Nước Tấn vốn là vùng du mục Nhung Địch. Thành Vương phong cho người em cùng mẹ là Thúc Ngu làm hầu quốc Đường, trong nước Đường “lấy phép Nhung mà định biên giới” (Tả Truyện - Định công năm thứ tư). Nghĩa là chiếu theo tập quán sinh hoạt của người Nhung Địch mà phân chia đất chăn thả, không giống với các vùng nông nghiệp như Lỗ, Vệ phân chia đất canh tác theo phép nhà Chu. Con của Thúc Ngu là Tiếp Phụ đổi quốc hiệu thành Tấn.

—— Phạm Văn Lan, , phần một

Trần Trận lấy ra hai dải thịt cuối cùng trong nhà, cho thêm chút mỡ cừu, nấu cho sói con một nồi cháo thịt đặc. Sức ăn của sói con ngày một lớn, một chậu cháo thịt đầy vẫn không thể làm nó no bụng. Trần Trận thở dài, bước vào lều tranh thủ chợp mắt, cố gắng dưỡng sức để chuẩn bị đối phó với trận chiến ban đêm nguy hiểm hơn này. Đến hơn một giờ chiều, hắn bị một tiếng gọi đánh thức, vội vàng chạy ra ngoài.

Trương Kế Nguyên cưỡi một con ngựa lớn chở đồ, đi đến bãi đất trống trước cửa lều Mông Cổ. Nửa phần trước con ngựa toàn là máu, cứ ngơ ngác không chịu đến gần xe bò. Lược cẩu xông lên bao vây người và ngựa, vẫy đuôi rối rít. Trần Trận dụi dụi đôi mắt còn ngái ngủ, giật mình thon thót: Yên ngựa của Trương Kế Nguyên lại đang chở một con ngựa con bị thương. Hắn hoảng hốt tiến lên nắm lấy dây cương, trấn an con ngựa lớn. Ngựa con đau đớn ngẩng đầu giãy giụa, mấy cái lỗ máu ở ngực và cổ vẫn đang rỉ máu, nhuộm đỏ yên ngựa và thân ngựa. Con ngựa lớn hoảng sợ trợn tròn mắt, lỗ mũi khò khè phun hơi nóng, một chân trước run lẩy bẩy không ngừng, chân kia chốc chốc lại cào đất dậm móng. Trương Kế Nguyên ngồi đằng sau yên trên mông ngựa, việc xuống ngựa rất khó khăn, lại sợ con ngựa con đẫm máu rơi xuống móng ngựa làm con vật hoảng sợ. Trần Trận vội vàng rảnh ra một tay nắm chặt một chân trước của ngựa con, Trương Kế Nguyên tốn bao sức lực mới rút chân phải ra khỏi bàn đạp, cẩn thận xuống ngựa, suýt ngã nhào xuống đất.

Hai người ở hai bên con ngựa lớn, nâng ngựa con nhẹ nhàng đặt xuống đất. Ngựa lớn quay phắt lại, trừng to mắt, đau đớn nhìn ngựa con. Ngựa con đã không thể ngẩng đầu lên nổi, mở đôi mắt đen láy xinh đẹp, nhìn con người với ánh mắt cầu xin, đau đớn kêu rên khe khẽ, móng trước chống xuống đất nhưng đã không thể đứng dậy được nữa. Trần Trận vội hỏi: Còn cứu được không? Trương Kế Nguyên đáp: Ba Đồ đã xem vết thương rồi, chú ấy bảo chắc chắn là vô phương cứu chữa. Chúng ta lâu lắm không được ăn thịt, nhân lúc nó còn sống, mau giết đi thôi. Sa Từ Lăng vừa mang một con ngựa con bị thương đến nhà Tất Lợi Cách rồi.

Trong lòng Trần Trận thắt lại một nhịp. Hắn múc một chậu nước cho Trương Kế Nguyên rửa tay, vội hỏi: Đàn ngựa lại gặp chuyện rồi à? Tổn thất có lớn không?

Trương Kế Nguyên chán nản nói: Đừng nhắc nữa. Tối hôm qua, đàn ngựa của tôi và Ba Đồ đã bị sói ăn mất hai con ngựa con, cắn bị thương một con. Đàn ngựa của Sa Từ Lăng còn thê thảm hơn, mấy ngày nay bị sói một hơi ngoạm mất năm sáu con. Các đàn ngựa khác chưa rõ thế nào, tổn thất chắc chắn cũng không ít. Mấy người lãnh đạo trong đội đều đã ra chỗ đàn ngựa rồi.

Trần Trận nói: Đêm qua, bầy sói cứ tru léo quanh trại của đại đội suốt đêm. Sói tập trung cả ở chỗ chúng ta, sao lại chạy sang chỗ đàn ngựa làm gì?

Trương Kế Nguyên nói: Đây gọi là chiến thuật bầy sói, xuất kích toàn diện, nở hoa bốn phía. Dương đông kích tây, yểm trợ cho nhau, vừa tấn công giả vừa tấn công thật, đánh được thì đánh, đánh không được thì kiềm chế binh lực, khiến người ta lo đầu không xuể đuôi, lo đông chẳng kịp nhìn tây. Chiêu này của bầy sói lợi hại hơn nhiều so với chiến thuật tập trung binh lực ưu việt, từng bước tiêu diệt. Trương Kế Nguyên rửa tay xong lại nói: Mau giết con ngựa con đi, đợi nó chết rồi mới giết thì không tháo được huyết, máu ứ trong thịt, ăn không ngon nữa đâu.

Trần Trận nói: Ai cũng bảo nài ngựa có tính sói đậm đặc nhất, quả nhiên không sai chút nào. Cậu bây giờ ra dáng nài ngựa lắm rồi đấy, giọng điệu ngày càng lớn, có chút khí thế hung ác của võ sĩ thảo nguyên thời cổ đại rồi đấy. Trần Trận đưa con dao Mông Cổ chuôi đồng cho Trương Kế Nguyên: Vẫn là cậu ra tay đi, giết một con ngựa con xinh đẹp thế này tôi không nỡ xuống tay.

Trương Kế Nguyên nói: Con ngựa con này là do sói giết chứ có phải người giết đâu, chẳng liên quan gì đến chuyện nhân tính thiện ác cả... Thôi được, tôi giết thì tôi giết. Nói trước, tôi chỉ lo giết thôi, còn công đoạn lột da mổ bụng lóc thịt thì giao hết cho cậu đấy. Trần Trận lập tức gật đầu đồng ý.

Trương Kế Nguyên nhận dao, giẫm lên ngực bên của ngựa con, đè đầu nó lại, rồi theo truyền thống của thảo nguyên, bắt mắt ngựa con hướng thẳng về phía Tengger. Sau đó đâm một nhát vào cổ, cắt đứt động mạch cổ. Máu ngựa đã không thể phun thành tia nữa nhưng vẫn còn rỉ ra. Trương Kế Nguyên nhìn con ngựa con giãy giụa trút hơi thở cuối cùng giống như nhìn một con cừu bị giết thịt. Đám chó đều chảy dãi vẫy đuôi, bầy chó con xúm lại liếm láp vết máu trên mặt đất. Sói con ngửi thấy mùi máu tanh cũng đã sớm chui khỏi hang, xông lên giật xích sắt, thèm thuồng đến mức ánh mắt lóe lên vẻ hung quang.

Trương Kế Nguyên nói: Mấy hôm trước tôi đã giết một con ngựa con rồi, không to con và nhiều thịt bằng con này. Tôi và mấy nài ngựa đã ăn hai bữa bánh bao nhân thịt ngựa con, thịt ngựa con vừa mềm vừa thơm đặc biệt, mùa hè ăn bánh bao thịt ngựa con vốn là việc bất đắc dĩ của người du mục thảo nguyên. Trải qua mấy trăm năm, bánh bao thịt ngựa con lại trở thành món ăn ngon nổi tiếng trên thảo nguyên. Trương Kế Nguyên rửa sạch tay, ngồi lên trục xe của chiếc xe nước thùng gỗ, nhìn Trần Trận lột da ngựa.

Trần Trận lột ra phần thân thịt béo múp míp của ngựa con, cũng bật cười nói: Con ngựa con này vóc dáng không nhỏ đâu, suýt soát bằng một con cừu đực lớn rồi. Tháng này, tôi sắp quên mất mùi vị của thịt người ta thế nào rồi đấy. Con người thì dễ nói, còn sói con sắp bị tôi nuôi thành cừu đến nơi rồi, không cho nó ăn thịt nữa chắc nó học tiếng cừu kêu mất thôi.

Trương Kế Nguyên nói: Con ngựa con này sinh ra sớm nhất trong năm nay, bố mẹ vóc dáng to lớn nên nó to con cũng là điều dễ hiểu. Nếu mấy người cảm thấy ngon, mấy ngày nữa tôi lại kiếm cho các cậu một con nữa. Mùa hè là mùa tang tóc của đàn ngựa, năm nào cũng vậy. Mùa này ngựa mẹ đang đẻ ngựa con, thứ mà bầy sói dễ ra tay nhất chính là ngựa con. Cứ cách ba năm ngày là mỗi đàn ngựa lại bị sói ngoạm mất một hai con, thật sự là phòng không thể phòng. Lúc này, thời kỳ sinh sản của đàn ngựa vừa qua, đàn ngựa nào cũng vừa có thêm khoảng một trăm bốn năm mươi con ngựa con. Cỏ ở Ngạch Lũn tốt, sữa ngựa mẹ dồi dào, ngựa con lớn nhanh, con nào con nấy lại nghịch ngợm hay nhảy cẫng lên, ngựa đực giống và ngựa mẹ quản không xuể đâu.

Trần Trận dùng rìu chặt những phần bị sói cắn ở đầu, ngực, cổ của con ngựa con xuống, rồi đặt lên thớt băm thành từng miếng nhỏ. Sáu con chó đã sớm vây chặt Trần Trận và con ngựa con vào giữa, năm con vẫy đuôi như bông lau trong gió thu, chỉ có chiếc đuôi dài của Nhị Lang là duỗi thẳng đơ như quân đao, bất động nhìn Trần Trận phân chia thịt thế nào. Sói con đã nhiều ngày không biết mùi thịt tươi ngửi thấy mùi máu tanh liền xoay vòng vòng như ngồi trên đống lửa, cuống lên phát ra tiếng kêu hẳng hẳng nghe như tiếng chó sủa.

Thịt và xương đã được chia xong, vẫn là ba phần lớn ba phần nhỏ. Trần Trận đưa nửa cái đầu ngựa và nửa cái cổ cho Nhị Lang, nó vẫy đuôi, ngậm lấy miếng thịt rồi chạy vào chỗ râm mát dưới gầm xe bò để thưởng thức. Vàng Vàng, Y Lặc và ba con chó con cũng nhận được phần của mình, tản ra chạy về chỗ râm mát của xe bò và lều Mông Cổ. Đợi khi đám chó đã tản ra hết, Trần Trận mới chọn phần thịt ngực và xương ngực của ngựa con băm thành miếng nhỏ, bỏ vào chậu ăn của sói con, phải đến hơn nửa chậu, rồi rưới phần máu còn sót lại trong lồng ngực ngựa con lên đống thịt xương. Sau đó cất cao giọng hô lớn: Sói con, sói con, đến giờ ăn rồi! rồi bước về phía sói con.

Cổ của sói con từ lâu đã luyện được lớp da cổ dày dai, vừa nhìn thấy thịt tươi dính máu liền tự siết chặt mình lại giống như bò kéo xe lên dốc, tiết ra dòng nước dãi dài như suối. Trần Trận nhanh chóng đẩy chậu thức ăn vào trong chuồng sói, sói con lao vào đĩa thịt ngựa như một con sói xám hoang dã vồ ngựa con, đồng thời nhe răng gầm gừ với Trần Trận, đuổi hắn đi. Trần Trận quay lại bên tấm da ngựa tiếp tục lóc xương lọc thịt, vừa liếc mắt quan sát sói con. Sói con đang ngấu nghiến nuốt lấy nuốt để, chốc chốc lại cảnh giác liếc nhìn đám chó và con người, cơ thể uốn cong như cây cung, sẵn sàng ngoạm miếng thịt tươi trong chậu cất vào trong hang của nó.

Trần Trận hỏi Trương Kế Nguyên: Người du mục có ăn nội tạng của ngựa con không? Trương Kế Nguyên đáp: Nội tạng của ngựa con bị sói cắn bị thương thì người du mục không ăn. Thế là Trần Trận lôi dạ dày, ruột già ruột non của ngựa con ra trước, ném sang bên cạnh đống tro bếp cho đám chó tranh giành. Sau đó lấy từ trong lều ra hai chiếc chậu thịt không, múc đầy hai chậu tim gan phổi, cật và khí quản của ngựa con, đặt vào chỗ râm mát dưới giá bát trong lều để làm thức ăn bữa sau cho sói và chó.

Trần Trận hỏi: Chẳng lẽ các cậu là nài ngựa mà hoàn toàn không có cách nào đối phó với bầy sói sao?

Trương Kế Nguyên nói: Làm nài ngựa gần hai năm nay, tôi cảm thấy chăn thả du mục trên thảo nguyên, khâu yếu nhất chính là đàn ngựa. Một đàn ngựa bốn năm trăm con mà chỉ bố trí có hai nài ngựa, bây giờ có thêm một thanh niên trí thức cũng chẳng đủ, hai ba người luân phiên đổi ca ngày đêm, một mình trông coi đàn ngựa thì làm sao mà xuể.

Trần Trận hỏi: Vậy sao không biên chế thêm mấy nài ngựa cho đàn ngựa?

Trương Kế Nguyên nói: Nài ngựa là “phi công” trên thảo nguyên, thuộc loại công việc độ khó cao. Bồi dưỡng một nài ngựa đạt chuẩn không phải chuyện dễ, phải mất rất nhiều thời gian. Trên thảo nguyên không ai dám giao đàn ngựa cho một nài ngựa chưa đạt chuẩn, làm không khéo chỉ trong một năm là mất toi nửa đàn. Hơn nữa, làm nài ngựa vừa khổ vừa mệt lại vô cùng rủi ro. Mùa đông gặp bão tuyết ban đêm, âm 30—40 độ C, lùa ngựa vào chuồng thường phải làm suốt cả đêm, cho dù có mặc ba lớp áo lông cừu thì vẫn có nguy cơ bị cóng cứng ngón chân hoặc rụng ngón. Muỗi mùa hè có thể hút cạn máu người và ngựa, rất nhiều nài ngựa thường chỉ làm chừng mười năm tám năm là không chịu nổi nữa, hoặc là đổi nghề, hoặc là bị thương giải ngũ. Bốn thanh niên trí thức làm nài ngựa của đại đội chúng ta, chưa đầy hai năm mà giờ chỉ còn lại một mình tôi. Nài ngựa trên thảo nguyên thường xuyên không đủ dùng, sao còn có thể phân bổ thêm cho đàn ngựa chứ? Đàn ngựa có tính lưu động quá lớn, tốc độ lại nhanh; trong đàn lại có nhiều ngựa mẹ, ngựa con và ngựa hoạn, bản tính nhát gan, rất dễ làm đàn ngựa hoảng sợ. Nài ngựa ở trong lều nhỏ chỉ tranh thủ nấu một bữa cơm là đàn ngựa có thể chạy mất tăm mất tích rồi. Một khi lạc mất đàn ngựa là thường phải đi tìm mấy ngày liền, nhịn đói mấy ngày liền. Trong mấy ngày đó, bầy sói có thể tha hồ truy sát ngựa con. Lần trước nài ngựa tổ bốn không cẩn thận sẩy chân ngã bị thương đầu, cả đàn ngựa chỉ trong một đêm đã chạy vượt qua biên giới. Trạm trung tâm thông qua trạm biên phòng, mất hơn chục ngày mới đòi lại được đàn ngựa. Trong mười mấy ngày đó đàn ngựa không có ai quản lý, tổn thất lại càng lớn hơn.

Trần Trận hỏi: Quan hệ hai nước căng thẳng như thế, sao người ta không giữ ngựa lại?

Trương Kế Nguyên nói: Chuyện đó thì không đâu. Hai nước từ lâu đã có hiệp định, chỉ cần trạm biên phòng báo chính xác thời gian, địa điểm và số lượng ngựa vượt biên, đặc biệt là số lượng và màu lông của ngựa đực giống, người ta đều sẽ cử người đưa đàn ngựa về, bên mình cũng vậy. Thế nhưng đàn ngựa trên đường đi bị sói cắn chết và ăn thịt thì trạm biên phòng cả hai bên đều không chịu trách nhiệm. Có một lần, bên kia báo có hơn 120 con, nhưng bên mình cử người đi tìm hai ngày trời mà chỉ tìm được hơn 90 con. Nài ngựa nói, số không tìm thấy được đó phần lớn đều bị sói ăn thịt rồi.

Trần Trận chớp lấy cơ hội gặng hỏi: Tôi vẫn luôn không hiểu nổi, tại sao đàn ngựa lại thường xuyên chạy bán sống bán chết như vậy?

Trương Kế Nguyên đáp: Nguyên nhân thì nhiều lắm. Mùa đông trời quá lạnh để sưởi ấm nên phải chạy; mùa xuân thay lông cần phải tiết mồ hôi nên phải chạy; mùa hè tránh muỗi nên phải chạy ngược gió; mùa thu tranh giành bãi cỏ ngon của bò cừu nên phải lén chạy. Nhưng nguy hiểm nhất là để trốn chạy sự truy sát của bầy sói, quanh năm suốt tháng đều phải chạy bán sống bán chết. Đàn ngựa tính lưu động lớn nên không giữ được chó. Cứ đến ban đêm, nài ngựa không có đàn chó giúp canh đêm mà chỉ có một mình trông coi đàn ngựa nhát gan như thế thì làm sao xuể. Nếu là vào những đêm không trăng, bầy sói thường hay tập kích đàn ngựa. Nếu sói không nhiều lắm, nài ngựa và ngựa đực giống còn có thể giữ được đàn, chứ nếu sói đông, đàn ngựa hoảng loạn, thế như tre chẻ, nài ngựa và ngựa đực giống tuyệt đối không thể giữ nổi.

Trương Kế Nguyên lại nói tiếp: Bây giờ thì tôi đã hiểu vì sao kỵ binh của Thành Cát Tư Hãn lại có tốc độ thần tốc đi vạn dặm một ngày như vậy rồi. Ngựa Mông Cổ ngày đêm đều bị bầy sói ép luyện tốc độ, luyện chạy đường dài, luyện thể lực và sức bền. Tôi ở trong đàn ngựa thường xuyên được chứng kiến cuộc cạnh tranh sinh tồn tàn khốc giữa ngựa và sói, vô cùng khốc liệt. Bầy sói truy sát đàn ngựa ban đêm phải gọi là tàn độc, đuổi đánh tận diệt suốt dọc đường, phi nước đại tốc độ cao, tác chiến liên tục, tuyệt đối không cho đàn ngựa lấy lại hơi thở. Ngựa già, ngựa bệnh, ngựa chậm, ngựa nhỏ, ngựa con và ngựa mang thai chỉ cần tụt lại phía sau là lập tức bị một bầy sói bao vây cắn chết ăn thịt. Cậu đúng là chưa từng thấy cảnh tượng chạy trốn thê thảm của đàn ngựa đâu, con nào con nấy sùi bọt mép, mồ hôi ướt đẫm toàn thân. Có những con ngựa vắt kiệt cả chút sức lực giãy giụa hấp hối cuối cùng, chạy hết bước cuối cùng, vừa ngã xuống đất là đứt hơi, cứ thế chạy đến chết. Những con ngựa chạy nhanh nhất thì có thể thở hùm hụp một lát, dừng lại một lúc là cúi đầu ăn cỏ ngấu nghiến, đói quá thì cỏ gì cũng ăn, đến cả cỏ sậy khô cũng ăn; khát quá thì nước gì cũng uống, mặc kệ nước bẩn nước hôi, nước trong vũng nước ngấm cả nước tiểu bò nước tiểu cừu cũng uống sạch. Thể lực, sức bền, khả năng tiêu hóa, khả năng chống bệnh, khả năng chịu lạnh chịu nóng của ngựa Mông Cổ có thể coi là số một thiên hạ. Thế nhưng chỉ có nài ngựa mới biết, bản lĩnh này của ngựa Mông Cổ đều là do bầy sói thảo nguyên rèn luyện khắc nghiệt bằng tốc độ và cái chết mà thành...

Trần Trận nghe đến ngẩn cả người. Hắn bưng đĩa thịt ngựa và những miếng xương thịt luộc vào trong lều, lại trải tấm da ngựa lên mái lều Mông Cổ, nói: Cậu làm nài ngựa hơn một năm mà sắp thành chuyên gia rồi đấy, những điều cậu vừa nói quá ư quan trọng. Ngoài trời nóng lắm, đi, vào lều thôi, cậu cứ việc kể, còn việc băm nhân cán vỏ cứ để tôi lo. Hai người bước vào lều, Trần Trận bắt đầu thái hành, nhồi bột, băm nhân, phi dầu hoa tiêu, chuẩn bị làm món bánh bao nhân thịt vỏ không lên men mà người du mục hay ăn.

Trương Kế Nguyên uống một bát trà nguội rồi nói: Mấy hôm nay tôi - một nài ngựa - vẫn luôn suy nghĩ về chuyện của ngựa. Tôi nghĩ, chính sói thảo nguyên Mông Cổ đã tôi luyện nên loài ngựa Mông Cổ chịu đựng giỏi nhất và bền bỉ nhất thế giới, đồng thời cũng tôi luyện nên lực lượng kỵ binh hùng hổ chấn động thế giới của người Hung Nô, Đột Đột và Mông Cổ. Ngựa Huyết Hãn, ngựa Ili, ngựa Ả Rập, ngựa Don v.v... đều là những giống ngựa nổi tiếng thế giới, thế nhưng, tại sao kỵ binh Tây Vực Trung Á, kỵ binh Khâm Sát Nga, kỵ binh Ả Rập và cả hiệp sĩ Teuton châu Âu đều bị kỵ binh Mông Cổ đánh bại? Kỵ binh Mông Cổ đánh thốc về phía tây đến tận cửa ngõ Ba Lan, Hungary, Áo, Ai Cập. Kỵ binh Hung Nô còn càn quét khắp châu Âu, đánh đến tận thành Orleans của nước Pháp ngày nay. Chiến mã của quốc gia và dân tộc nào trên thế giới lại có thể lực và sức bền siêu phàm đến thế?

Trần Trận chen vào: Sách lịch sử có chép, thảo nguyên Mông Cổ thời cổ đại người ít ngựa nhiều, lúc xuất chinh một kỵ binh dắt theo bốn năm, năm sáu con ngựa, thay phiên nhau cưỡi nên có thể đi vạn dặm một ngày. Cho nên, kỵ binh Mông Cổ chính là đội quân cơ giới hóa nguyên thủy, chuyên đánh chiến dịch chớp nhoáng. Ngựa Mông Cổ nhiều, còn có thể dùng ngựa bị thương làm lương thực quân đội, đói thì ăn thịt ngựa, khát thì uống máu ngựa, đến cả hậu cần cũng chẳng cần dùng tới nữa.

Trương Kế Nguyên cười gật đầu: Không sai. Nhớ cậu từng nói, từ Khuyển Nhung, Hung Nô, Tiên Bì, Đột Đột cho đến dân tộc Mông Cổ ngày nay, tất cả các dân tộc thảo nguyên từng sinh sống và chiến đấu trên thảo nguyên Mông Cổ đều thấu hiểu bí mật và giá trị của loài sói. Cậu càng nói, tôi lại càng thấy có lý. Sói thảo nguyên Mông Cổ đã ban cho con người thảo nguyên tính cách chiến đấu hung hãn nhất, trí tuệ chiến tranh xuất sắc nhất và những chiến mã xuất sắc nhất. Ba ưu thế quân sự này chính là bí mật và nguyên nhân khiến người thảo nguyên Mông Cổ chấn động thế giới.

Trần Trận vừa dùng sức nhồi bột vừa nói: Chiến mã Mông Cổ thiện chiến xuất thân từ sự huấn luyện của sói Mông Cổ, phát hiện này của cậu quá ư quan trọng. Tôi cứ tưởng sói đồ đằng giải quyết được nguồn gốc của tính cách dũng mãnh hung hãn và trí tuệ quân sự của người thảo nguyên, không ngờ sói còn là huấn luyện viên động vật bất đắc dĩ, thuần dưỡng cho các dân tộc du mục lưng ngựa những chiến mã hạng nhất thế giới. Có được những chiến mã Mông Cổ lợi hại như thế, các yếu tố tính cách và trí tuệ của người Mông Cổ chẳng khác nào hổ mọc thêm cánh. Được đấy, cậu làm nài ngựa hơn một năm quả không uổng phí chút nào.

Trương Kế Nguyên cười nói: Đó cũng là do chịu ảnh hưởng của cái tên "mê sói" là cậu đấy. Hai năm nay cậu kể cho tôi nghe bao nhiêu là lịch sử trong sách, tôi tất nhiên cũng phải đem vốn thực tế ra trả lại cho cậu chứ.

Trần Trận cũng cười nói: Kiểu trao đổi này hời quá chứ lị! Thế nhưng, còn một điểm tôi vẫn chưa hiểu rõ, ngoài việc truy sát ngựa và ngựa con ra, bầy sói còn dùng những thủ đoạn nào để giết ngựa con nữa?

Trương Kế Nguyên nói: Thủ đoạn thì nhiều lắm. Mỗi lần đàn ngựa đi đến những nơi cỏ cao hoặc địa hình phức tạp là tôi lại căng thẳng tột độ. Sói sẽ bò sát mặt đất giống như thằn lằn, thậm chí không cần ngẩng đầu lên nhìn, nó dùng mũi và tai là có thể biết con mồi đang ở chỗ nào. Ngựa mẹ thường hay kêu khe khẽ với ngựa con, sói có thể dựa vào tiếng kêu của ngựa mẹ để phán đoán vị trí tương đối của ngựa con, sau đó từ từ áp sát. Chỉ cần ngựa đực giống không ở gần ngựa con là sói sẽ lao phắt lên, ngoạm đứt cổ họng ngựa con rồi lôi nó đến chỗ khuất ngấu nghiến nuốt lấy nuốt để. Nếu bị ngựa mẹ và ngựa đực giống phát hiện thì sói vội vàng chuồn thẳng, đàn ngựa sẽ không mang theo ngựa con chết đi được, đợi đàn ngựa đi rồi sói mới quay lại ăn. Có những con sói cực kỳ gian xảo còn biết dụ dỗ ngựa con. Một con sói phát hiện ở mép đàn ngựa có một con ngựa con, bên cạnh lại có ngựa mẹ, lúc này sói sẽ bò sát đất trườn tới, trốn vào trong đám cỏ cao ở gần đó, sau đó lật ngửa bụng lên trời, giấu cái thân to mục tiêu lớn vào trong đám cỏ, rồi chìa bốn cái móng nhỏ mục tiêu bé ra khỏi đám cỏ, nhẹ nhàng quơ quơ. Nhìn từ xa cái cẳng sói móng sói quơ qua quơ lại ấy trông giống như tai dài của thỏ rừng, lại giống như chồn vàng lớn hay mấy loài động vật nhỏ thám đầu thám đuôi, dù sao trông chẳng giống chó hay sói gì cả. Ngựa con vừa mới chào đời, tính tò mò cực kỳ lớn, hễ nhìn thấy thứ gì động đậy nhỏ hơn mình là muốn chạy qua xem cho ra lẽ. Ngựa mẹ còn chưa kịp ngăn cản ngựa con lại thì sói đã ngoạm đứt cổ họng ngựa con rồi.

Trần Trận nói: Có những lúc tôi thực sự cảm thấy sói không phải là động vật mà là một loài thần quái.

Trương Kế Nguyên nói: Đúng đúng, chính là thần quái đấy! Cậu nghĩ xem, ban ngày đàn ngựa tản ra rất rộng, nài ngựa dù có ở trong đàn đi chăng nữa thì cũng không đảm bảo được chỗ nào sẽ xảy ra vấn đề. Đến ban đêm thì bầy sói lại càng vô pháp vô thiên hơn. Trộm được thì trộm, cướp được thì cướp, trộm cướp không thành thì tổ chức lực lượng tấn công trực diện. Ngựa đực giống sẽ vây chặt ngựa mẹ và ngựa con vào giữa đàn, đồng thời điên cuồng cào cắn bầy sói vây quanh ở ngoài vòng vây. Bầy sói bình thường rất khó đánh tan sự phòng thủ liên hợp của mấy chục con ngựa đực giống to lớn, làm không khéo sói còn bị ngựa đực giống đá chết cắn bị thương. Thế nhưng nếu gặp phải thời tiết khắc nghiệt và bầy sói đông đảo đói phát điên thì ngựa đực giống sẽ không cản nổi, lúc này cả hai nài ngựa đều phải ra trận, con người nếu dùng đèn soi súng bắn mà vẫn không cản nổi thì bầy sói sẽ đánh tan đàn ngựa rồi truy sát ngựa con. Vào thời điểm mùa hè này, sói con trong bầy đều đã lớn, sức ăn của bầy sói tăng vọt, sói không bắt được linh dương hoang dã hay thạch sùng nữa nên bắt đầu chủ công ngựa con trong đàn.

Trần Trận hỏi: Vậy mỗi năm đàn ngựa tổn thất bao nhiêu con ngựa con?

Trương Kế Nguyên suy nghĩ một lát rồi nói: Đàn ngựa của tôi và Ba Đồ năm ngoái đẻ được hơn 110 con ngựa con. Đến mùa hè năm nay chỉ còn lại hơn 40 con, có hơn 70 con ngựa con bị sói cắn chết hoặc ăn thịt. Tỷ lệ tổn thất hàng năm là sáu mươi phần trăm, thế mà trong bốn đàn ngựa của cả đại đội thì vẫn còn được coi là khá đấy. Đàn ngựa của đội chăn nuôi số 4 năm ngoái đẻ ngựa con mà bây giờ chỉ còn lại hơn chục con, một năm tổn thất hơn tám mươi phần trăm. Tôi từng hỏi Ô Lực Cát, tổn thất ngựa con hằng năm của các đàn ngựa trong toàn mục trường chiếm tỷ lệ bao nhiêu, ông ấy nói tổn thất trung bình khoảng bảy mươi phần trăm.

Trần Trận giật mình, nói: Tỷ lệ tử vong của ngựa con cao thật đấy, hèn chi các nài ngựa đều căm thù sói thấu xương.

Trương Kế Nguyên nói: Vẫn chưa hết đâu, ngựa con lớn đến năm hai tuổi vẫn chưa thoát khỏi thời kỳ nguy hiểm, vẫn là mục tiêu tấn công của bầy sói. Ngựa con phải lớn đến trên ba tuổi thì mới miễn cưỡng có thể đối phó với sói. Thế nhưng gặp phải bầy sói đói đàn đông thì có lẽ vẫn không chống đỡ nổi. Cậu nói xem nài ngựa chúng tôi vất vả thế nào chứ? Bán mạng làm việc như người rừng suốt một năm trời mà chỉ bảo vệ được ba bốn mươi phần trăm số ngựa con, nếu sơ sẩy một chút thôi là coi như năm đó làm công cốc.

Trần Trận câm nín, bắt đầu ra tay cán vỏ bánh bao.

Trương Kế Nguyên rửa tay, giúp Trần Trận gói bánh bao, vừa nói: Thế nhưng dù khổ đến đâu mệt đến đâu thì cũng không thể không có sói. Ba Đồ nói, nếu không có bầy sói thì chất lượng của đàn ngựa sẽ sụt giảm. Không có sói, ngựa sẽ trở nên lười biếng béo mập, không chạy nổi nữa. Trên thế giới, ngựa Mông Cổ vốn dĩ đã thấp bé, nếu lại mất đi tốc độ và sức bền thì ngựa Mông Cổ sẽ không bán được giá cao, quân đội lực lượng kỵ binh không dám dùng làm chiến mã nữa. Hơn nữa, nếu không có sói thì đàn ngựa phát triển quá nhanh. Cậu thử nghĩ xem, một đàn ngựa một năm tăng lên một trăm mấy chục con ngựa con, giả sử ngựa con phần lớn đều có thể sống sót, một đàn ngựa một năm tăng hai mươi đến ba mươi phần trăm, cộng thêm số ngựa cái nhỏ đạt độ tuổi sinh sản mới tăng lên mỗi năm, tỷ lệ ngựa con tăng lên lại càng cao hơn nữa. Cứ như thế chừng ba bốn năm là số lượng của một đàn ngựa sẽ tăng lên gấp đôi. Thông thường mà nói, ngựa phải lớn đến bốn năm tuổi mới đem bán được, thế thì một lượng lớn ngựa dưới bốn, năm tuổi chỉ có thể nuôi không. Mà đàn ngựa là loài súc vật tàn phá bãi cỏ dữ dội nhất, Ô Lực Cát nói, ngoại trừ chuột hoang thỏ rừng, đàn ngựa chính là kẻ phá hoại bãi cỏ lớn nhất. Ngựa Mông Cổ sức ăn lớn, một con ngựa một năm ăn lượng cỏ bằng mấy chục đến cả trăm con cừu. Bây giờ người chăn nuôi ai nấy đều chê đàn ngựa tranh bãi cỏ của bò cừu, nếu đàn ngựa của toàn mục trường cứ phát triển thả cửa không kiểm soát thì chỉ chẳng mấy năm nữa là bò cừu không có cỏ để ăn, thảo nguyên Ngạch Lũn sẽ dần dần bị sa mạc hóa...

Trần Trận dùng cán bột gõ một cái lên thớt: Nói như vậy, người chăn nuôi thảo nguyên là lợi dụng bầy sói để thực hiện kế hoạch hóa gia đình cho đàn ngựa, kiểm soát số lượng đàn ngựa, đồng thời đạt được mục tiêu nâng cao hoặc duy trì chất lượng của ngựa Mông Cổ?

Trương Kế Nguyên nói: Đương nhiên rồi. Người thảo nguyên thực chất là bậc thầy vận dụng phép biện chứng thảo nguyên, lại còn cực kỳ tinh thông "trung dung chi đạo" của thảo nguyên. Không giống như người Hán thích đi theo chủ nghĩa cực đoan, tung hô hoặc là gió đông áp đảo gió tây, hoặc là gió tây áp đảo gió đông. Người thảo nguyên giỏi cân đối kiểm soát các loại mâu thuẫn trên thảo nguyên nằm trong phạm vi "một mũi tên trúng hai đích".

Trần Trận nói: Thế nhưng, sự kiểm soát cân đối này thực sự gọi là tàn khốc. Mùa xuân nài ngựa đi bắt sói con, hễ bắt là mười mấy ổ mấy chục ổ, hễ giết là một hai trăm con. Thế nhưng kiên quyết không bắt tận diệt; đến mùa hè, bầy sói ngược lại quay sang cắn giết ngựa con, hễ giết là bảy tám mươi phần trăm, nhưng nài ngựa kiên quyết không cho sói giết đến một trăm phần trăm. Cái giá của việc kiểm soát cân đối chính là máu chảy thành sông, mà muốn duy trì sự cân bằng thì phải dựa vào sự chiến đấu không một phút lơi lỏng của người chăn nuôi. Sự trung dung này có tính chiến đấu hơn chữ "Trung dung" của người Hán, lại càng gần với chân lý hơn.

Trương Kế Nguyên nói: Bây giờ một đám cán bộ từ vùng nông nghiệp tới cứ chỉ đạo mù quáng trên thảo nguyên, liều mạng phát triển số lượng, số lượng! Số lượng! Cuối cùng chắc chắn sẽ "một mũi tên mất nhiều đích": Sói không còn, ngựa Mông Cổ không ai cần nữa, đại thảo nguyên Nội Mông cát vàng cuồn cuộn, bò cừu chết đói, chúng ta cũng có thể về Bắc Kinh rồi...

Trần Trận nói: Cậu cứ mơ mộng đi, Bắc Kinh trong lịch sử không biết đã bị kỵ binh thảo nguyên đánh chiếm bao nhiêu lần, đã làm thủ đô của các chính quyền dân tộc thảo nguyên bao nhiêu lần rồi. Bắc Kinh đến kỵ binh thảo nguyên còn chẳng cản nổi, nào còn có thể cản nổi "họa vàng" bão cát có năng lượng lớn gấp muôn vạn lần kỵ binh thảo nguyên nữa?

Trương Kế Nguyên nói: Vậy thì chúng ta đành chịu, cũng chẳng quản nổi nữa rồi. Hàng vạn hàng triệu nông dân liều mạng sinh đẻ, liều mạng khai hoang, một năm đẻ ra dân số tương đương với một tỉnh, số lượng dân số dư thừa lớn như thế muốn tràn vào thảo nguyên thì ai cản nổi?

Trần Trận thở dài: Chính vì không cản nổi nên trong lòng mới sốt ruột chứ. Nho giáo Trung Quốc về bản chất là một hệ thống tinh thần chiều chuộng hoàng đế nông nghiệp và tiểu nông. Hoàng đế là một phú nông lớn, còn chủ gia đình của nông dân Trung Quốc là một vị hoàng đế nhỏ. "Hoàng đế luân phiên làm, ngày mai đến nhà ta". "Nước có thể chở thuyền, cũng có thể lật thuyền". Ai không thuận theo trào lưu biển người mênh mông của dân số nông nghiệp thì người đó sẽ bị "lật thuyền" bởi dòng nước lớn, gặp phải tai họa diệt đỉnh. Thổ nhưỡng nông nghiệp chỉ sinh ra hoàng đế chứ không sinh ra cộng hòa. "Nước có thể chở thuyền, cũng có thể lật thuyền" trên thực tế chính là "nông có thể chở đế, cũng có thể lật đế", chở qua lật lại thì vẫn cứ là hoàng đế. Mấy ngàn năm nay, dân số Trung Quốc cứ hễ dư thừa là nổi dậy làm phản, tàn sát bớt nhân khẩu, đổi hoàng đế rồi tiếp tục đẻ, cứ tuần hoàn lặp đi lặp lại giậm chân tại chỗ. Tuy rằng trong giai đoạn đi lên của văn minh nông nghiệp, quân dân đồng lòng lấy nông nghiệp làm gốc, là lực lượng tiến bộ đi lên theo hình xoắn ốc, nhưng hễ qua thời kỳ đỉnh cao thì lực lượng này lại biến thành sự đi xuống theo hình xoắn ốc, là chiếc máy cắt cỏ bóp nghẹt mầm mống quan hệ sản xuất mới...

Trương Kế Nguyên liên tục gật đầu. Cậu gom phân cừu khô, nhóm lửa bắc nồi, bánh bao đã được đưa lên xửng hấp. Hai người vây quanh chiếc lò đất mùa hè, kiên nhẫn chờ bánh bao chín, hứng thú trò chuyện lại càng nồng nhiệt.

Trần Trận nói: Nghe cậu nói ngày hôm nay, tôi ngược lại đã suy nghĩ thông suốt rồi - tại sao các dân tộc lưng ngựa không lấy ngựa làm đồ đằng của dân tộc mình, trái lại lại lấy kẻ thù của ngựa - sói, làm đồ đằng? Tôi cũng thực sự thông suốt rồi. Trong thứ logic bất thường ấy lại ẩn chứa một logic thảo nguyên sâu sắc. Đó là bởi vì ngựa Mông Cổ là "học sinh" do sói thảo nguyên và người thảo nguyên cùng nhau thuần dưỡng ra, mà "học sinh" sao có thể trở thành đồ đằng và tông sư được thầy giáo sùng bái chứ? Còn sói thảo nguyên chưa từng bị con người thuần phục, tính cách và rất nhiều bản lĩnh của sói con người học mấy ngàn năm nay vẫn chưa học nổi. Sói trên thảo nguyên thực chất thống lĩnh tất cả mọi thứ, đứng trên điểm cao của tất cả các mối quan hệ phức tạp đan xen trên thảo nguyên...

Trương Kế Nguyên nói: Tôi thật sự thấy tiếc thay cho Khuyển Nhung và Hung Nô. Bọn họ là những dân tộc ưu tú biết bao, sự sùng bái sói đồ đằng là do họ xác lập sớm nhất, lại được truyền từ họ mãi cho đến tận ngày nay, chưa từng bị gián đoạn.

Trần Trận nói: Tinh thần sói đồ đằng còn lâu đời hơn cả tinh thần Nho giáo của người Hán, lại càng mang tính kế thừa tự nhiên và sức sống mãnh liệt hơn. Trong hệ thống tư tưởng Nho giáo, đơn cử như những phần cương lĩnh như "tam cương ngũ thường" sớm đã lỗi thời mục nát, thế nhưng tinh thần cốt lõi của sói đồ đằng vẫn cứ xuân sắc bừng bừng, và được tiếp nối cho đến tận ngày nay ở các dân tộc tiên tiến phát triển nhất đương đại. Sói đồ đằng của dân tộc thảo nguyên Mông Cổ nên là di sản tinh thần quý giá của toàn nhân loại. Nếu người Trung Quốc có thể khoét bỏ những thành phần mục nát của Nho giáo trong tinh thần dân tộc Trung Quốc, rồi cấy ghép vào cái bọng cây trống rỗng về tinh thần ấy một cây non tinh thần sói đồ đằng, để nó kết hợp với các truyền thống như chủ nghĩa hòa bình, coi trọng giáo dục và công phu đọc sách của Nho giáo, tái tạo lại tính cách quốc gia, thì Trung Quốc mới có hy vọng. Chỉ tiếc là, sói đồ đằng là một hệ thống thuần túy tinh thần không có nhiều chữ viết ghi chép lại, điểm yếu chí mạng của dân tộc thảo nguyên chính là sự lạc hậu về văn hóa chữ viết. Mà các sử gia Nho giáo Trung Quốc giao thiệp với dân tộc thảo nguyên mấy ngàn năm nay cũng không thèm đếm xỉa đến việc ghi chép lại văn hóa sói đồ đằng, tôi nghi ngờ rằng những nho sinh căm thù sói đó có lẽ đã cố ý xóa bỏ những thứ được ghi chép lại trong sách sử. Cho nên, bây giờ chúng ta tra cứu tài liệu về sói đồ đằng từ trong sách sử Trung Quốc khó như mò kim đáy biển. Mấy trăm cuốn sách chúng ta mang theo không đủ dùng chút nào, chuyến sau về thăm nhà, kiểu gì cũng phải nghĩ cách kiếm thêm một ít.

Trương Kế Nguyên lại bỏ thêm vài cục phân cừu khô rồi nói: Tôi có một người họ hàng làm cán bộ cỏn con ở nhà máy giấy, trong nhà máy chất đống các loại sách vở tịch thu được trong các cuộc tịch gia diệt tộc, công nhân thường hay cầm những cuốn sách đóng gáy chỉ sắp sửa biến thành bột giấy đó ra để cuốn thuốc lá. Người yêu sách có thể dùng thuốc lá đổi lấy những tác phẩm kinh điển nổi tiếng với bọn họ. Tôi làm nài ngựa một tháng được hơn bảy mươi đồng, coi như là lương cao, việc mua thuốc lá đổi sách cứ để tôi lo. Thế nhưng, từ sau khi lập quốc, chính phủ vẫn luôn cổ vũ khen thưởng việc đánh sói diệt sói, những "anh hùng" đánh sói trên thảo nguyên sắp trở thành anh hùng thảo nguyên kiểu mới. Thanh thiếu niên Mông Cổ, đặc biệt là những cậu bé chăn cừu nài ngựa từng học tiểu học sơ trung, cũng sắp không biết sói đồ đằng là gì rồi. Cậu nói xem, chúng ta nghiên cứu mấy thứ này rốt cuộc có ích gì chứ?

Trần Trận đang mở nắp vung nồi, quay đầu lại nói: Nghiên cứu khoa học chân chính là không hỏi có ích hay không có ích, mà chỉ xuất phát từ sự tò mò và hứng thú. Hơn nữa, có thể làm sáng tỏ những vấn đề trước đây mình không tài nào hiểu nổi, thì có thể nói là vô ích sao.

Bánh bao nhân thịt ngựa con đã ra xửng trong một làn hơi nước mịt mờ. Trần Trận vừa lật hai tay, vừa chuyển bánh bao qua lại cho nguội bớt một chút, cắn phập một miếng, liên mồm khen ngợi: Ngon ngon lắm, vừa thơm vừa mềm! Sau này cậu hễ cứ đụng phải ngựa con bị sói cắn là cứ chở hết về nhà cho tôi.

Trương Kế Nguyên nói: Ba thanh niên trí thức ở các tổ khác đều đang đòi tôi đấy, vẫn là luân phiên đưa đi vậy.

Trần Trận nói: Thế thì cậu cũng phải cầm phần bị sói cắn đó về đây, tôi phải mang cho sói con ăn.

Hai người ăn một lèo hết một xửng bánh bao, Trần Trận mãn nguyện đứng dậy nói: Tôi đã không nhớ đây là lần thứ mấy mình ăn thức ăn của sói rồi đấy. Đi, chúng ta đi chơi trò "bánh bao thịt đánh sói".

Đợi bánh bao thịt nguội rồi, Trần Trận và Trương Kế Nguyên mỗi người vớ lấy một cái, hớn hở bước ra khỏi lều Mông Cổ, đi về phía sói con. Trần Trận cao giọng hô lớn: Sói con, sói con, đến giờ ăn rồi! Hai chiếc bánh bao thịt khẽ ném trúng đầu và người sói con, sói con sợ hãi cụp đuôi "vù" một tiếng chui tọt vào trong hang. Bánh bao thịt cũng bị Vàng Vàng và Y Lặc cướp mất. Hai người ngẩn người ra một lát mới phản ứng lại. Trần Trận cười nói: Hai chúng ta ngốc thật đấy, sói con từ trước tới nay chưa từng nhìn thấy và ăn bánh bao thịt bao giờ, lấy bánh bao thịt đánh sói thì sao có chuyện một đi không trở lại được chứ? Lòng nghi ngờ của sói quá nặng, đến cả tôi là người nuôi nó mà nó cũng không tin. Chắc chắn nó coi bánh bao thịt là hòn đá ném nó rồi. Mấy ngày nay, lũ trẻ con Mông Cổ đi ngang qua đâu có ít lần lấy cục đất ném nó đâu.

Trương Kế Nguyên cười đi đến bên hang sói, nói: Sói con thú vị quá, tôi phải ôm nó cái, thân mật với nó một chút mới được.

Trần Trận nói: Sói con nhận người giỏi lắm, chỉ nhận tôi và Dương Khắc thôi. Chỉ cho tôi và Dương Khắc ôm, đến cả Cao Kiến Trung cũng chẳng dám chạm vào nó, hễ chạm vào là nó cắn. Cậu tốt nhất là dẹp ý định đó đi.

Trương Kế Nguyên cúi đầu, áp sát hang sói, gọi liên hồi mấy tiếng sói con, lại còn nói: Sói con, đừng quên là tao mang thịt ngựa con tới cho mày đấy, ăn no rồi mà không thèm nhận tao nữa à? Trương Kế Nguyên gọi thêm mấy tiếng nữa nhưng sói con nhe răng trợn mắt kiên quyết không chịu bước ra. Cậu ta vừa định kéo xích sắt lôi sói con ra ngoài thì sói con "vù" một tiếng lao vút khỏi hang, há miệng ra là cắn, dọa Trương Kế Nguyên ngã ngửa ra sau một cú đau điếng. Trần Trận vội vàng ôm chầm lấy cổ sói con mới ngăn được nó lại, rồi liên tục vuốt ve đầu sói cho đến khi sói con nguôi giận. Trương Kế Nguyên vỗ vỗ bụi đất trên người đứng dậy, khóe môi lộ ra nụ cười nói: Cũng được đấy, hung dữ y như sói ngoài đồng hoang ấy. Nếu mà thuần hóa sói con thành chó thì mất cả hay. Lần sau quay lại, tôi lại mang cho nó ít thịt ngựa con.

Trần Trận lại kể lại những mối nguy hiểm do tiếng tru của sói con thu hút tới cho Trương Kế Nguyên nghe. Trương Kế Nguyên đổi cuốn lấy một cuốn , dặn dò Trần Trận: Dựa theo kinh nghiệm của tôi, tối nay bầy sói chắc chắn sẽ tới, phải cẩn thận đấy, tuyệt đối đừng để bầy sói cướp mất bảo bối sói con của chúng ta. Phải nâng cao cảnh giác hơn nữa, sói sợ nhất là thuốc nổ, nếu bầy sói thực sự lao vào đàn cừu thì các cậu cứ ném "nhị thiếp cước" đi. Bó mìn lần trước tôi kiếm cho các cậu đấy, các cậu kiểm tra lại kỹ xem, nếu ẩm thì nổ không kêu đâu.

Trần Trận nói: Dương Khắc đã dùng giấy nến gói kỹ lắm rồi, đặt ở cái hòm gỗ trên cùng trong lều, chắc chắn không ẩm được đâu. Mấy hôm trước, nó đánh nhau với đám lưu manh vô gia cư, châm hẳn ba ống, nổ nghe long trời lở đất luôn.

Trương Kế Nguyên vội vã chạy về phía đàn ngựa.