Thái tử Thừa Càn (con trai Đường Thái Tông - lời người dẫn chú) thích âm nhạc sắc dục và đi săn... lại thích bắt chước tiếng Đột Quyết và trang phục của họ, chọn năm người hầu cận có ngoại hình giống người Đột Quyết thành một nhóm, tết tóc mặc áo cừu chăn cừu, dựng năm lá cờ đầu sói và cờ xí, dựng lều tròn, thái tử tự mình ở trong đó, thu gom cừu rồi giết thịt, rút dao đeo bên hông cắt thịt ăn cùng nhau. Lại từng nói với kẻ hầu cận rằng: "Ta thử làm Khả Hãn chết, các ngươi hãy mô phỏng tang lễ của hắn." Nhân đó nằm đơ ra đất, đám đông đều gào khóc, cưỡi ngựa chạy vòng quanh, tiến đến bên thân hắn... Thái tử... nói: "Một mai có thiên hạ, sẽ dẫn hàng vạn kỵ binh săn bắn ở phía tây Kim Thành, sau đó sẽ xõa tóc làm người Đột Quyết..." —— Tư Mã Quang "Tư trị thông giám · Quyển một trăm chín mươi sáu"
Sau một trận mưa xuân, sườn đồi đồng cỏ gần khu trại đỡ đẻ cừu, dưới ánh nắng ấm áp, tỏa ra mùi hôi thối nồng nặc. Những con gia súc yếu ớt chết cóng trong mùa đông dài, hay gia súc bị đàn sói cắn chết xé xác ăn dở đều đang thối rữa, dịch xác đen ngòm và máu tươi chảy vào đồng cỏ. Thân cỏ khô héo từ mùa thu đổ rạp xuống rỉ ra thứ nước thối màu vàng đen, phân cừu, phân bò, phân chó, phân sói, phân thỏ, phân chuột khắp nơi cũng rỉ ra thứ nước phân màu nâu đen ngấm vào thảo nguyên.
Trần Trận hoàn toàn không bị cái mùi hôi thối của dương xuân thảo nguyên làm hỏng hứng thú, thảo nguyên cổ xưa cần thứ nước thối ấy. Chất thải của người và gia súc suốt mùa đông, những thớ thịt thối, máu hôi và xương vụn sót lại sau cuộc chiến tàn khốc giữa người và sói, đã bồi đắp thêm một lớp mùn, chất hữu cơ và chất canxi phốt pho quý giá cho lớp cỏ mỏng manh. Ô Lực Cát nói: Cán bộ và thi nhân từ trong thành phố xuống thị sát đều thích ngửi hương hoa xuân trên thảo nguyên, nhưng tôi thì thích nhất là ngửi mùi hôi thối của thảo nguyên mùa xuân. Một con cừu một năm thải ra gần 1500 cân phân nước, rải lên đồng cỏ, có thể mọc biết bao nhiêu cỏ. "Phân bò lạnh, phân ngựa nóng, phân cừu có thể dùng sức được hai năm". Nếu kiểm soát tốt sức chứa gia súc, bò cừu sẽ không phá hoại đồng cỏ, mà còn nuôi dưỡng đồng cỏ. Những người thủ lĩnh tốt của bộ lạc ngày trước còn có thể biến đồng cỏ cát thành đồng cỏ màu mỡ cơ đấy.
Đồng cỏ Ngạch Luân mùa xuân nước béo cỏ tốt, thảo nguyên máu nhuộm, cỏ khỏe mọc điên cuồng. Hơn nửa tháng nắng ấm liên tiếp, cỏ xanh đã che lấp lớp cỏ cũ mục nát. Cỏ trên đồng và sườn đồi đều xanh mướt. Rễ thân của cỏ xuân hoa xuân cũng đâm chồi nảy lộc trong đất màu mỡ, đan xen vươn dài, làm dày và gia cố lớp đất mỏng trên thảo nguyên, khiến sa mạc và cõi Gobi dưới lớp cỏ không bao giờ có ngày ngóc đầu lên được. Trần Trận cưỡi con ngựa vàng lớn của cụ Tất Lợi Cách phi nước kiệu nhẹ nhàng, dọc đường thưởng thức thảo nguyên xanh mới, chàng cảm thấy trên sân khấu thảo nguyên rộng lớn này, sự cạnh tranh tàn khốc giữa người và sói, cuối cùng đều có thể chuyển hóa thành sự dịu dàng êm ái dành cho người mẹ thảo nguyên.
Bầu vú cừu mẹ căng lên, màu lông cừu con trắng trẻo, tiếng bò rống khỏe khoắn, lớp lông dày của ngựa bắt đầu rụng. Gia súc trên thảo nguyên đều nhờ cỏ mọc lại đúng lúc mà vượt qua gian khó. Thảo nguyên Ngạch Luân lại gặp một năm được mùa hiếm có. Dù đợt không khí lạnh đầu xuân năm nay đã làm chết không ít cừu con, nhưng tỷ lệ sống sót của đàn cừu non lại có khả năng vượt quá một trăm lẻ một phần trăm. Ai cũng không ngờ năm nay cừu mẹ sinh đôi nhiều một cách kỳ lạ, mỗi đàn cừu ít nhất tăng thêm gần một nghìn con cừu con, đồng cỏ vốn còn dư dả bỗng chốc trở nên căng thẳng.
Cừu con gia tăng đột biến, đồng cỏ bốn mùa vốn có của khu chăn thả Ngạch Luân Bảo Lực Cách sắp sửa quá tải. Nếu để duy trì sự cân bằng giữa đồng cỏ và sức chứa gia súc mà bán tháo hoặc nộp lên trên số lượng lớn gia súc, thì khu chăn thả sẽ không hoàn thành nhiệm vụ cứng về số lượng mà cấp trên giao xuống. Đội đã mấy lần họp bàn, Ô Lực Cát cho rằng lối thoát duy nhất là khai phá đồng cỏ mới ngay trong phạm vi khu chăn thả.
Trần Trận theo Ô Lực Cát và cụ Tất Lợi Cách đi khảo sát thực địa đồng cỏ mới. Cụ đặc biệt nhường con ngựa tốt vừa nhanh vừa bền sức của mình cho chàng cưỡi. Ô Lực Cát đeo súng bán tự động, cụ Tất Lợi Cách dẫn theo Ba Lặc, còn Trần Trận mang theo Nhị Lang, để Hoàng Hoàng ở nhà trông nhà. Dân du cư du mục hễ đi xa là không bao giờ quên mang theo vũ khí và chó săn. Hai con chó dữ đầy hứng thú săn mồi, dọc đường vừa đánh hơi vừa nhìn ngó, chạy rất thong dong, vui vẻ như chính Trần Trận vậy. Cụ cười nói: Người chăn cừu và chó giữ cừu bị đàn cừu trói buộc suốt hơn một tháng, đều bí bách đến phát mệt rồi. Trần Trận nói: Cảm ơn a-ba đã dẫn con đi dạo cho khuây khỏa. Cụ nói: Ta cũng sợ con cứ đọc sách mãi làm hỏng mắt.
Ở tận cùng phía đông bắc của khu chăn thả, có một vùng núi hoang rộng bảy tám chục dặm. Theo lời Ô Lực Cát, vùng núi hoang đó từ xưa đến nay chưa từng có dấu chân người, đồng cỏ ở đó dày dặn, có suối nhỏ có đầm nước lớn, cỏ núi mọc điên cuồng cao hơn một mét, lớp cỏ cũ tích tụ qua từng năm dày hơn một tấc. Nhiều nước cỏ dày, muỗi ở đó nhiều đến mức đáng sợ, cứ đến mùa hè thu, muỗi nhiều đến mức có thể ăn thịt cả bò. Lên núi dẫm một bước, trong đám cỏ cũ có thể xua ra hàng vạn con muỗi, đáng sợ như dẫm phải mìn vậy. Vùng núi đó cả người và gia súc đều sợ, chẳng ai dám vào, cỏ cũ quá dày, cỏ mới mỗi năm mọc ra phải cố sức vươn cao mới thấy được ánh nắng, cỏ mới mọc vừa mảnh vừa dài, gia súc không thích ăn, ăn vào cũng chẳng lên thịt.
Là một trạm trưởng lão niên, Ô Lực Cát luôn muốn khai phá đồng cỏ này, ông sớm dự liệu được rằng dưới chính sách coi trọng số lượng không coi trọng chất lượng, thảo nguyên Ngạch Luân sớm muộn gì cũng quá tải. Nhiều năm qua ông luôn canh cánh trong lòng về vùng núi hoang đó, mong chờ một trận lửa hoang mùa thu để thiêu rụi hoàn toàn lớp cỏ mục ở đó, rồi mùa xuân năm sau sẽ dồn gia súc của cả đại đội vào, dùng hàng nghìn hàng vạn móng ngựa, móng bò, móng cừu dẫm chắc đất tơi xốp, ăn bớt cỏ mới, kiểm soát thế phát triển của cỏ. Nếu được như vậy, đất đã chắc, đất đã màu mỡ, cỏ đã thấp đi, muỗi cũng sẽ ít đi. Qua vài năm nữa, vùng núi hoang đó có thể cải tạo thành đồng cỏ mùa hè ưu tú, tăng thêm cả một mùa đồng cỏ cho gia súc toàn trạm, rồi đổi đồng cỏ mùa hè cũ thành đồng cỏ mùa xuân thu. Tính đi tính lại, gia súc trong khu chăn thả có thể tăng hơn gấp đôi mà đồng cỏ vẫn không bị quá tải.
Mấy năm trước lửa hoang nhiều lần ghé thăm thảo nguyên Ngạch Luân, đáng tiếc là chưa lần nào cháy đến nơi đó. Mãi đến cuối thu năm ngoái, mới có một trận lửa lớn cháy qua vùng núi hoang đó, sau đó lại đổ mưa, vùng núi hoang đen bóng như mỡ. Ô Lực Cát cuối cùng cũng quyết tâm thực hiện kế hoạch của mình, ông nhận được sự ủng hộ toàn lực của Bao Thuận Quý, nhưng lại vấp phải sự phản đối của đa số mục dân, ai cũng sợ muỗi ở đó. Ô Lực Cát đành phải nhờ người bạn già Tất Lợi Cách giúp đỡ, mời cụ cùng đi khảo sát thực địa vùng núi hoang, chỉ cần cụ Tất Lợi Cách tán thành là có thể để cụ dẫn đại đội hai tiến quân vào đồng cỏ mới.
Ba người xuyên qua đồng cỏ mùa đông của đội lân cận, Trần Trận cảm thấy móng ngựa nặng nề hẳn lên, chàng cúi đầu nhìn, phát hiện cỏ mùa thu ở đây vẫn tươi tốt, cao đến bốn ngón tay. Trần Trận hỏi Ô Lực Cát: Ông cứ bảo đồng cỏ không đủ, ông xem, đàn cừu đàn ngựa đào bới ăn suốt mùa đông rồi mà đồng cỏ vẫn còn dư nhiều cỏ thế này.
Ô Lực Cát cúi đầu nhìn rồi nói: Đây đều là gốc cỏ, gốc cỏ quá cứng, gia súc không cắn đứt được, gặm tiếp thì phải tốn sức, dùng sức là nhổ cả gốc lên. Gốc cỏ lại không có dinh dưỡng, gia súc ăn vào cũng chẳng lên thịt, ăn đến mức này rồi thì không được gặm nữa, gặm nữa là đồng cỏ chắc chắn thoái hóa... Hán nhân trong nội địa đẻ quá nhiều, cả nước đều thiếu thịt, thiếu mỡ, cả nước đều đòi bò cừu của Nội Mông. Nhưng, một tấn thịt bò thịt cừu phải đánh đổi bằng bảy tám mươi tấn cỏ, nội địa cứ liên tục đòi thịt, thực tế chính là đang đòi cỏ của thảo nguyên, đòi tiếp nữa là lấy mạng của thảo nguyên đấy. Cấp trên lại đè chỉ tiêu xuống khu chăn thả chúng ta, mấy cái kỳ ở phía đông nam đều sắp bị đè thành đất cát rồi...
Trần Trận nói: Tôi thấy làm mục nghiệp khó hơn làm nông nghiệp nhiều.
Ô Lực Cát nói: Tôi cũng thực sự sợ biến thảo nguyên này thành đất cát. Thảo nguyên quá mỏng manh quá hư ảo, sợ đủ thứ: sợ dẫm, sợ gặm, sợ hạn, sợ dê núi, sợ đàn ngựa, sợ châu chấu, sợ chuột, sợ thỏ hoang, sợ sóc, sợ linh dương vàng, sợ nông dân, sợ khai khẩn, sợ đông người, sợ người quá tham lam, sợ đồng cỏ quá tải, sợ nhất là những kẻ không hiểu thảo nguyên lại đi quản lý thảo nguyên...
Tất Lợi Cách gật đầu nói: Thảo nguyên là mệnh lớn, nhưng mệnh của nó còn mỏng hơn cả mi mắt người, lớp cỏ mà rách thì thảo nguyên mù, cát vàng cuốn lên còn lợi hại hơn cả gió tuyết trắng. Thảo nguyên tiêu tùng thì bò cừu ngựa, mạng nhỏ của sói và người đều phải tiêu tùng, đến cả Trường Thành và thành Bắc Kinh cũng không giữ nổi đâu.
Ô Lực Cát lo âu nói: Trước kia, cứ vài năm tôi lại đi Hô Hòa Hạo Đặc họp, đồng cỏ bên đó thoái hóa còn ghê gớm hơn, Trường Thành dài mấy trăm dặm phía tây đã bị cát chôn vùi rồi. Cấp trên mà còn đè nhiệm vụ xuống thảo nguyên phía đông nữa thì Trường Thành phía đông thực sự nguy hiểm. Nghe nói, chính phủ nước ngoài quản lý đồng cỏ đều có luật pháp nghiêm ngặt, loại đồng cỏ nào chỉ được thả loại gia súc nào, đến cả một héc ta đồng cỏ thả bao nhiêu con gia súc cũng quy định chết cứng, ai dám quá tải là phạt nặng xử nặng. Nhưng đó cũng chỉ có thể bảo vệ đồng cỏ còn lại không tiếp tục thoái hóa, đồng cỏ đã thoái hóa trước đó thì khó mà hồi phục. Đợi đến khi thảo nguyên biến thành sa mạc rồi người ta mới bắt đầu hiểu thảo nguyên thì lúc đó đã quá muộn rồi.
Tất Lợi Cách nói: Lòng người quá tham, kẻ ngoại đạo quá nhiều, nói trăm đạo lý với đám cừu ngốc người ngu ấy cũng vô ích. Vẫn là Đằng Cách Lý hiểu rõ, đối phó với kẻ ngu kẻ tham ấy vẫn phải dùng sói, để sói quản lý sức chứa gia súc mới giữ được thảo nguyên.
Ô Lực Cát lắc đầu nói: Cách cũ của Đằng Cách Lý không còn linh nghiệm nữa rồi, hiện giờ bom nguyên tử của Trung Quốc đã nổ rồi, cấp trên thực sự muốn tiêu diệt sói cũng chẳng tốn mấy công sức.
Trần Trận trong lòng như bị cát vàng lấp đầy, nói: Đã mấy đêm rồi tôi không nghe thấy tiếng sói hú chó sủa. A-ba, ông đánh sói sợ rồi, chúng không dám đến nữa. Thảo nguyên mà không có sói thì cứ như chỗ nào đó không ổn vậy.
Cụ già nói: Đánh hơn 30 con, cũng chỉ bằng số lượng của bốn năm ổ sói con, sói ở Ngạch Luân còn nhiều lắm. Sói không phải vì đánh sợ mới không đến, tháng này chúng đi bận việc khác rồi.
Trần Trận lập tức phấn chấn hỏi: Sói lại giở trò gì thế?
Cụ già chỉ vào một ngọn đồi phía xa nói: Đi theo ta lên đằng kia xem. Sau đó, quất một roi vào mông ngựa của Trần Trận, lại nói: Chạy nhanh lên, mùa xuân phải để ngựa đổ nhiều mồ hôi, mồ hôi đổ nhiều thì rụng lông nhanh, lên thịt cũng nhanh.
Ba con ngựa như ba con ngựa đua lao như điên về phía ngọn đồi, móng ngựa đào tung vô số mảng bùn dính rễ cỏ, hàng nghìn hàng vạn ngọn cỏ non bị dẫm gãy, nhuộm xanh móng ngựa. Cũng may con đường này vài tháng nữa sẽ không còn ngựa qua lại. Trần Trận chạy cuối cùng, chàng bắt đầu nhận ra sức nặng của câu nói "thảo nguyên sợ đàn ngựa", người Mông Cổ quả thực đang sống trong vòng xoáy của những mâu thuẫn.
Ba con ngựa lên tới đỉnh dốc, khắp nơi đều vang lên tiếng kêu "tít tít", "cạc cạc" của sóc đất. Sóc đất là loài vật phổ biến trên thảo nguyên nguyên thủy, gần một nửa số sườn đồi trên thảo nguyên Ngạch Luân đều có hang sóc và sóc. Mỗi mùa thu Trần Trận đều nhìn thấy sóc cụ đánh được, được ăn thịt sóc béo ngậy thơm ngon. Sóc đất là loài vật ngủ đông dựa vào mỡ để vượt qua mùa đông như gấu rừng, thịt sóc khác với thịt của tất cả các loài vật trên thảo nguyên, nó có một lớp mỡ trắng như thịt lợn, phân định đỏ trắng rõ ràng với phần thịt nạc, là món ngon nổi tiếng trên thảo nguyên, tươi béo không mùi hôi, ăn ngon hơn cả thịt bò cừu. Một con sóc lớn còn to hơn cả phích nước nóng cỡ đại, có thể lấy ra một chậu thịt to, đủ cho cả nhà ăn một bữa. Trần Trận vẫn bị cảnh tượng sóc đất trước mắt làm cho giật mình: trên đỉnh và sườn dốc của hơn mười ngọn đồi liên hoàn đứng ít nhất sáu bảy chục con sóc đất lớn nhỏ, nhìn từ xa như từng đoạn từng đoạn gốc cây của một khu rừng đã bị chặt phá. Hang sóc càng nhiều, sân đất vàng trước hang nhiều như những cái hố vảy cá trên sườn đồi nội địa. Ba mặt sân là dốc cát đá, như những đống đá đổ ra trước cửa hầm mỏ, đè lấp cả mảng sườn cỏ lớn. Trần Trận như thể đã đến sườn đồi hang đá ở Thiểm Bắc, núi non thủng lỗ chỗ, có lẽ đều đã bị khoét rỗng. Mỗi sân đất cát to bằng một cái sập, hầu như đều đứng hoặc nằm một hoặc vài con sóc. Trên sân hang độc lập cỡ lớn, đứng là con sóc đực lớn màu nâu sẫm, những cái sân hang tập thể hoặc hang phân tán kia, đứng đều là sóc cái nhỏ hơn, màu lông xám vàng trông hơi giống da sói. Bên cạnh sóc cái có rất nhiều sóc con, cỡ bằng con thỏ, có sân thậm chí còn nằm bảy tám con sóc con. Tất cả sóc nhìn thấy người đều không vội chui vào hang, phần lớn chỉ dùng hai chân sau đứng dậy, chắp tay trước ngực, kêu "tít tít" loạn xạ, mỗi lần kêu một tiếng, cái đuôi nhỏ như chổi cọ bình sữa lại theo tiếng kêu mà vểnh lên, như đang thị uy, như đang kháng nghị, lại như đang trêu chọc khiêu khích.
Hai con chó lớn nhìn thấy một con sóc lớn cách xa hang liền lao tới, nhưng sóc lập tức chạy đến cửa hang gần nhất, đứng trên sân cửa hang, trừng đôi mắt tròn xoe như thỏ nhìn chó, đợi đến khi chó đuổi tới cách hang chỉ còn năm sáu mét mới ung dung chui tọt vào cái hang sâu dốc. Đợi chó chán nản bỏ đi mấy chục mét, nó lại chui ra khỏi hang, xông về phía chó kêu loạn xạ.
Cụ Tất Lợi Cách nói: Đây chính là núi sóc nổi tiếng của Ngạch Luân, sóc nhiều đến mức đếm không xuể. Phía bắc nam đường biên phòng còn một chỗ nữa, còn nhiều sóc hơn chỗ này. Ngọn núi này trước kia chính là ngọn núi cứu mạng của người nghèo thảo nguyên, đến mùa thu, sóc đất lên đủ mỡ, người nghèo lên núi bẫy sóc, ăn thịt sóc, bán da sóc dầu sóc, đổi lấy bạc, đổi lấy thịt cừu. Các anh người Hán các anh thích nhất áo khoác da sóc, mỗi mùa thu thương buôn da lông ở Trương Gia Khẩu đều lên thảo nguyên thu mua nấm và da sóc. Da sóc đắt gấp ba lần da cừu non đấy, sóc đất đã cứu biết bao nhiêu người nghèo, ngay cả gia đình Thành Cát Tư Hãn lúc nghèo nhất cũng nhờ săn sóc mà sống sót.
Ô Lực Cát nói: Sóc đất ngon là nhờ mỡ của nó. Chuột vàng chuột đồng mắt lồi đào hang trú đông trên thảo nguyên, đều phải tha cỏ vào hang dự trữ lương thực mùa đông. Còn sóc đất thì không trữ lương, nó chỉ dựa vào lớp mỡ này để vượt qua mùa đông.
Cụ già nói: Sóc trong hang bí bách suốt cả mùa đông rồi, lúc này không còn lại bao nhiêu mỡ nữa, nhưng thịt vẫn còn nhiều. Anh xem sóc cũng không nhỏ nhỉ, mùa xuân năm nay cỏ tốt, sóc ăn mấy hôm nữa lại lên mỡ rồi.
Trần Trận chợt hiểu ra, nói: Hèn gì mấy hôm nay sói không đến gây rối, sói cũng muốn đổi khẩu vị. Nhưng hang sóc sâu như thế, sóc hoạt động ngay bên hang, sói dùng cách gì để bắt nó?
Cụ già cười nói: Sói bắt sóc giỏi lắm đấy. Sói lớn có thể đào hang sóc rộng ra rồi móc, lại để mấy con sói chặn các cửa hang khác, rồi chui vào đuổi cả ổ sóc ra cắn chết ăn sạch. Không thì phái sói con nhỡ, chui vào hang tha sóc con ra ăn thịt. Cáo cát cũng chui hang sóc bắt sóc ăn, năm nào tôi săn sóc cũng phải bẫy được sáu bảy con cáo cát, có lần còn bẫy được một con sói con nữa. Người Mông Cổ cho trẻ con chui hang sói móc sói con, cũng là học từ sói và cáo cát mà ra. Hang sóc nếu nông thì mùa đông sẽ lạnh, cho nên sóc đào hang phải đào sâu, phải đào sâu mấy trượng đấy. Cụ già đột nhiên hỏi: Anh nói xem, sói không ngủ đông trong hang, sao hang sói cũng sâu thế? Trần Trận lắc đầu. Cụ già nói: Rất nhiều hang sói là cải tạo từ hang sóc, sói mẹ đào hang sóc rộng ra, biến thành hang sói để đẻ con rồi đấy.
Trần Trận kinh ngạc nói: Sói đúng là độc ác thật, ăn cả nhà người ta chưa đủ, còn chiếm cả tổ của người ta.
Ô Lực Cát cười rất chân thành, như thể rất tán thưởng sự độc ác của sói. Ông nghiêng đầu nói với Trần Trận: Sói không độc thì trị không được sóc đất, sói ăn sóc đất, đã lập đại công cho thảo nguyên rồi đấy. Sóc đất là một đại hại của thảo nguyên, trên sườn đồi đâu đâu cũng có hang của nó, anh nhìn xem cả mảng núi lớn này bị sóc đất đào thành thế nào rồi. Sóc đất mắn đẻ, một năm một ổ, một ổ sáu bảy con, hang nhỏ thì không ở nổi, mà hang to thì phải đào ra biết bao nhiêu cát đá, hủy hoại biết bao nhiêu đồng cỏ? Bốn đại hại của thảo nguyên: chuột, thỏ hoang, sóc đất và linh dương vàng. Sóc đất đứng thứ ba. Sóc đất chạy chậm, người cũng đuổi kịp, nhưng sao vẫn phải đặt bẫy bắt? Sóc đất chính là dựa vào hang nhiều, hang với hang còn thông đường ngầm, người vừa tới gần nó đã chui vào hang rồi. Sóc đất ăn cỏ cũng lợi hại, đến mùa thu chuyên ăn hạt cỏ, lớp mỡ đó phải dùng cỏ và hạt cỏ của mấy mẫu đất mới nuôi nổi. Tác hại của hang sóc còn lớn hơn, người chăn ngựa sợ nhất hang sóc, mỗi năm hang sóc làm gãy không ít móng ngựa, làm ngã bị thương không ít người chăn ngựa.
Trần Trận nói: Thế thì sói giết sóc đúng là lập đại công cho thảo nguyên rồi.
Ô Lực Cát nói tiếp: Hang sóc trên thảo nguyên đáng ghét nhất là nó còn cung cấp nơi trú đông cho muỗi. Muỗi trên thảo nguyên phía đông Mông Cổ nổi tiếng thế giới. Muỗi rừng Đông Bắc có thể ăn thịt người, muỗi thảo nguyên Đông Mông có thể ăn thịt bò. Tai họa trắng, tai họa đen (hạn hán không có tuyết vào mùa đông) trên thảo nguyên không nhất định năm nào cũng có, nhưng muỗi thì năm nào cũng đến. Mục dân và gia súc sợ muỗi còn hơn sợ sói. Một năm trôi qua, muỗi có thể ăn mất ba bốn phần mỡ của bò cừu ngựa. Theo lý mà nói, thảo nguyên Mông Cổ mùa đông âm ba bốn mươi độ, ngay cả bò bệnh cũng có thể đông thành tảng băng, sao mà không đông chết muỗi được? Trong lều Mông Cổ cũng không giấu được muỗi, nhưng sao muỗi trên thảo nguyên lại có thể trú đông an toàn? Nguyên nhân chính là hang sóc đất. Cứ đến khi trời lạnh sóc đất chui hang, muỗi cũng theo vào hang. Hang sóc đất sâu mấy trượng, sóc đất vừa bịt hang, bên ngoài là băng tuyết, nhưng trong hang lại như một cái hầm ấm. Sóc đất trốn trong hang không ăn không uống, muỗi bám trên người sóc đất vừa ăn vừa uống, là có thể vượt qua mùa đông một cách thoải mái. Đợi đến khi sang xuân năm sau, sóc đất ra khỏi hang, muỗi cũng theo ra, thảo nguyên Ngạch Luân nhiều nước nhiều đầm, muỗi trải qua hết thế hệ này đến thế hệ khác sinh sôi trong nước, cứ đến mùa hè, thảo nguyên là thiên hạ của đàn muỗi... Anh nói xem sóc đất có phải là một đại hại của mục nghiệp thảo nguyên không? Trên thảo nguyên, sói thích ăn thịt sóc, sói là chủ lực diệt sóc đất, người thảo nguyên có câu nói, "Sóc ra khỏi hang, sói lên núi", sóc đất vừa ra, gia súc có thể yên ổn được một thời gian.
Trần Trận từng bị đàn muỗi đốt qua hai mùa hè, hễ nghe đến đàn muỗi là cả người dựng tóc gáy ngứa ngáy đau đớn, có cảm giác da tróc thịt hở, thanh niên trí thức sợ muỗi thực sự còn hơn sợ sói. Sau này khẩn cấp nhờ người nhà từ Bắc Kinh gửi màn, mới ngủ được. Mục dân nhìn thấy màn thì thích không để đâu cho hết, qua một mùa hè, màn Bắc Kinh lập tức phổ biến trong các lều Mông Cổ trên thảo nguyên, mục dân đặt cho thứ mới mẻ này một cái tên: Y Lạp Cách Lặc, dịch sát nghĩa là "Nhà muỗi".
Trần Trận thực sự không ngờ đàn muỗi kinh hoàng trên thảo nguyên lại chui ra từ hang sóc đất, chàng nói với Ô Lực Cát: Hai người đúng là chuyên gia thảo nguyên, hóa ra tai họa muỗi trên thảo nguyên lại có liên quan mật thiết đến sóc đất như vậy, hang sóc đích thị trở thành ổ trộm của muỗi, mà sói lại là khắc tinh của sóc. Trong sách tôi không đọc được nhiều kiến thức như vậy...
Ô Lực Cát nói: Thảo nguyên quá phức tạp, chuyện gì cũng móc nối với nhau, sói là một mắt xích lớn, móc nối với bất kỳ mắt xích nào trên thảo nguyên, làm hỏng cái mắt xích lớn này thì mục nghiệp thảo nguyên không duy trì nổi. Lợi ích của sói đối với thảo nguyên đối với mục nghiệp đếm không xuể, tóm lại, chắc là công lớn hơn tội vậy.
Cụ Tất Lợi Cách cười nói: Nhưng sóc đất cũng không hoàn toàn xấu, da, thịt và mỡ của nó đều là thứ quý giá, da sóc là một nguồn thu nhập phụ quan trọng của mục dân, quốc gia dùng nó để đổi lấy ô tô đại bác với người nước ngoài đấy. Sói thông minh nhất, giết sóc đất không bao giờ giết tận diệt, chừa lại để năm nào cũng có cái ăn. Mục dân cũng không đánh sóc đến tuyệt diệt, chỉ đánh con lớn không đánh con nhỏ.
Ba con ngựa phi nước đại trong núi, sóc đất ỷ lại không sợ gì, tiếp tục kêu vang. Đại bàng thảo nguyên thường xuyên bổ nhào xuống, nhưng mười lần bổ thì chín lần không. Càng đi về hướng đông bắc, dấu chân người càng ít, giếng nước tường đất đã biến mất, cuối cùng đến cả phân ngựa cũng không thấy đâu nữa.
Ba người lên một dải đồi cao, phía xa đột nhiên xuất hiện mấy ngọn núi xanh đến mức giả tạo. Những ngọn núi ba người đi qua, tuy đều thay áo xanh mới của mùa xuân, nhưng là xanh pha vàng, xen lẫn màu vàng cũ của cỏ mùa thu. Còn những ngọn núi xanh phía xa, lại xanh đến mức như cảnh trí dùng màu xanh thuần khiết nhuộm lên trên sân khấu kịch, xanh đến mức như tiên cảnh thần thoại trong phim hoạt hình. Ô Lực Cát vung roi chỉ về phía núi xanh nói: Nếu năm ngoái mùa thu đến đây, nhìn thấy là một ngọn núi đen, lúc này màu xám đen biến mất, tất cả là cỏ mới một màu, trông có giống cả ngọn núi đều mặc áo dài xanh lục không? Ba con ngựa nhìn thấy núi xanh, đều tăng tốc chạy nhanh lên. Ô Lực Cát chọn một sườn cỏ dốc thoải, dẫn hai người lao thẳng qua.
Ba con ngựa vượt qua hai dải núi, bước lên sườn núi xanh mướt toàn diện. Cỏ mới đầy sườn như một mảnh ruộng mạ xanh mướt, thuần khiết đến mức không một ngọn cỏ vàng, không một chút mùi lạ, hương cỏ cũng ngày càng nồng. Ngửi mãi ngửi mãi, cụ Tất Lợi Cách thấy hơi không ổn, cúi đầu quan sát kỹ. Hai con chó cũng như phát hiện ra dấu vết săn mồi, cúi đầu đánh hơi, chạy những bước nhỏ, xoay vòng khắp nơi. Cụ già cúi người xuống, hạ thấp đầu, trợn mắt nhìn kỹ đám cỏ non cao hơn nửa thước bên cạnh móng ngựa. Cụ già ngẩng đầu nói: Các anh ngửi kỹ lại xem. Trần Trận hít một hơi thật sâu, lại ngửi thấy trực tiếp mùi thơm thanh khiết của nước cỏ non, như thể đang ngồi trên máy cắt cỏ do ngựa kéo vào mùa thu, ngửi thấy mùi thơm nước cỏ chảy ra từ cỏ xanh bị dao cắt. Trần Trận hỏi: Chẳng lẽ có người vừa cắt cỏ ở đây? Nhưng ai lại lên đây cắt cỏ chứ?
Cụ già xuống ngựa, dùng gậy dài gạt cỏ xanh, tỉ mỉ tìm kiếm. Chẳng bao lâu, liền tìm ra một nắm thứ gì đó màu vàng xanh dưới bụi cỏ, cụ dùng tay vò một cái, lại đưa lên mũi ngửi rồi nói: Đây là phân linh dương vàng, linh dương vàng vừa mới tới đây. Ô Lực Cát và Trần Trận cũng xuống ngựa, nhìn xem phân linh dương vàng trong tay cụ già, phân linh dương vàng mùa xuân rất ướt, không phân thành hạt, đùn thành từng đoạn. Cả hai đều giật mình, lại đi thêm mấy bước, trước mắt một mảng cỏ non lớn như thể bị liềm cắt, chỗ này một miếng, chỗ kia một mảnh, cao thấp không đều.
Trần Trận nói: Tôi bảo năm nay mùa xuân ở khu trại đỡ đẻ cừu không thấy mấy con linh dương vàng, hóa ra đều chạy cả đến đây ăn cỏ tốt rồi. Linh dương vàng ăn cỏ quả thực tàn nhẫn, còn lợi hại hơn cả máy cắt cỏ.
Ô Lực Cát đẩy đạn vào nòng súng, rồi đóng bảo hiểm, khẽ nói: Mỗi mùa xuân linh dương vàng đều đến khu trại đỡ đẻ cừu tranh cỏ ăn, năm nay không tới, nghĩa là cỏ của đồng cỏ mới này còn tốt hơn cỏ ở khu trại đỡ đẻ. Linh dương vàng nghĩ cùng đường với tôi rồi.
Cụ Tất Lợi Cách cười híp mắt, nói với Ô Lực Cát: Linh dương vàng biết chọn cỏ nhất, đồng cỏ mà linh dương vàng chọn, người và gia súc không tới thì thật quá đáng tiếc, xem ra lần này lại là anh đúng rồi.
Ô Lực Cát nói: Đừng vội quyết, đợi anh xem nước bên kia đã.
Trần Trận lo lắng nói: Nhưng lúc này cừu con còn nhỏ, chưa đi được quãng đường xa thế này. Nếu đợi đến lúc cừu con có thể lên đường chuyển trại, ít nhất còn phải một tháng nữa, đến lúc đó, đồng cỏ này đã bị linh dương vàng gặm sạch rồi.
Cụ già nói: Đừng hoảng, sói còn tinh hơn người. Đàn linh dương vàng tới rồi, đàn sói còn không tới sao? Mùa này linh dương vàng mẹ còn chưa sinh con hết, linh dương mẹ và linh dương con đều chạy không nhanh, chính là lúc sói bắt linh dương vàng tốt nhất trong năm, không mất mấy ngày, đàn sói chắc chắn sẽ đuổi sạch đàn linh dương vàng đi.
Ô Lực Cát nói: Hèn gì năm nay tỷ lệ sống sót của đàn cừu trong khu chăn thả cao hơn mọi năm, hóa ra cỏ xanh vừa mọc, đàn linh dương vàng và đàn sói đều tới đây cả rồi. Không có linh dương vàng tranh cỏ, lại không có nhiều sói đến trộm cừu con, tỷ lệ sống sót tự nhiên cao hơn.
Trần Trận vừa nghe thấy có sói, vội giục hai người lên ngựa. Ba con ngựa lại vượt qua một dải núi nhỏ, Ô Lực Cát nhắc nhở chàng chú ý, vượt qua dải núi lớn phía trước là đồng cỏ lớn. Ông áng chừng lúc này sói và linh dương vàng đều ở đó cả.
Gần tới đỉnh dải núi, ba người đều xuống ngựa, khom lưng, dắt ngựa, ôm cổ chó, nhón chân nhẹ nhàng đi về phía mấy khối đá khổng lồ trên đỉnh núi. Hai con chó lớn biết có dấu vết săn mồi, áp sát chủ nhân đi những bước thấp. Tiếp cận đá tảng, cả ba đều dùng dây cương buộc chân trước ngựa, khom người đi ra sau đá tảng, nằm sấp trong bụi cỏ, dùng ống nhòm quan sát toàn cảnh đồng cỏ mới.
Trần Trận cuối cùng cũng nhìn rõ vùng đất trinh nguyên xinh đẹp này của thảo nguyên biên giới, đây có lẽ là thảo nguyên trinh nguyên cuối cùng của Trung Quốc, đẹp đến mức chàng gần như ngạt thở, đẹp đến mức chàng không nỡ bước thêm một bước, ngay cả thảo nguyên sông Don Cossack khiến chàng hồn xiêu phách lạc cũng quên sạch. Trần Trận phục xuống trước nó hồi lâu, cũng quên cả sói.
Trước mắt là một lòng chảo lớn xanh biếc, chưa từng có dấu chân người, rộng vài chục dặm. Phía đông lòng chảo là những tầng lớp lớp, từng lớp từng đợt sóng núi, cứ thế dâng trào về phía phần dư mạch của Đại Hưng An Lĩnh. Núi xanh núi biếc, núi nâu núi đỏ, núi lam núi tím, đẩy những đợt sóng màu xanh lam, xanh lục, nâu đỏ, xanh tím lan về phía những ngọn núi xa xăm mịt mùng, hòa quyện với biển mây bầu trời màu hồng nhạt. Ba mặt bắc tây nam của lòng chảo là những sườn dốc thoai thoải rộng lớn hình đĩa nông, từ dải núi ba mặt chậm rãi đổ xuống. Sườn cỏ như tấm thảm cỏ được Đằng Cách Lý cắt tỉa, trên tấm thảm cỏ chỉnh tề còn có từng dải từng mảng họa tiết hoa núi màu lam, trắng, vàng, hồng, giữa các dải màu điểm xuyết những loài hoa dại sắc màu khác, khiến những mảng màu dải màu lớn kết nối chuyển tiếp một cách tự nhiên tinh tế.
Một con sông nhỏ thảo nguyên Mông Cổ tiêu chuẩn, chảy ra từ thung lũng núi phía đông nam lòng chảo. Sông nhỏ vừa chảy đến vùng bằng phẳng dưới đáy lòng chảo, lập tức uốn lượn dữ dội, mỗi khúc cua khúc uốn của sông đều uốn thành hình bán nguyệt nhỏ hoặc nửa vòng lớn hình móng ngựa, tựa như những chiếc vòng bạc miệng mở. Cả con sông nhỏ lấp lánh ánh bạc như những chiếc bông tai bạc, vòng tay bạc và vòng cổ bạc xâu chuỗi lại thành của hồi môn bạc; lại như cô gái Mông Cổ rừng núi lấy chồng xa tới thảo nguyên, đang thưởng thức phong cảnh thảo nguyên tươi đẹp, cô quên mất thân phận tân nương của mình, biến thành một cô gái nhỏ ham chơi, đi vòng trong khoảng cách ngắn nhất ra con đường tham quan hái hoa dài nhất. Khúc cua khúc uốn của sông càng vòng càng tròn, càng vòng càng dài, cuối cùng đổ vào một đầm nước xanh giữa lòng chảo. Suối sông trong vắt, trên mặt nước trôi dạt từng đóa mây trắng.
Giữa lòng chảo lại chính là hồ thiên nga mà Trần Trận ngay trong mơ cũng chưa từng thấy. Trong ống kính ống nhòm, trên mặt hồ rộng lớn xuất hiện hơn chục con thiên nga trắng lóa mắt, lướt đi lặng lẽ trong hồ được bao quanh bởi lau sậy xanh dày đặc, tận hưởng sự yên tĩnh và an lạc của thiên đường ngoài thế gian. Xung quanh thiên nga là hàng trăm hàng nghìn ngỗng trời, vịt hoang và các loài chim nước không tên khác. Năm sáu con thiên nga lớn chợt bay lên, mang theo đàn lớn chim nước, bay lượn kêu vang trên không trung hồ và sông, như đoàn nhạc đội ngũ đón khách long trọng. Suối hồ tĩnh lặng, trên mặt hồ trôi dạt từng đóa lông vũ trắng.
Ở phía tây bắc hồ thiên nga còn có một lối ra tự nhiên, dẫn nước suối tràn đầy trong hồ đến vùng đất ngập nước lau sậy dày đặc rộng hàng vạn mẫu phía xa.
Đây có lẽ là hồ thiên nga nguyên thủy cuối cùng của Trung Quốc chưa từng bị con người làm phiền, cũng là cảnh sắc nguyên thủy cuối cùng của thảo nguyên biên giới phía bắc Trung Quốc. Trần Trận nhìn đến say mê, trong lòng không khỏi thốt lên từng tiếng kinh ngạc, lại lướt qua một tia lo lắng. Một khi người và ngựa tiến quân vào, vẻ đẹp nguyên thủy của nó rất nhanh sẽ biến mất, người Trung Quốc sau này sẽ không bao giờ có cơ hội thưởng thức vẻ đẹp trinh nguyên tự nhiên như vậy nữa. Trần Trận nghĩ nếu đường biên phòng đi qua nơi chàng đang nằm sấp thì tốt biết mấy, đây mới là nơi thực sự nên khoanh vùng cấm.
Ô Lực Cát và Tất Lợi Cách vẫn luôn dùng ống nhòm tìm kiếm mục tiêu tỉ mỉ. Cụ già dùng mũi ủng ngựa khẽ điểm điểm vào cẳng chân Trần Trận, bảo chàng nhìn vào khúc cua thứ ba bên phải sông nhỏ. Trần Trận nửa ngày chưa tỉnh lại từ cảnh trong mơ, lại hỏi lại vị trí mục tiêu, mới cầm ống nhòm nhìn về phía sông nhỏ. Trên bờ một khúc cua hình bán nguyệt lớn, có hai con linh dương vàng sa chân xuống nước đang vất vả leo bờ, nửa thân sau ngâm trong nước, móng sau như thể bị mắc trong bùn, móng trước bấu vào bờ nhưng đã không còn sức nhảy lên. Trên bãi cỏ khúc cua này nằm hơn mười con linh dương vàng lớn, bụng đã bị mổ phanh... Trần Trận tỉ mỉ tìm kiếm cỏ cao bên bờ sông, trong lòng đột nhiên đập thình thịch: có mấy con sói lớn mà chàng đã nhiều ngày không gặp đang nằm phục không xa xác linh dương ngủ gật. Cỏ trong khúc cua khá cao, Trần Trận đếm không xuể có bao nhiêu sói trong đám cỏ.
Ô Lực Cát và Tất Lợi Cách vẫn đang tìm kiếm mọi góc của lòng chảo, hướng ống kính về phía sườn núi đông nam, đàn linh dương vàng ở đó đã sớm bị xung tán, linh dương vàng tụ ba tụ năm đang vội vàng ăn cỏ, bên cạnh linh dương mẹ phần lớn đều dẫn theo cừu con. Trần Trận nhìn thấy một con linh dương mẹ đang cúi đầu liếm con linh dương vàng mới sinh, vừa liếm vừa ngẩng đầu, lo lắng chạy quanh. Linh dương con đang giãy giụa đứng dậy, chỉ cần con non đứng vững, nó lập tức sẽ chạy, nhanh đến mức chó cũng đuổi không kịp. Nhưng mấy phút đứng dậy này, lại chính là thời khắc sinh tử. Trần Trận nhất thời thực sự không biết nên làm thế nào, trong khoảng cách xa xôi rộng lớn như vậy, rốt cuộc nên ra tay thế nào? Là đánh sói trước hay đánh linh dương vàng trước?
Cụ già nói: Anh nhìn xem sói dám ngủ ngon lành ở đó, là biết người không làm gì được nó rồi. Xa thế này, sói không đánh trúng được đâu. Chúng ta vừa lộ diện, sói và linh dương vàng chắc chắn chạy hết. Ô Lực Cát nói: Tuy nhiên, mấy con linh dương không chạy nổi đó thuộc về chúng ta rồi, đúng lúc làm bữa trưa.
Ba người lên ngựa chạy về phía bờ sông. Người ngựa chó vừa mới lộ diện, đàn sói như những mũi tên xám vút bay, phân binh nhiều đường, chạy trốn về hướng núi lớn phía đông, chốc lát đã biến mất sau rừng lau. Linh dương vàng trong chớp mắt cũng chạy nhanh vượt qua núi, chỉ còn lại mấy con linh dương sa lầy trong bùn và linh dương mẹ đang liếm con.
Ba người đi gần tới một khúc uốn, từ một cửa mở chỉ rộng năm sáu mét đi vào, khúc uốn chỉ rộng một mẫu, ba mặt bao quanh bởi nước, sông nhỏ rộng khoảng bốn năm mét, nước sâu khoảng một mét, trong vắt tận đáy. Có một số lòng sông là cát, một số là bùn lầy. Bờ sông cao khoảng hơn một mét, thẳng đứng lên xuống. Một số khúc uốn có bãi cát nông, bờ sông dốc thoai thoải hơn. Trên bãi cỏ khúc uốn nằm hơn mười con linh dương vàng lớn nhỏ, phần lớn nội tạng và thịt chân của cừu đã bị ăn mất, có một con linh dương vàng sa lầy trong bùn không thể cử động, còn mấy con cừu đang chậm rãi đạp chân, vết thương trên cổ vẫn còn chảy máu. Cụ Tất Lợi Cách nói: Sáng sớm linh dương vàng tới đây uống nước, bị đàn sói đánh vây.
Trần Trận đã được lĩnh giáo chiến thuật đánh vây của đàn sói nhiều lần, nhưng thấy đàn sói lợi dụng khúc uốn ba mặt bao quanh bởi nước để đánh vây thì đây là lần đầu tiên. Chàng cưỡi trên ngựa tỉ mỉ nghiền ngẫm chiến thuật của đàn sói.
Ô Lực Cát nói: Anh xem đàn sói này tinh đến mức nào. Chúng chắc chắn đã mai phục trong bụi cỏ bên sông từ tối hôm trước, đợi đàn linh dương vàng tới bên sông uống nước, một cuộc xung phong chặn cửa khúc uốn, liền chặn tất cả linh dương vàng trong vòng vào đó, thật là đỡ tốn sức. Một khúc uốn chính là một cái túi, sói vừa thắt miệng túi là cả một túi đầy thịt.
Cụ Tất Lợi Cách cười nói: Lần này anh lại thấy rồi nhỉ, Đằng Cách Lý lại giúp sói rồi. Anh xem khúc uốn này, vòng qua vòng lại vòng ra biết bao nhiêu bãi vây. Tôi nói sói là bảo bối của Đằng Cách Lý, không sai chứ?
Trần Trận nói: Bãi vây tốt thế này đúng là muốn tìm cũng không tìm được, không ngờ ở đây một lúc xuất hiện mấy chục cái, Đằng Cách Lý nghĩ cho sói quá chu đáo rồi. Sói cũng thực sự thông minh, Đằng Cách Lý cho nó những cái bẫy này, chúng lập tức biết dùng, lại còn dùng thành thạo thế này.
Ô Lực Cát nói: Sói đánh trận lợi dụng thời tiết và địa hình giỏi hơn người nhiều.
Hai con chó lớn nhìn thấy món thịt dã thú khắp nơi, không vội dùng bữa, hai con chó kiêu ngạo không thèm để mắt tới linh dương vàng sói đã ăn qua. Ba Lặc không khách khí lao về phía một con linh dương còn chưa đứt hơi, nó đè cổ linh dương vàng nhìn Tất Lợi Cách, cụ già gật đầu nói: Ăn đi ăn đi. Ba Lặc cúi đầu một miếng liền khiến linh dương vàng đứt hơi, sau đó xé toạc một miếng thịt tươi lớn từ đùi cừu, nhai ngấu nghiến. Nhị Lang nhìn thấy bãi săn máu me thế này, lông bờm toàn thân dựng đứng lên như sói, sát tâm trỗi dậy, lại xông về phía hai con linh dương còn sống sa lầy bên bờ sông, Trần Trận và cụ già đồng thanh quát ngăn nó lại. Nhị Lang vẫn không cam lòng, nó hai chân trước dẫm lên một con linh dương chết, đệm cao thân mình, nhìn bốn phía, cuối cùng thấy trong khúc uốn không xa còn một con linh dương sống, liền xông vào trong nước, bơi qua. Cụ già không để Trần Trận ngăn cản, cụ nói: Con chó này tính hoang dã lớn, để nó giết giết dã thú, thì sẽ không cắn cừu nhà nữa.
Ba người đi về phía bờ sông. Cụ Tất Lợi Cách tháo một bó dây da từ yên ngựa, làm một cái thòng lọng. Trần Trận cởi ủng xắn quần xuống nước, thòng cái thòng lọng vào cổ linh dương vàng, Tất Lợi Cách và Ô Lực Cát hai người cùng nhau kéo linh dương lên bờ, ấn đổ rồi buộc chặt bốn chân. Ba người lại kéo con linh dương kia ra khỏi khúc uốn đầy máu me, rồi chọn một nơi dã ngoại trên bãi cỏ sạch sẽ. Cụ già nói: Chúng ta ăn một con, lại mang về một con. Ô Lực Cát rút dao giết cừu, cụ già nhìn bốn phía sườn núi, liền dẫn Trần Trận lên núi tìm củi đốt.
Hai người cưỡi ngựa đến một con mương sâu trong núi phía tây bắc, trên sườn mương có mảng lớn rừng mơ dại, phần lớn cây vẫn còn sống, trên thân cây cao hơn một mét vẫn còn không ít cành cây cháy sém khô chết. Hoa mơ vừa tàn, cánh hoa rơi rụng lả tả, con mương ngập tràn mùi hương đắng của hoa mơ, dưới đáy mương là một lớp dày nhân mơ thối. Hai người bẻ hai ôm củi khô lớn, dùng dây da buộc chặt, rồi cưỡi ngựa kéo về bãi dã ngoại. Ô Lực Cát đã lột xong da cừu, dỡ ra hơn một nửa thịt cừu, còn hái mấy nắm hành dại và hẹ thảo nguyên bên bờ sông. Trần Trận phát hiện hẹ dại ở đồng cỏ mới còn to bằng chiếc đũa.
Cả ba đều tháo hàm thiếc cho ngựa, dỡ yên ngựa. Ba con ngựa lắc lắc thân mình, không chờ nổi tìm một dải dốc thoải, đi đến bờ sông uống cho thỏa thích. Tất Lợi Cách vui sướng, liên tục nói: Nước tốt! Nước tốt! Chọn đồng cỏ mùa hè, điều thứ nhất là phải chọn nước đấy. Ba con ngựa cho đến khi no căng bụng mới ngẩng đầu lên, chậm rãi đi tới sườn cỏ nhai ngấu nghiến cỏ non, ăn đến mức liên tục khịt mũi.
Lửa trại bốc lên trên bãi cỏ, trong bầu không khí thuần khiết bên hồ thiên nga, lần đầu tiên tỏa ra mùi thơm thịt linh dương vàng nướng, còn có mùi khói dầu mang theo hành hẹ muối và bột ớt. Rời hồ quá gần, bên hồ còn dư lại không ít lau sậy cũ chưa bị lửa hoang thiêu rụi và lau sậy mới cao hơn một mét, như một bức tường lau che khuất mặt nước, khiến Trần Trận không cách nào vừa ăn thịt uống rượu, vừa ngắm nhìn thiên nga và hồ thiên nga ở gần. Trần Trận không ngừng lật đảo những dải thịt cừu miếng thịt cừu xâu trên cành cây, thịt cừu tươi sống như thể vẫn còn đang nhảy múa co giật. Ba người họ chưa sáng rõ đã xuất phát, chạy đến lúc này đều đã đói bụng cồn cào. Trần Trận ăn xâu thịt linh dương vàng này đến xâu khác với hành dại hẹ dại cay nồng thêm muối, lại cầm bầu rượu bẹt của cụ già uống ngụm này đến ngụm khác, hoàn toàn say sưa trong mỹ vị mỹ cảnh của bữa tiệc dã ngoại ăn thịt sói. Chàng nói: Đây là lần thứ hai con ăn thịt sói, thịt sói đúng là mỹ vị bậc nhất thế gian. Ăn thịt sói ở nơi sói săn mồi thì càng thơm ngon. Hèn gì thời xưa có nhiều hoàng đế thích tới thảo nguyên Mông Cổ đi săn như vậy.
Cụ Tất Lợi Cách và Ô Lực Cát, trực tiếp nắm một cái đùi linh dương vàng nướng trên lửa, nướng chín một lớp thì dùng dao thái xuống ăn một lớp, rồi dùng dao vạch mấy đường trên thịt, rắc muối, hành lá và một chút bột ớt, tiếp tục nướng xoay vòng. Cụ già ăn uống ngon lành, ăn hết lớp này đến lớp khác, cụ ngửa cổ đổ một ngụm rượu nói: Có đàn sói này thay chúng ta trông coi đồng cỏ mới này, tôi liền yên tâm rồi. Đợi hơn hai mươi ngày nữa, đợi cừu con có thể đi quãng đường xa, cả đội chuyển tới, cứ quyết định thế đi.
Ô Lực Cát dùng miếng thịt cuộn mấy cọng hành dại hẹ dại cắn một miếng nói: Cả đội đều có thể theo ông tới? Cụ già nói: Linh dương vàng và sói đều tới rồi, người còn không tới sao? Cỏ không tốt, linh dương vàng có thể tới sao? Linh dương vàng không nhiều, đàn sói có thể tới sao? Tôi mang con linh dương vàng đó về, ngày mai tại nhà tôi mở họp cán bộ đại đội, mời mọi người ăn bữa bánh bao thịt linh dương vàng. Họ nếu biết nước ở đây tốt, lại là nước chảy, các tổ đều tranh nhau muốn tới rồi. Đồng cỏ mùa hè chỉ cỏ tốt không thôi chưa được, còn phải nước tốt. Mùa hè sợ nhất là đầm nước chết, nước ít nước bẩn, gia súc uống vào sinh bệnh. Mùa hè vỗ béo bằng nước, nước không tốt còn vỗ béo bằng nước gì nữa à.
Ô Lực Cát nói: Nếu còn ý kiến khác, tôi lại chạy một chuyến, dẫn họ tới xem một lần nữa.
Cụ già cười ha ha mấy tiếng, nói: Không cần nữa. Tôi là sói đầu đàn, tôi tới thì đàn sói lớn sói nhỏ cả đội chắc chắn theo tới. Theo sói đầu đàn đi, chưa bao giờ chịu thiệt. Cụ già lại nhìn Trần Trận hỏi: Anh theo a-ba đi mấy chuyến này, có chịu thiệt không?
Trần Trận cười lớn: Theo a-ba sói vương lớn, toàn được ăn thơm uống cay thôi. Dương Khắc bọn họ đều tranh nhau muốn theo ông đi xa đấy.
Ô Lực Cát nói: Vậy cứ quyết định thế đi. Tôi về trạm họp chuẩn bị chuyển trại. Mấy năm nay nhiệm vụ cấp trên giao xuống suýt đè tôi không thở nổi, chúng ta mà khai phá được đồng cỏ mới này, có thể thư thả bốn năm năm rồi.
Trần Trận hỏi: Nếu qua bốn năm năm nữa, khu chăn thả chúng ta còn đồng cỏ hoang nào có thể khai thác không?
Không còn nữa. Ánh mắt Ô Lực Cát ảm đạm xuống. Phía bắc là đường biên giới, phía tây và phía nam là công xã khác. Về phía đông bắc, núi quá dốc lại phần lớn là núi đá, tôi đã đi hai lần rồi, không còn đồng cỏ nào có thể sử dụng được nữa.
Trần Trận lại hỏi: Sau đó nữa thì làm sao?
Ô Lực Cát nói: Chỉ có kiểm soát số lượng gia súc, nâng cao chất lượng. Ví dụ như, phát triển cừu cải tiến Tân Cương. Cừu cải tiến cho lượng lông nhiều gấp hai lần cừu bản địa, chất lượng lông tốt, giá cả phải cao hơn lông cừu bản địa ba lần. Một cân lông bản địa mới hơn một đồng tiền, một cân lông cừu cải tiến hơn bốn đồng tiền, anh tính xem chênh lệch thế nào, lông cừu lại là nguồn thu nhập chính nhất của trạm chúng ta đấy. Trần Trận tán đồng nói đây là một cách tốt. Nhưng Ô Lực Cát lại thở dài nói: Dân số Trung Quốc đông, tôi đoán chừng, qua mấy năm nữa, đồng cỏ của khu chăn thả chúng ta vẫn không đủ. Đợi những lão già chúng tôi nghỉ hưu rồi, thực sự không biết sau này các anh làm thế nào?
Cụ Tất Lợi Cách trợn mắt nói: Anh còn phải phản ánh nhiều với cấp trên, không được đè số lượng xuống đội mục nghiệp nữa, đè thêm nữa, trời sẽ vàng, đất sẽ lật ngược, cát sẽ chôn người đấy.
Ô Lực Cát lắc đầu nói: Ai nghe anh? Hiện giờ là cán bộ khu nông nghiệp cầm quyền. Cán bộ khu nông nghiệp là trình độ văn hóa cao hơn cán bộ khu mục nghiệp, tiếng Hán cũng nói trôi chảy. Nói nữa là lúc này cán bộ khu mục nghiệp ai nấy cũng tranh nhau đánh sói, so sánh số lượng gia súc, cán bộ bản địa không hiểu thảo nguyên, trái lại được đề bạt nhanh.
Ba con ngựa đều đã ăn no căng, khép cổ chợp mắt nghỉ ngơi. Nhị Lang cũng trở về, toàn thân ướt sũng, đầy đầu là máu, bụng ăn no như cái thùng vắt sữa, đứng yên ở nơi cách người mười mấy bước. Ba Lặc dường như biết nó đi làm gì rồi, trừng mắt đầy nghi ngờ và ghen tị, chẳng bao lâu, hai con chó lớn hung dữ liền cắn nhau, Trần Trận và cụ già vội chạy tới, mới tách được hai con chó ra.
Ô Lực Cát lại dẫn hai người đi tuần tra một nửa đồng cỏ lòng chảo, vừa đi vừa bàn bạc với Tất Lợi Cách sắp xếp địa điểm trại của bốn tổ toàn đội. Trần Trận dọc đường tham lam thưởng thức cảnh đẹp trước mắt, nghi ngờ mình liệu có phải đã tới vườn Địa Đàng trong thảo nguyên, hay thảo nguyên trong vườn Địa Đàng? Chàng thực sự muốn cứ thế ở lại không đi nữa.
Trở về chỗ cũ, ba người bắt tay giết cừu lột da dỡ thịt. Trần Trận nhìn những xác linh dương vàng máu me khắp khúc uốn, trong lòng bỗng dưng trống trải buồn bã, cảm giác yên tĩnh, lãng mạn cảm nhận được lúc vừa đặt chân lên bãi cỏ này, lúc này đã bị mùi máu tanh đầy tay che lấp. Trần Trận buồn bực nghĩ một lúc, không nhịn được hỏi cụ già: Đàn sói vào mùa đông giết linh dương vàng là để dành đến xuân ăn, nhưng chúng vào mùa hè giết nhiều linh dương vàng như thế làm gì? Trong mấy khúc uốn kia hình như còn không ít cừu chết. Qua mấy ngày chẳng thối rữa cả, không ăn được sao? Sói thích giết bừa bãi quá.
Cụ già nói: Đàn sói giết nhiều linh dương vàng thế, không phải để chơi, cũng không phải để khoe oai, chúng là để dành thức ăn cho kẻ già yếu bệnh tật tàn dư trong đàn sói. Hổ báo sao lại không đứng vững chân trên thảo nguyên Mông Cổ? Tại sao đàn sói lại có thể chiếm giữ thảo nguyên? Chính là vì đàn sói đoàn kết hơn hổ báo. Hổ săn được thức ăn thì tự mình ăn, không màng vợ con già trẻ. Sói không phải vậy, sói săn thức ăn nghĩ tới mình cũng nghĩ tới đàn sói, còn nghĩ tới sói già, sói què, sói nửa mù, sói con, sói bệnh không theo kịp đàn sói và sói mẹ sản con cho con bú. Anh đừng nhìn linh dương vàng đổ cả một mảng, tối hôm nay sói đầu đàn hú một tiếng, sói nửa thảo nguyên Ngạch Luân, còn cả những con sói có họ hàng dây mơ rễ má với đàn sói này đều sẽ lên đây, trong một đêm liền ăn sạch những con cừu này. Sói nghĩ tới sói khác, sói khác cũng nghĩ tới nó, đàn sói mới đoàn kết; đàn sói đoàn kết, đánh trận mới lợi hại. Có lúc sói vương hú một tiếng, có thể điều tới hàng trăm con sói tập thể đánh trận. Nghe người thế hệ trước kể, trước kia trên thảo nguyên cũng có hổ, sau này đều bị đàn sói đuổi chạy cả rồi. Sói còn biết chăm lo gia đình hơn người, đoàn kết hơn người.
Cụ già lại thở dài một tiếng: Người Mông Cổ chỉ có thời Thành Cát Tư Hãn, học sói là triệt để nhất, các bộ lạc Mông Cổ đoàn kết thành một cái trục sắt, một bó tên, người tuy ít, nhưng sức mạnh lớn, ai cũng sẵn lòng xả thân vì người mẹ thảo nguyên Mông Cổ, nếu không sao có thể đánh hạ hơn nửa thế giới. Sau này người Mông Cổ bại là bại ở sự không đoàn kết, các bộ lạc anh em gia tộc hoàng kim tàn sát lẫn nhau. Các bộ lạc như những mũi tên phân tán, để người ta bẻ gãy từng chiếc từng chiếc một. Lòng người không đoàn kết bằng lòng sói à, kỹ năng đánh trận của sói còn dễ học, nhưng sự đoàn kết của sói thì khó học, người Mông Cổ học mấy trăm năm vẫn không xuất sư được. Không nói nữa, nói tới là ngực tôi lại đau...
Trần Trận nhìn hồ thiên nga cỏ đẹp đến mức khiến người ta run rẩy, chìm vào trầm tư sâu sắc.
Cụ già dùng da linh dương vàng gói thịt linh dương vàng lóc ra, cho vào hai cái bao tải. Trần Trận giúp cụ chuẩn bị yên ngựa, cụ già và Ô Lực Cát mỗi người thồ một bao tải sau yên ngựa, dùng dây da yên ngựa buộc chặt thắt chặt.
Ba con ngựa lao về hướng trại đại đội.
