí nhỏ bi ai.

Bao Thuận Quý nói: "Ông U à, tôi đã cố gắng hết sức để ông ở lại trong ban lãnh đạo. Tôi không hiểu về chăn nuôi, từ nhỏ lớn lên ở nông thôn, cấp trên lại bắt tôi phụ trách một nông trường lớn thế này, trong lòng tôi thật sự thấy không chắc chắn".

Ô Lực Cát liên tục dùng gót ủng thúc vào bụng ngựa, trán đã lấm tấm những giọt mồ hôi. Cưỡi ngựa già người rất mệt, ngựa cũng mệt, Trương Kế Nguyên dùng roi ngựa liên tục giúp ông thúc ngựa. Ô Lực Cát đưa tay vỗ vỗ đầu con ngựa vàng, trấn an nó, rồi nói với Bao Thuận Quý: "Xử lý thế này đã là chiếu cố cho tôi lắm rồi, chỉ định tính là sự cố sản xuất, không tính là vấn đề chính trị. Sự cố lần này ảnh hưởng quá lớn, không cách chức tôi thì không thể giải trình với các bên được".

Bao Thuận Quý vẻ mặt chân thành nói: "Ông U, tôi đến đây cũng gần một năm rồi, ngành chăn nuôi này đúng là khó làm hơn nông nghiệp, nếu còn xảy ra một hai sự cố lớn nữa, chức chủ nhiệm này của tôi cũng chẳng giữ nổi lâu... Có mấy người cứ nhất quyết bắt ông đi đội xây dựng cơ bản, là tôi kiên quyết để ông đi đội hai. Tôi thấy ông am hiểu chăn nuôi, ông ở chỗ cụ Tất Lợi Cách tôi mới thấy yên tâm, nơi nào xảy ra sai sót, tôi cũng dễ tìm ông thỉnh giáo".

Sắc mặt Ô Lực Cát tươi tỉnh hơn hẳn, hỏi: "Việc đại đội hai tiến vào bãi cỏ mới, Ủy ban Cách mạng nông trường đã chốt chưa?"

"Chốt rồi," Bao Thuận Quý nói: "Bộ phận nông trường quyết định việc này do tôi tổng phụ trách, cụ Tất Lợi Cách phụ trách cụ thể. Khi nào tiến vào, sắp xếp khu trại thế nào, phân chia bãi cỏ ra sao, tất cả đều do cụ Tất Lợi Cách quyết định. Phía nông trường có không ít ý kiến phản đối, đường quá xa, trong núi nhiều sói, nhiều muỗi, lại chẳng có cơ sở vật chất gì, nhỡ xảy ra vấn đề gì thì tôi phải chịu trách nhiệm chính. Cho nên tôi quyết định xuống đó cùng các người, tôi còn phải dẫn đội xây dựng cơ bản đi cùng, để xây bể tắm thuốc, kho len cừu, trạm đội tạm thời và trạm thú y tạm thời, còn phải sửa sang lại mấy đoạn đường núi".

Ô Lực Cát ồ một tiếng, ngẩn người ra một lúc như đang suy nghĩ điều gì.

Bao Thuận Quý nói: "Việc này vẫn là công lao của ông, ông nhìn xa trông rộng. Cả nước chẳng có thịt bò thịt cừu để ăn, năm nay cấp trên lại giao thêm nhiệm vụ cho nông trường mình, bốn đại đội đều kêu thiếu bãi cỏ, nếu không khai phá bãi cỏ mới thì nhiệm vụ năm nay không hoàn thành nổi".

Ô Lực Cát nói: "Cừu con còn nhỏ, tiến vào bãi cỏ còn phải đợi một thời gian nữa, mấy ngày này anh định làm gì?"

Bao Thuận Quý nói không chút do dự: "Điều động những thợ săn giỏi, tổ chức đội diệt sói, tập trung huấn luyện bắn súng. Tôi đã xin cấp trên được khá nhiều đạn, nhất định phải diệt trừ họa sói trên thảo nguyên Ngạch Luân. Gần đây tôi xem bảng báo cáo tổn thất mười năm của nông trường, hơn một nửa tổn thất mỗi năm toàn nông trường là do sói gây ra. Còn vượt qua cả bạch tai, hạn hán và dịch bệnh. Muốn nâng cao số lượng đàn gia súc của nông trường mình, phải nắm bắt hai việc, một là diệt sói, hai là khai phá bãi cỏ mới. Bãi cỏ mới nhiều sói, nếu không trị được sói, bãi cỏ mới chúng ta cũng không khai phá nổi".

Ô Lực Cát ngắt lời anh: "Thế thì không được. Sói gây ra tổn thất, nhưng diệt sói thì nông trường không chỉ là tổn thất nữa, mà là gặp đại họa, sau này có muốn bù đắp cũng không nổi".

Bao Thuận Quý ngẩng đầu nhìn trời, nói: "Tôi nghe từ lâu rồi, ông và cụ Tất Lợi Cách, cùng một số mục dân già toàn nói giúp cho sói, hôm nay ông cứ mở lời nói hết đi, đừng có kiêng dè gì cả..."

Ô Lực Cát hắng giọng nói: "Tôi có gì mà phải kiêng dè, cái tôi lo là bãi cỏ, bãi cỏ tốt thế này tổ tiên để lại, đừng để hủy hoại trong tay tôi. Chuyện về sói, tôi đã nói hơn chục năm rồi, và vẫn sẽ còn nói tiếp... Tôi tiếp quản nông trường hơn mười năm, số lượng đàn gia súc chỉ tăng gấp đôi hơn một chút, nhưng số bò cừu nộp lên lại nhiều gấp ba lần các nông trường khác. Kinh nghiệm quan trọng nhất là bảo vệ bãi cỏ, đây mới là gốc rễ của nghề chăn nuôi. Bảo vệ bãi cỏ khó lắm, quan trọng là phải kiểm soát chặt chẽ sức chứa của bãi cỏ, đặc biệt là số lượng đàn ngựa. Bò cừu biết nhai lại, tối không ăn cỏ. Nhưng ngựa là ruột thẳng, tốn cỏ nhất, ngựa không ăn cỏ đêm không béo, ngựa ban ngày ăn ban đêm ăn, suốt ngày suốt đêm ăn, suốt ngày suốt đêm thải. Một con cừu một năm cần 20 mẫu bãi cỏ, một con ngựa một năm ít nhất cần hơn 200 mẫu. Móng ngựa phá bãi cỏ nhất, một đàn ngựa dừng ở một miếng đất mười ngày nửa tháng, miếng đất đó sẽ thành đất cát, phế rồi. Mùa hè mưa nhiều, cỏ mọc nhanh, ngoài mùa hè ra, mỗi điểm chăn nuôi cứ hơn một tháng phải chuyển nhà một lần, phải chăm di chuyển bãi cỏ, không được cắm chốt ở một điểm mà gặm mãi không thôi. Đàn bò cũng phá bãi cỏ, bò có một thói xấu, mỗi ngày về nhà, không biết đi tản đàn về nhà, lại thích đi nối đuôi nhau từng nhà một. Bò to xác nặng cân, móng lại cứng, đi không được mấy ngày, đã giẫm nát bãi cỏ tốt thành từng con đường cát, nếu không thường xuyên chuyển nhà, xung quanh lều Mông Cổ một hai dặm toàn là những rãnh cát con đường cát dày đặc. Cộng thêm đàn cừu ngày nào cũng giẫm, chẳng đầy hai tháng, xung quanh khu trại trong vòng một hai dặm là cỏ không mọc nổi. Du mục, du mục, chính là để bãi cỏ luôn được thở. Bãi cỏ sợ nhất là giẫm đạp, sợ nhất là quá tải, quá tải chính là gặm nhấm hung hãn, giẫm đạp hung hãn".

Ô Lực Cát thấy Bao Thuận Quý nghe chăm chú, liền nói một hơi: "Còn nữa, một kinh nghiệm quan trọng để bảo vệ bãi cỏ, chính là không được diệt sói quá mức. Trên thảo nguyên có quá nhiều loài hoang dã phá hoại cỏ, ghê gớm nhất là chuột, thỏ rừng, sóc đất và linh dương. Những loài hoang dã này đều là tai họa lớn phá hoại bãi cỏ. Không có sói, chỉ cần vài năm chuột và thỏ rừng thôi cũng có thể lật tung thảo nguyên lên. Nhưng sói là thiên địch trị chúng, có sói ở đó chúng không làm loạn nổi. Bãi cỏ được bảo vệ tốt, khả năng chống thiên tai của nông trường cũng lớn lên. Ví dụ như bạch tai chẳng hạn, nông trường chúng ta gặp những năm có bạch tai khá nhiều, các công xã nông trường khác đôi khi gặp một trận bạch tai lớn, gia súc thiệt hại mất hơn một nửa. Nhưng nông trường chúng ta thì không có tổn thất gì quá lớn. Nguyên nhân là gì? Là vì cỏ ở nông trường chúng ta tươi tốt, mỗi năm mùa thu đều có thể cắt được đủ cỏ khô xanh, mấy năm nay lại thêm máy cắt cỏ sức súc vật, chẳng đầy một tháng là chuẩn bị đủ cỏ khô dự phòng thiên tai cho toàn trường. Cỏ tươi tốt thì cỏ cao, tuyết lớn thường không che phủ được cỏ; bãi cỏ tốt, nước đất không bị xói mòn, suối nhỏ sông nhỏ không khô cạn, dù có gặp hạn hán lớn, người và vật đều có nước uống. Cỏ tốt thì bò cừu khỏe mạnh, mấy năm nay nông trường chúng ta chưa từng xảy ra dịch bệnh. Sản xuất nông trường đi lên, cũng có sức lực mua sắm thiết bị cơ khí, đào giếng xây chuồng, tăng cường khả năng chống thiên tai".

Bao Thuận Quý gật đầu liên tục nói: "Có lý, có lý. Bảo vệ bãi cỏ là gốc rễ để làm tốt nghề chăn nuôi, tôi nhớ rồi. Tôi có thể thường xuyên dẫn cán bộ xuống đại đội, đích thân ép mục dân chuyển nhà di dời bãi cỏ đúng hạn, bắt người chăn ngựa theo đàn ngựa 24 giờ một ngày, để đàn ngựa đi dạo trong núi, không cho phép dừng lại ở một vùng đất mà bới móc gặm nhấm lung tung. Tôi còn phải kiểm tra bãi cỏ của các đội các tổ mỗi tháng, tổ nào gặm quá mức, tôi sẽ trừ công điểm của họ. Tổ nào bảo vệ bãi cỏ tốt, tôi sẽ thưởng lớn cho họ, bình chọn danh hiệu tiên tiến. Tôi dùng phương pháp quản lý nghiêm ngặt của quân đội, tôi không tin là quản không tốt thảo nguyên Ngạch Luân... Nhưng dựa vào bầy sói để bảo vệ bãi cỏ, tôi vẫn chưa thông suốt. Sói có tác dụng lớn đến vậy sao?"

Ô Lực Cát thấy Bao Thuận Quý dường như thực sự nghe lọt tai, trên mặt lộ vẻ tươi cười, tiếp tục nói: "Anh thật không biết, một ổ chuột một năm ăn lượng cỏ còn nhiều hơn một con cừu lớn ăn, sóc đất mùa thu còn tha cỏ vào hang, dự trữ thức ăn cho mùa đông hơn nửa năm. Mùa thu tôi từng đào mấy cái hang chuột, bên trong có mấy ôm cỏ lớn, toàn là cỏ tốt và hạt cỏ. Sóc đất khả năng sinh sản mạnh nhất, một năm đẻ bốn năm ổ, một ổ mười mấy con, một năm một ổ biến thành mười ổ. Anh tính xem một ổ sóc đất cộng thêm ổ nhỏ biến thành ổ lớn, một năm phải ăn hết bao nhiêu lượng cỏ của cừu? Thỏ rừng cũng thế, một năm đẻ mấy ổ, một ổ một đống lớn. Hang sóc đất anh cũng thấy rồi, sóc đất có thể đào rỗng cả một ngọn núi. Tôi ước tính sơ qua, những loài hoang dã này một năm ăn lượng cỏ còn nhiều gấp mấy lần lượng cỏ mà mười vạn gia súc của toàn nông trường ăn. Nông trường chúng ta lớn thế này, diện tích tương đương một huyện ở nội địa, nhưng dân số chỉ có chưa đầy một nghìn người, nếu trí thanh không đến, dân số toàn nông trường còn không đến một nghìn người. Chỉ có bấy nhiêu người, muốn diệt sạch mấy triệu con chuột, thỏ, sóc đất, linh dương thì làm sao làm nổi?"

Bao Thuận Quý nói: "Nhưng hơn một năm nay tôi chẳng thấy mấy con thỏ rừng, ngoài khu vực trụ sở nông trường chuột khá nhiều, những nơi khác tôi cũng chẳng thấy nhiều sóc đất, hang sóc đất thì thấy không ít. Chỉ là linh dương quá nhiều, những đàn linh dương lớn hàng vạn con, tôi đã thấy vài lần, tôi còn dùng súng bắn chết ba bốn con nữa đấy. Linh dương đúng là một tai họa lớn, gặm cỏ mà nhìn thấy thật xót cả ruột".

Ô Lực Cát nói: "Bãi cỏ Ngạch Luân tốt, cỏ cao cỏ dày, che khuất hết cả sóc đất và thỏ rừng, anh không nhìn kỹ là không thấy đâu. Đến mùa thu anh sẽ thấy, trên thảo nguyên đâu đâu cũng là những đống cỏ, đó là đống cỏ phơi của sóc đất, phơi khô rồi tha vào hang. Linh dương còn chưa phải là loại ghê gớm nhất, chúng chỉ ăn cỏ, không đào hang đào cát. Nhưng sóc đất, thỏ rừng và sóc đất, chúng vừa ăn cỏ vừa đào hang lại đặc biệt đẻ nhiều, nếu không có bầy sói, không đầy mấy năm những loài hoang dã này sẽ ăn sạch đào rỗng thảo nguyên Ngạch Luân, biến cả vùng thành đất cát sa mạc. Nếu anh cứ nhất quyết đòi diệt sói bằng được, thì ba năm năm nữa chức chủ nhiệm này của anh đúng là không giữ nổi đâu".

Bao Thuận Quý cười hì hì nói: "Tôi chỉ biết mèo bắt chuột, đại bàng bắt chuột, rắn cũng ăn chuột, nhưng chưa bao giờ nghe nói sói lại bắt chuột. Ngay cả chó bắt chuột còn là chuyện bao đồng, sói còn đi quản cái chuyện nhỏ nhặt đó sao? Sói là ăn cừu ăn ngựa, chút thịt chuột này còn không đủ để nó nhét kẽ răng nữa, sao sói lại bắt chuột ăn được, tôi thực sự không tin".

Ô Lực Cát thở dài: "Người từ khu nông nghiệp các anh đúng là không hiểu rõ chuyện này, các anh mà không điều tra nghiên cứu thì đúng là làm hỏng việc lớn. Tôi lớn lên trên thảo nguyên, tôi quá hiểu sói. Sói thì thích ăn những con to lớn như bò cừu ngựa linh dương, nhưng bò cừu ngựa có người trông coi, không khéo không ăn được bò cừu lại còn mất cả mạng nhỏ của mình, linh dương chân nhanh cũng không dễ bắt, so sánh ra thì sóc đất là dễ bắt nhất. Trước kia người nghèo trên thảo nguyên, vào năm đói cũng dựa vào ăn thịt chuột để sống sót. Hồi nhỏ tôi làm nô lệ, những lúc không no bụng cũng thường bắt sóc đất ăn, sóc đất thảo nguyên con to thịt béo, con nhỏ dài một gang tay, nặng hai ba lạng, con to dài một thước, nặng hơn một cân, ăn ba bốn con là no. Bắt nhiều ăn không hết thì lột da, phơi thịt chuột khô, cũng rất ngon, lại còn có thể tích trữ. Nếu anh không tin, đợi khi nào rảnh tôi bắt mấy con nướng lên cho anh nếm thử, thịt đó vừa mềm vừa non, năm xưa Tô Vũ, còn có Thành Cát Tư Hãn, trên thảo nguyên đều từng ăn thịt chuột đấy".

Bao Thuận Quý lộ vẻ lúng túng. Ô Lực Cát không nhìn anh, cứ tiếp tục nói:

"Có một năm, một vị lãnh đạo đến trạm biên phòng thị sát, ông ấy là người Quảng Đông. Hôm đó tôi vừa hay đến trạm biên phòng bàn công tác liên phòng quân dân, ông ấy hỏi tôi chuột lớn trên thảo nguyên có ngon không, tôi bảo rất ngon, ông ấy nghe xong liền nói trưa nay không ăn gì khác nữa, các anh cứ lấy thịt chuột đãi tôi đi. Tôi dẫn một dân binh mục dân ra bãi cỏ tìm được mấy hang chuột lớn, lại xách thùng nước đổ vào trong, chưa đầy một tiếng đã bắt về mười mấy con chuột lớn, lột da chuột ra là cả thân thịt trắng béo mầm, vị lãnh đạo đó nhìn thấy liền nói tốt, buổi trưa ba người chúng tôi ăn một bữa thịt chuột nướng ngon lành, khiến toàn bộ quan binh trong trạm nhìn đến ngây người, ngửi thấy thơm mà không ai dám ăn. Vị lãnh đạo đó nói, thảo nguyên sạch, cỏ càng sạch, chuột béo lên nhờ ăn cỏ xanh và hạt cỏ trên thảo nguyên cũng là sạch nhất, ông ấy còn nói đây là thịt chuột ngon nhất thơm nhất ông ấy từng ăn, ngon hơn thịt chuột Quảng Đông nhiều. Nếu mang đi Quảng Đông bán, chắc chắn sẽ tranh nhau điên cuồng. Tiếc là Quảng Đông quá xa, trên tàu hỏa không cho phép vận chuyển chuột sống, nếu không mỗi năm Nội Mông có thể cung cấp cho Quảng Đông bao nhiêu chuột sống chứ, vừa có thể giúp thảo nguyên diệt chuột, lại tăng thêm một khoản thu nhập lớn, còn có thể bổ sung thịt cao cấp cho Quảng Đông..."

Bao Thuận Quý bật cười: "Thú vị thật, nông trường chúng ta mà đem chuột lớn thảo nguyên bán cho Quảng Đông, biết đâu thu nhập còn nhiều hơn cả bán len cừu thịt cừu ấy chứ. Thế, sóc đất có dễ bắt không?"

Ô Lực Cát nói: "Dễ bắt! Có thể đổ nước, dùng dây thắt nút, dùng xẻng đào, cách đơn giản nhất là huấn luyện mấy con chó bắt chuột. Chó trên thảo nguyên đều thích bắt chuột chơi, chó săn mẹ dạy chó con bắt thú hoang, trước hết là dạy bắt chuột. Chó trên thảo nguyên có thịt bò thịt cừu ăn, chúng không bao giờ ăn chuột. Nhưng sói trong việc ăn uống lại không được đảm bảo như chó, chuột thảo nguyên vừa béo vừa to lại dễ bắt, cho nên ba mùa xuân hạ thu, sóc đất trở thành thức ăn chính của sói. Có một năm chúng tôi thúc đẩy sản xuất chặt chẽ, trách nhiệm tâm của mục dân cũng rất mạnh, bầy sói luôn không tìm được cơ hội ra tay móc cừu móc ngựa. Sau đó tôi và mục dân bắn được mấy con sói, tôi thấy sói vẫn khá khỏe, trong lòng thắc mắc, mổ bụng sói ra nhìn, bên trong toàn là chuột lớn, thịt chuột đã nát, nhưng đầu chuột đuôi chuột không nát, tôi đếm số sóc đất trong bụng một con sói, có tới hơn 20 cái đầu chuột và hơn 20 cái đuôi chuột, còn có cả mảnh đầu của một con sóc đất. Anh nói xem một con sói một năm phải ăn bao nhiêu sóc đất? Mỗi lần lãnh đạo kỳ minh hoặc khu tự trị đến, tôi đều kể chuyện này với họ. Nói với họ rằng sói là công thần lớn trong việc diệt chuột trên thảo nguyên. Nhưng họ cứ không tin lắm, muốn thay đổi cách nhìn cũ kỹ của người vùng nông nghiệp về loài sói thật là khó quá".

Trương Kế Nguyên nghe càng lúc càng hào hứng, không nhịn được xen lời: "Tôi làm người chăn ngựa hai năm, thường thấy sói bắt chuột, đuổi theo bụi mù mịt. Sói bắt sóc đất còn giỏi hơn cả chó. Sói bắt sóc đất thứ nhất là dựa vào việc đi sục, sói thường đi vào bãi cỏ có nhiều sóc đất nhất, đi sục lung tung, vừa đụng phải sóc đất là lao tới, vả một cái khiến sóc đất không nhận ra hang nhà mình nữa, rồi một ngụm nuốt chửng vào bụng. Sục tầm mười mấy lượt sói có thể ăn lưng lửng bụng rồi. Thứ hai là dựa vào đào hang, sói là cao thủ đào hang trên thảo nguyên, sói vừa thấy sóc đất lớn chui vào hang, mấy con sói cùng hợp sức đào hang canh hang, chẳng bao lâu là có thể đào cả ổ sóc đất ra ăn thịt".

Ô Lực Cát nói: "Sói mẹ và sói con thích nhất là bắt chuột ăn. Trước khi sói con cai sữa, sói mẹ phải dạy sói con bắt con mồi sống, cũng là dạy bắt chuột trước. Khi sói mẹ còn dẫn theo sói con, thường sẽ không đi săn cùng bầy sói lớn. Sói con dài hơn một thước, lúc mới biết chạy lúp xúp là sợ người nhất, thợ săn chỉ cần phát hiện sói mẹ dẫn theo một bầy sói con đi săn trên đồng hoang, bắn một phát súng chết sói mẹ, thì cả bầy sói con đó một con cũng không chạy thoát, thợ săn có thể giống như bắt cừu con mà bắt cả bầy sói con. Cho nên lúc sói con chưa lớn, sói mẹ phải dẫn sói con đi đến nơi xa cách người và vật. Xa cách người và vật sói con thì an toàn rồi, nhưng lại không ăn được thịt bò cừu, thế sói mẹ và sói con dựa vào gì mà sống? Ngoài việc sói đực đầu đàn mang về cho chúng một ít thịt và xương của con mồi lớn, sói mẹ và sói con chủ yếu phải dựa vào việc ăn sóc đất và sóc đất".

Ô Lực Cát nghiêng đầu nhìn Bao Thuận Quý, thấy anh không tỏ vẻ mất kiên nhẫn, liền nói tiếp: "Khoảng thời gian này, sói mẹ dẫn một bầy sói con ở nơi an toàn vắng người bắt chuột lớn ăn, một là có thể dạy sói con học kỹ năng bắt con mồi sống; hai là có thể làm sói con no bụng. Khoảng thời gian khi sói con dài hơn hai thước, vẫn chưa theo kịp bầy sói lớn chạy đông chạy tây mấy chục dặm. Chúng phải tự mình bắt chuột để no bụng. Tôi từng thấy một bầy sói con bắt sóc đất, sói con vừa chơi vừa đuổi, đuổi theo như thể nổi gió cát trên bãi cỏ, còn đẹp mắt hơn mèo bắt chuột, đâu đâu cũng là tiếng sóc đất kêu chí chóe. Đến mùa hè, lại là lúc thỏ con mới biết chạy, thỏ con làm sao chạy nhanh bằng sói con, nên sói con lại là tay bắt thỏ con cừ khôi. Một ổ sói con bảy tám con, mười mấy con, chúng phải ăn bao nhiêu sóc đất và thỏ rừng con mới lớn thành sói lớn được?"

"Còn nữa," Ô Lực Cát nhấn mạnh giọng nói: "Không có bầy sói, người và gia súc trên thảo nguyên nếu gặp đại họa thì phiền toái lắm. Khi thảo nguyên xuất hiện bạch tai lớn trăm năm có một, vài trăm năm có một, gia súc chết thành từng mảng, sau khi tuyết tan trên thảo nguyên đâu đâu cũng là xác gia súc, hôi thối nồng nặc, nếu xác chết không được chôn cất kịp thời, rất có thể bùng phát dịch bệnh. Trên thảo nguyên mà có đại dịch, một nửa người và vật của một kỳ cũng không giữ nổi mạng. Nhưng nếu bầy sói nhiều, bầy sói sẽ nhanh chóng xử lý sạch xác chết, nơi nào trên thảo nguyên sói nhiều thì sẽ không xảy ra đại dịch, thảo nguyên Ngạch Luân chưa từng xảy ra đại dịch bao giờ. Thời cổ đại, trên thảo nguyên chiến tranh thường xuyên, một trận đại chiến xong, người ngựa chết là hàng nghìn hàng vạn, ngần ấy thi thể ai xử lý? Vẫn phải dựa vào bầy sói. Các cụ già nói, trên thảo nguyên nếu không có sói, người Mông Cổ sớm đã bị bệnh dịch chết sạch rồi. Thảo nguyên Ngạch Luân luôn nước trong cỏ tốt, nhờ cả vào bầy sói. Không có sói, thảo nguyên Ngạch Luân làm sao có ngành chăn nuôi hưng thịnh thế này. Những công xã phía nam đó, sói bị diệt sạch, bãi cỏ lập tức bị hủy hoại, ngành chăn nuôi không bao giờ vực dậy nổi nữa..."

Bao Thuận Quý không nói một lời. Ba con ngựa bước lên đỉnh dốc, đồng cỏ dưới dốc một màu xanh mới, hương cỏ hương hoa, còn cả mùi men của cỏ cũ xộc thẳng vào mũi. Con chim bách linh đang dừng trên không trung cất tiếng hót trong trẻo, đột ngột bay thẳng xuống bụi cỏ, lại có thêm nhiều chim bách linh hơn, từ bụi cỏ bay thẳng lên trời xanh, đập cánh gấp gáp, dừng trên không trung nối tiếp cất tiếng hát đối.

Ô Lực Cát hít một hơi thật sâu, nói: "Các anh xem, bãi cỏ này đẹp biết bao, y hệt như mấy nghìn năm trước, đây là dải thảo nguyên tự nhiên đẹp nhất Trung Quốc rồi. Người thảo nguyên và sói thảo nguyên để giữ lấy thảo nguyên, đã đánh nhau mấy nghìn năm, mới bảo tồn được dải thảo nguyên này nguyên vẹn, nó tuyệt đối không được mất trong tay những người như chúng ta".

Trương Kế Nguyên nói: "Ông nên mở một lớp học cho trí thanh của các đại đội chăn nuôi, giảng giải cặn kẽ về thảo nguyên học và sói học".

Ô Lực Cát thần sắc ảm đạm nói: "Tôi là một cán bộ đã xuống đài, làm gì có tư cách mở lớp học chứ. Các cậu vẫn nên học hỏi từ các mục dân già đi, họ hiểu biết còn nhiều hơn tôi".

Vượt qua một sườn núi nữa, Bao Thuận Quý cuối cùng mới lên tiếng: "Ông U à, tình cảm của ông đối với thảo nguyên không ai phủ nhận được, thành tích mười mấy năm qua của ông lại càng không thể phủ nhận. Nhưng, tư tưởng của ông không theo kịp thời đại rồi, những việc ông nói đều là chuyện từ trước, giờ thời đại đã khác, đã đến thời kỳ Trung Quốc nổ bom nguyên tử, mà còn dừng lại ở thời đại nguyên thủy để suy nghĩ vấn đề, là sẽ xảy ra vấn đề lớn đấy. Tôi đến nông trường này, cũng suy nghĩ rất lâu, nông trường chúng ta, diện tích còn lớn hơn cả một huyện ở nội địa, nhưng chỉ nuôi sống được hơn một nghìn người, còn không đông bằng một ngôi làng ở nội địa. Đây là sự lãng phí biết bao. Muốn tạo ra nhiều của cải cho Đảng và Nhà nước, thì nhất định phải kết thúc lối sống du mục nguyên thủy lạc hậu này. Mấy ngày trước tôi cũng làm một số khảo sát, phía nam nông trường chúng ta có không ít đất cát đen, có mấy mảng lớn, mỗi mảng đều có vài nghìn mẫu, còn có một mảng rộng hơn một vạn mẫu. Tôi dùng xẻng đào thử, đất ở đó rất dày, sâu hơn hai thước, đất tốt thế này dùng để chăn cừu thì phí quá. Khi tôi đi họp ở Minh, có tham khảo ý kiến của một chuyên gia Cục Nông nghiệp khu tự trị, ông ấy nói loại đất này hoàn toàn có thể dùng để trồng lúa mì, chỉ cần không khai khẩn quy mô lớn liền nhau là không sao, việc khai khẩn quy mô nhỏ vài trăm mẫu, một hai nghìn mẫu sẽ không gây ra họa cát".

Bao Thuận Quý thấy Ô Lực Cát không nói gì, lại tiếp tục nói: "Tôi còn khảo sát cả nguồn nước, nước ở đó cũng thuận tiện, đào một con mương nhỏ là có thể dẫn nước sông về tưới đất. Nông trường chúng ta có đầy phân bò phân cừu, đó đều là loại phân bón thượng hạng. Tôi dám khẳng định, nếu trồng lúa mì ở đó, năm đầu tiên tôi có thể làm cho năng suất trên mỗi mẫu vượt qua sông Hoàng Hà, chẳng mấy năm là giá trị sản xuất nông nghiệp của nông trường chúng ta sẽ đi lên, sau này biết đâu còn vượt qua cả ngành chăn nuôi. Đến lúc đó, không chỉ lương thực và thức ăn chăn nuôi của người và vật toàn trường có thể tự cung tự cấp, mà còn có thể chi viện cho đất nước. Hiện nay lương thực cả nước khan hiếm thế này, ở quê tôi, nhà nào cũng không đủ lương thực ăn, gia đình nào một năm cũng thiếu ít nhất ba tháng lương thực. Đến nông trường, tôi thấy đất đen tốt thế này mà bỏ hoang, một năm chỉ cho bò cừu gặm cỏ trên những vùng đất này hơn một tháng, tôi thật lòng thấy xót xa. Tôi định trước mắt khai phá mấy mảnh đất để làm thí nghiệm, đợi sau khi thành công sẽ triển khai lớn. Nghe nói mấy công xã nông trường phía nam bãi cỏ không đủ, ngành chăn nuôi không duy trì nổi nữa, họ quyết định cắt ra một phần đất dày để làm nông nghiệp. Tôi thấy đây mới là lối thoát của thảo nguyên Nội Mông".

Sắc mặt Ô Lực Cát thay đổi đột ngột, ông thở dài: "Tôi biết sớm muộn gì cũng có ngày này. Người quê các anh trước là không màng đến sức chứa của bãi cỏ, ra sức phát triển số lượng gia súc, còn ra sức diệt sói, đợi đến khi bãi cỏ bị gặm đến mức không mọc được cỏ nữa, thì lại khai khẩn đất để trồng lương thực. Tôi biết quê các anh mấy chục năm trước cũng là vùng mục vụ, chuyển thành vùng nông nghiệp mới được mười mấy năm, nhà nào lương thực cũng không đủ ăn. Đây đã là biên giới rồi, đợi đến lúc anh khai khẩn cả bãi chăn nuôi tốt này thành như quê anh, tôi xem anh còn khai khẩn đi đâu nữa? Đại sa mạc Tân Cương còn lớn hơn diện tích cả một tỉnh ở nội địa, trên Gobi toàn là hoang vu không bóng người, anh nói xem đó có phải là lãng phí đất đai không?"

Bao Thuận Quý nói: "Việc này ông cứ yên tâm, tôi sẽ rút kinh nghiệm từ quê nhà, nhất định sẽ phân định nghiêm ngặt đâu là đất có thể khai khẩn và đất không thể khai khẩn. Thuần chăn nuôi không được, thuần nông nghiệp cũng không xong, bán nông bán mục là tốt nhất. Tôi sẽ cố gắng bảo vệ tốt bãi cỏ, làm tốt ngành chăn nuôi. Không có chăn nuôi thì nông nghiệp không có phân bón. Hoa màu một cành hoa, tất cả dựa vào phân bón nhà. Không có phân bò cừu thì năng suất lương thực lấy đâu ra?"

Ô Lực Cát giận dữ nói: "Đợi nông dân tới, họ thấy đất đai, đến lúc đó ai mà quản được nữa. Dù đời anh có thể kiểm soát, đến đời sau anh còn kiểm soát được không?"

Bao Thuận Quý nói: "Đời nào quản việc nấy, chuyện đời sau thì tôi quản không tới".

Ô Lực Cát nói: "Vậy thì anh vẫn muốn diệt sói ư?"

Bao Thuận Quý nói: "Ông chính là vì diệt sói không kiên quyết nên mới phạm sai lầm lớn, tôi không muốn đi vào vết xe đổ của ông đâu. Nếu để sói lại làm thịt mất một đàn ngựa, tôi cũng sẽ có kết cục giống ông thôi".

Đằng xa đã thấy khói bếp của khu trại. Bao Thuận Quý nói: "Đám người ở bộ phận nông trường đó quá thực dụng, họ lại đưa cho ông một con ngựa già thế này, thật làm chậm trễ thời gian". Rồi quay đầu nói với Trương Kế Nguyên: "Tiểu Trương, cậu quay về đàn ngựa nhất định phải đổi cho ông U một con ngựa tốt, bảo với Ba Đồ cứ nói là tôi bảo".

Trương Kế Nguyên đáp: "Đến đại đội, sẽ không ai để Ô nông trường trưởng cưỡi ngựa xấu đâu".

Bao Thuận Quý nói: "Tôi còn nhiều việc quá, đi trước một bước đây. Tôi đến nhà cụ Tất Lợi Cách đợi ông, ông cứ từ từ mà đi". Nói đoạn, liền nới lỏng hàm thiếc, phi nước đại đi mất.

Trương Kế Nguyên ghì chặt hàm thiếc, theo sau con ngựa già chậm chạp, nói với Ô Lực Cát: "Ông Bao đối với ông vẫn khá tốt đấy. Tôi nghe người ở bộ phận nông trường nói, ông ấy đã gọi cho cấp trên mấy lần, yêu cầu giữ ông lại trong ban lãnh đạo. Nhưng, ông ấy xuất thân bộ đội, có không ít thói quân phiệt, ông đừng giận nhé".

Ô Lực Cát nói: "Ông Bao làm việc có nhiệt huyết, sấm rền gió cuốn, thường xuyên thâm nhập tuyến đầu, nếu ở vùng nông nghiệp thì chắc chắn ông ấy là tay giỏi. Nhưng đến vùng mục vụ, nhiệt huyết của ông ấy càng lớn, thảo nguyên càng nguy hiểm".

Trương Kế Nguyên nói: "Nếu là hồi tôi mới đến thảo nguyên, tôi chắc chắn sẽ ủng hộ quan điểm của ông Bao, nông thôn nội địa có biết bao người chết đói, trong khi trên thảo nguyên lại có nhiều đất đai bỏ hoang thế kia. Trong số trí thanh cũng không ít người ủng hộ ông ấy. Nhưng bây giờ, tôi không nhìn như vậy nữa. Tôi cũng cho rằng đạo lý ông nói có tầm nhìn xa hơn. Dân tộc nông canh không hiểu sức chứa gia súc của thảo nguyên, không hiểu sức chứa người của đất đai, lại càng không hiểu mối quan hệ giữa đại mệnh và tiểu mệnh. Trần Trận nói thảo nguyên ngàn năm nay có một loại logic thảo nguyên mộc mạc, phù hợp với quy luật phát triển khách quan. Anh ấy cho rằng chính sách thảo nguyên suốt hai trăm năm thời kỳ đầu và giữa nhà Mãn Thanh là anh minh, không được để người vùng nông nghiệp tiến vào thảo nguyên ồ ạt, điều này sẽ phải trả cái giá thảm trọng gấp bội".

Ô Lực Cát rất hứng thú với cụm từ "logic thảo nguyên", lẩm nhẩm mấy lần rồi ghi nhớ. Sau đó tiếp tục nói: "Đến thời kỳ hậu Thanh, chính sách thảo nguyên không chống đỡ nổi áp lực dân số từ nội địa, vẫn không thể thực thi tiếp, thảo nguyên cứ từng bước co lại phía bắc, rồi co tiếp về tây bắc, sắp chạm mặt với đại Gobi rồi. Nếu phía bắc Vạn Lý Trường Thành đều thành đại sa mạc, Bắc Kinh phải làm sao? Ngay cả người Mông Cổ cũng xót xa lo lắng, Bắc Kinh xưa kia là Đại Đô của người Mông Cổ, cũng là thủ đô của thế giới thời bấy giờ mà..."

Trương Kế Nguyên nhìn thấy đàn ngựa đang uống nước ở đài giếng cách đó không xa, liền vội vàng chạy về phía đài giếng. Anh phải đổi cho Ô nông trường trưởng một con ngựa tốt.