Câu trả lời nàng hằng tìm kiếm đã được tỏ tường. Được an ủi và tiếp thêm sức mạnh, nàng đứng dậy, bước tới cửa và mở khóa. Joe đã thẫn thờ đi dạo vài bước dọc theo con phố. Nàng không gọi anh, mà lùi vào nhà chờ đợi ở gian bếp, để ngỏ hé cánh cửa.

Chỉ ít phút sau, tiếng bước chân anh chậm rãi đến gần. Nàng nghe thấy anh phủi sạch bùn đất bám trên giày ở hành lang, rồi xoay ổ khóa cửa ngoài phía sau lưng. Đoạn, anh bước vào nhà.

Một sự đổi thay vô cùng lớn lao đã diễn ra ở con người anh kể từ lần hội ngộ trước. Con bò mộng hung hãn của Saffrons Croft giờ đây đã nhường chỗ cho một người đàn ông trở nên khiêm nhường, trầm ngâm, tĩnh lặng, mang trong mình di sản của bao thế hệ tự rèn giũa cùng kho tàng tinh thần tích lũy từ một nền văn minh cổ xưa như trái đất.

Anh đứng cách đó một khoảng, đôi mắt cúi xuống. Rồi anh dang rộng cả hai tay về phía nàng.

"Ruth, anh đến để nhận lại em—hoặc là nói lời vĩnh biệt."

Nàng bấu chặt lấy bệ lò sưởi nhưng không đáp lời. Đầu nàng cúi gằm, đôi mắt nhắm nghiền.

"Vậy thì là vĩnh biệt nhé, Joe," nàng cất lời bằng một âm thanh nhỏ đến mức chính nàng cũng gần như chẳng nhận ra giọng mình nữa.

Anh buông thõng hai tay, nét mặt tối sầm lại.

"Rồi ai sẽ nuôi em cùng mấy đứa trẻ đây khi mà Ernie đã đi rồi?"

Một âm điệu gay gắt đã len lỏi vào giọng nói của anh.

Nàng thì thầm điều gì đó về Chính phủ.

Anh cười nhạt đầy cay đắng.

"Chính phủ ư! Chính phủ từng làm gì cho tầng lớp lao động chưa? Bọn chúng gây ra chiến tranh: còn người lao động thì phải gánh chịu. Đạo lý đó cũ kỹ y như cái hệ thống tư bản chủ nghĩa vậy. Chính phủ đã làm gì cho phụ nữ và trẻ em vào cái thời chiến tranh Nam Phi chứ?—Bỏ mặc họ cho lòng thương xót của Chúa tể và giai cấp thống trị. Nếu con cái em phải trông chờ miếng ăn từ Chính phủ, thì có trời mới cứu nổi chúng!"

Ruth thừa biết điều đó là sự thật. Nàng vẫn còn nhớ quãng thời gian ở Nam Phi. Vào những ngày ấy, ở Aldwoldston từng có một người hàng vợ của một gã phu cày, một người phụ nữ có đến sáu đứa con, có chồng vừa nhận giấy gọi nhập ngũ. Ruth lúc bấy giờ hãy còn là một thiếu nữ; thế nhưng nàng vẫn nhớ người phụ nữ ấy, nhớ những đứa con của bà, nhớ mái ấm nghèo và cả gương mặt hằn học nỗi niềm của người mẹ ấy.

"Vẫn còn các mệnh phụ phu nhân mà," nàng thều thào đáp.

Joe cười nhạo báng.

"Em lạ gì mấy bà quý tộc ấy. Anh cũng rứa. Thà trông cậy thẳng vào Nhà thờ còn hơn."

"Vẫn còn Đấng Tối Cao trên trời cơ mà."

"Phải, có một Đấng Tối Cao trên ấy. Và Ngài cứ mãi ở trển chẳng buồn bận tâm đến những kẻ dưới này đâu—chẳng màng gì đến em, đến anh và cái tầng lớp chúng ta đâu, xét bất cứ phương diện nào."

Giọng điệu vốn đang mỉa mai của anh bỗng trở nên nghiêm nghị.

"Thôi nào, giờ đây chỉ còn đúng một thứ đứng giữa em, chúng nó và Nhà tế thần mà thôi."

Nàng hé mắt, mang theo một chút tò mò nhè nhẹ.

"Thứ gì cơ?"

"Vòng tay của một chàng trai xứ Lancashire này."

Trong đáy mắt nàng ánh lên sự dịu dàng phảng phất chút mỉa mai của người phụ nữ trước sự kiêu ngạo muôn thuở của đàn ông. Nhận ra sự thay đổi ở nàng, tưởng rằng nàng đã nguôi ngoai, anh liền tiến sát lại gần, cất lời khẩn khoản—

"Hãy đến sống với anh đi, như huynh đệ một nhà, cả lũ trẻ nữa... Anh thề với em là anh sẽ không mảy may đụng đến em đâu."

Nàng cười khẽ, một nụ cười vừa trầm lặng vừa dịu dàng dành cho anh.

"Sẽ chẳng bao giờ có chuyện đó đâu, Joe—không bao giờ!" Nàng vừa lắc đầu vừa nấc nghẹn.

"Thế sao lại không?"

"Bản năng trong hai chúng ta quá mạnh mẽ—hai gã trai tráng vạm vỡ kiệt xuất như anh và em cơ mà."

Đúng lúc ấy, bé Alice bước vào và tiến đến chỗ Joe, liền được anh vòng tay che chở.

"Nó, em và anh!" anh nghẹn ngào nói với Ruth. "Ba chúng ta chống lại cả thế giới! Cứ cười vào mặt chúng nó đi nào!"

Ruth ra hiệu cho đứa trẻ đi lên lầu đi ngủ. Con bé vâng lời bước đi; và hai con người đang dằn vặt trong cuộc đấu tranh lại chỉ còn trơ trọi một mình.

Ern đã trối trăng giao phó em cho anh."

"Đúng thế, nhưng anh ấy đâu thực sự hiểu anh, và cũng chẳng thực sự hiểu em là mấy."

Như kẻ đuối nước vớ được cọng rơm, anh chộp lấy ngay.

"Thế ra em có yêu anh chứ?"

Nàng lắc đầu, và những giọt nước mắt từ hàng mi dài vương lại trên gò má.

"Không đâu, Joe: Ern mới là người đàn ông của đời em—từ trước đến nay và mãi mãi vẫn vậy."

Anh đứng sừng sững trước mặt nàng, hai chân vững chãi và kiên cố như tảng đá, đôi tay siết chặt thành nắm đấm, ánh mắt nhìn nàng đầy rực rỡ, thẳm sâu và ấm áp. Nàng cảm nhận rõ ràng sức hút từ con người anh, sự vững chãi, lòng chân thành, và hơn hết là nguồn sức mạnh mãnh liệt, để rồi trái tim nàng lại xốn xang khôn nguôi.

"Anh mới chính là người đàn ông dành cho em," anh nói.

Nàng không đáp. Bên tai nàng vang lên tiếng gầm thét của những ngọn thác đổ.

"Em không dám cự tuyệt anh đâu."

Những lời ấy vọng lại từ chốn xa xăm, từ một thế giới khác. Chao đảo tựa ngọn lửa trước gió, nàng nghe thấy nhưng chẳng thể thốt lên lời đáp trả.

"Em không thể nào từ chối được."

Đoạn, một giọng nói cất lên từ tận đáy lòng nàng, một âm thanh không phải của chính nàng, vang vọng từ miền hoang vu cách biệt qua những vùng biển cằn cỗi, một giọng nói mà trước nay nàng chưa từng nghe thấy và cũng chẳng thể nhận ra.

"Em có thể—nếu có Chúa Giê-su phù trợ."

Nghe vậy, những làn sương mù bắt đầu tan loãng. Nàng nhìn rõ hơn một chút. Có lẽ điều tồi tệ nhất đã qua đi.

Em cần một người đàn ông có lý tưởng sống rõ ràng."

A, anh ấy hiểu nàng biết bao!

"Một người đàn ông biết rõ mình muốn làm gì và quyết tâm thực hiện cho bằng được.—Và em phải đạt được điều đó bằng mọi giá, nếu không thà chết còn hơn. Mấy đứa nhỏ là chưa đủ đối với một người phụ nữ như em đâu."

Anh đang dốc toàn bộ nguồn sức mạnh to lớn của mình để áp đảo nàng: nàng nhận thức rõ điều đó cũng như sự yếu đuối của chính bản thân.

"Anh có lý tưởng của mình. Em có thể giúp anh hoàn thành nó—chẳng ai khác ngoài em đâu. Đã có lúc anh tưởng mình có thể đơn độc bước đi. Em đã dạy cho anh thấy không phải thế. Anh không thể làm được. Đức Chúa Trời không tạo ra con người theo cách đó—ít nhất là với con người anh. Đàn ông cần Phụ nữ để làm nên nghiệp lớn. Anh cần em."

Nàng lặng lẽ tập hợp lại toàn bộ sức lực của mình.

"Ern là người đàn ông của em, Joe," nàng lặp lại. "Em cần anh ấy; và chẳng cần ai khác nữa."

Bị chặn đứng trong chốc lát, kẻ tấn công đành tạm dừng cuộc vây hãm.

"Và thế Ern nhà cô cũng có lý tưởng sống chắc?"

"Anh ấy có rồi."

"Thế nó là cái gì nào?"

"Chính là điều anh đã nói ở Tòa Thành vào Chủ nhật hôm ấy—cuộc chiến tranh, và ý nghĩa thiêng liêng đằng sau nó."

"Chiến tranh đâu có kéo dài mãi mãi. Rồi khi nó kết thúc thì sao?"

"Anh ấy sẽ trở về như một người đàn ông hoàn thiện."

Anh nhìn nàng bằng ánh mắt đượm vẻ xót xa cay đắng.

"Hắn sẽ chẳng bao giờ trở về đâu—không bao giờ có chuyện đó."

Nàng ngước đôi mắt kiên định và dịu dàng nhìn thẳng vào anh.

"Biết đâu anh ấy không về thật đấy, Joe. Dù có thế đi chăng nữa, em cũng chẳng mảy may hối tiếc. Một người lính nằm xuống trong nấm mồ của người lính. Thà như thế còn hơn là để anh ấy phải vương vấn chốn này lúc này. Anh ấy là một chiến thực thụ, Ern là thế. Đó là lý do vì sao em yêu anh ấy."

Anh hứng chịu những đòn giáng mà nàng tung ra, hiên ngang không hề chùn bước.

"Em chẳng hề yêu thương gì Ern cả."

Em đang học cách để yêu đây."

Khóe môi anh nhếch lên nụ cười khinh bỉ.

"Em chẳng hiểu thế nào là tình yêu cả. Nhìn đây này!—Thế này mới là yêu." Anh vỗ vào lòng bàn tay đang xòe ra, hệt như thói quen mỗi khi đứng lớp giảng bài.

"Ern là người bạn tri kỷ của anh—đã gắn bó bao nhiêu năm nay. Hắn tin tưởng anh—hãy nhìn những gì hắn đã làm vào đêm hôm ấy xem. Và nhìn anh đây này! Anh là một người đàn ông đáng để người đời tin cậy. Đó là danh tiếng của anh—được đánh đổi bằng xương máu hẳn hoi. Anh chưa từng bán đứng một người bạn nào dù lớn hay nhỏ. Và giờ đây—anh sắp phản bội chính người chiến hữu kề vai sát cánh sau lưng; người chiến hữu đang xông pha chiến trận vì lý tưởng mà anh đã tôn thờ suốt hai mươi năm trời; người chiến hữu đặt trọn niềm tin nơi anh—và tất cả chỉ vì hai chữ tình yêu." Bản thân gã đàn ông vạm vỡ ấy lúc này cũng đang run lên. "Anh là một kẻ khốn nạn ư?—Em thừa biết anh không phải thế. Anh có phải là một trang nam nhi không? Em biết chắc chắn là có. Mức độ tội lỗi của anh lớn bao nhiêu thì tình nặng của anh sâu bấy nhiêu. Tự em hãy phán xét đi."

Anh đang kìm nén ngọn lửa giận dữ sau những cánh cửa thép kiên cố; nhưng nàng vẫn nghe rõ tiếng gầm rú của những ngọn lửa đang bùng cháy dữ dội.

"Đó mới là tình yêu. Anh sẵn sàng mất tất cả để đổi lấy tất cả; và những gì anh phải đánh đổi còn nhiều hơn hầu hết mọi kẻ khác. Anh chấp nhận hy sinh cả sinh mạng để cứu lấy phần hồn mình—và phần hồn đó chính là em. Em có chịu bước cùng anh không?—Đã có lúc anh chẳng thèm đếm xỉa gì đến đàn bà con gái: thế mà giờ đây tâm trí anh chỉ nghĩ về Duy nhất Một Người Phụ Nữ... Nào thế thì sao!—Nhận lấy hay từ bỏ nó đi!—Tự chọn lấy con đường cho mình đi!—Em có nỡ vứt bỏ một tình yêu dường ấy—tình yêu của một người đàn ông đích thực—vì cái gì chứ?—Vì một gã mà em chẳng mảy may tin tưởng, một kẻ em chẳng thể tôn trọng, một kẻ đã phụ bạc em cùng mấy đứa con và rồi sẽ còn tái diễn, một kẻ mà em chẳng còn hy vọng hội ngộ lần nữa—một gã nát rượu vô tích sự, yếu đuối, lại là con của một tên bợm nhậu..."

Nàng đưa cả hai tay bịt chặt tai lại. Anh liền giật phắt tay nàng ra một cách thô bạo rồi giữ chặt lấy chúng. Nàng đứng đó, đôi tay bị giam cầm trong đôi bàn tay anh, đôi mắt nhắm nghiền, trên khuôn mặt hiện lên nét mặt của kẻ đang chờ đón những trận cuồng phong sắp giáng xuống thân hình không tấc sắt phòng thân.

"Có thể đã có lúc em hoài nghi anh ấy, Joe. Nhưng giờ đây em đã thấu hiểu anh ấy hơn nhiều. Nguyện xin anh ấy tha thứ cho em—và cho cả anh nữa; vì tất cả những lầm lỗi em đã gây ra cho cả hai người. Em đã hiểu rõ anh ấy, và thấu hiểu chính mình hơn trước kia rất nhiều. Và giờ đây khi anh ấy đã chiếm được trọn vẹn trái tim em, em sẽ chẳng bao giờ buông tay anh ấy nữa, tuyệt đối không bao giờ."

Nàng cất lời bằng một nỗi niềm tha thiết mãnh liệt đến mức đủ sức thuyết phục cả người tình cứng cỏi ấy.

Anh lùi lại phía sau, và qua nhịp thở của anh, nàng biết rằng mình đã đánh bại được anh.

"Thế hóa ra từ trước đến nay em chỉ đang đùa giỡn với anh thôi sao?"

Anh lừ lừ đứng che khuất tầm nhìn của nàng, nét mặt sầm sì và hậm hực như than cháy ngầm.

Nàng đưa hai bàn tay ra về phía anh với dáng vẻ van nài tựa một đứa trẻ.

"Biết đâu vào lúc trước, khi anh đến với em quá đỗi mãnh liệt, em đã đáp lời anh—hơn mức cần thiết—bởi vì em nào có hay biết anh lại nặng lòng đến thế, hỡi Joe. Và có lẽ em đã nghĩ rằng nếu Ernie thấy xuất hiện một người đàn ông khác quanh quẩn bên vợ, biết đâu cơn ghen sẽ khiến anh ấy thức tỉnh và giúp ích cho gia đình mình. Em chỉ đang chiến đấu vì mái ấm của mình... vì những đứa con thơ... và vì chính anh ấy nữa, Joe ạ... Và khi một người phụ nữ đã lâm vào đường cùng phải chiến đấu..."

Nàng nghẹn ngào bỏ dở câu nói, thở dốc.

Anh đối diện với nàng bằng thái độ lạnh lùng không mảy may thương xót.

"Vậy là em đã chọn... Vĩnh biệt nhé."

Nàng nhẹ nhàng đặt hai tay lên đôi vai rộng của anh.

"Nhưng đừng theo cách đó.—Hãy hôn em đi, Joe."

Nàng ngẩng cao khuôn mặt lên.

Chậm rãi, anh buông thõng hai tay đặt lên đôi bắp tay nàng.

Và khi họ đang đứng lặng bên nhau trong tư thế quấn quýt ấy, khung cửa sổ bỗng bật mở nhanh chóng từ bên ngoài, tấm rèm cửa bị rẽ sang một bên, và một giọng nói từ trầm thấp bỗng vút cao thành tiếng thét ghê rợn réo lên,

"Bắt quả tang chúng nó tình tự kìa!—Ông Spink.—Ra mà xem này!"