Vài ngày sau, Ernie về nhà ngay sau giờ làm thay vì ghé qua quán Star. Vừa bước chân vào phòng, Ruth đã thấy có điều gì đó bất thường. Anh rất tỉnh táo — một cách đáng sợ.

— Anh làm được rồi, cô vợ già ạ, — anh nói.

Cô hiểu ngay lập tức.

— Bị sa thải hả? — cô hỏi.

Anh gật đầu.

— Anh chỉ có thể trách mỗi bản thân mình thôi, — anh nói, làm tan biến sự giận dữ của cô, cũng như anh luôn làm dịu lòng tất cả mọi người bằng bản tính đôn hậu đậm chất Ki-tô giáo của mình.

Ruth không hề trách mắng anh: đó vốn không phải cách của cô. Cô cũng chẳng ngồi xuống mà khóc lóc: cô đã ngóng chờ thảm họa này quá lâu rồi. Cô bồng đứa nhỏ ra khỏi cái nôi và vạch vạt áo ngực.

— Dù thế nào anh cũng không phải chịu khổ đâu, — cô lẩm bẩm, nửa như nói với chính mình, nửa như nói với đứa trẻ, rồi thẫn thờ nhìn ra cửa sổ, đứa bé áp vào ngực, nhè nhẹ đu đưa người và nhịp nhịp chân xuống sàn.

Ern lủi thủi bước ra; và Ruth bị bỏ lại một mình, phải dũng cảm đối mặt với con tờ-rồ-li (linh hồn/bóng ma) vẫn đeo bám suốt cuộc đời của đại đa số nhân loại. Cô đã chứng kiến cái bóng ấy rón rén đến gần suốt bao năm qua. Giờ đây, với tiếng bước chân rón rén đầy rợn ngợp trong sự hung hãn của cuộc tấn công, nó đã ập lên người cô. Tàn nhẫn trong cả tấn công lẫn truy đuổi, nó đang đẩy cô và những người thân yêu từ từ trượt xuống một triền dốc ảm đạm đi đến cái chết từ từ, của cả thể xác lẫn tâm hồn, trong cái đầm lầy đói khát mang tên Thất nghiệp.

Hai ngày sau, khi Joe bước vào căn nhà tranh, anh thấy hiếm hoi lắm mới có lúc Ruth ngồi thừ người ra, vô hồn. Tất cả lũ trẻ đều đã lên giường đi ngủ, kể cả bé Alice. Anh nhận ra ngay nguyên nhân vì sao. Không có lấy một đống lửa nào, dù đang là tháng Giêng.

— Thế Ern đâu rồi? — anh hỏi.

— Đi tìm việc, — Ruth đáp.

Joe trân trân nhìn, chết lặng.

— Nó bị cho nghỉ việc thật á? — anh hỏi.

Ruth đứng dậy, quay lưng về phía anh.

— Ừ. Họ sa thải anh ấy rồi. Và tôi không trách họ đâu.

— Vì cái gì chứ? — Joe thực sự lo lắng.

— Anh ấy không nói. Chắc là thời buổi khó khăn. Chỉ là xin Joe, ơn trên đừng nói cho ai biết, kẻo họ cắt khoản mua thiếu của tôi ở cửa hàng — thế thì tôi tiêu đời.

Mắt cô ngấn lệ và cô cắn chặt môi.

— Bốn đứa con... — cô nói. — Và chẳng có xu nào trong tay để nuôi chúng — chưa kể tiền thuê nhà...

Cô có thể giấu giếm, nhưng tin tức vẫn lan ra.

Alf, với đôi tai thính như linh cẩu, là một trong những kẻ đầu tiên hay tin. Trong khoảnh khắc, hắn chần chừ trong sự hồi hộp đến rợn người. Đã một rưỡi năm trôi qua từ lần hắn lén lút theo đuôi con nai tơ trắng của mình với âm mưu hạ sát, để rồi bị dọa cho chạy mất dép bởi sự hiện diện của lão già bí ẩn mà hắn tìm thấy ở bên cạnh cô giữa chốn rừng sâu. Nhưng dục vọng của hắn không hề tắt ngấm chỉ vì nó tạm thời bị nén lại. Ruth đã đánh lừa hắn; và Alf chưa từng quên điều đó. Ern đang sở hữu một người phụ nữ tuyệt đẹp mà hắn hằng khao khát; và Alf chưa từng tha thứ cho anh.

Có lẽ vì đã đè nén ham muốn của mình quá lâu, giờ đây nó vùng lên hung ác từ hang ổ, hất tung mọi thứ ngáng đường. Vứt bỏ mọi sự thận trọng, hắn lén lút bước đi như một con chồn hôi đang dò dấu vết, liếm môi, đầy cảnh giác nhưng cũng rất chớp nhoáng. Đầu tiên, hắn chắc chắn rằng Ernie đã ra ngoài đi tìm việc làm. Sau đó hắn mới bước xuống con phố.

Ruth đón chào kẻ thù của mình một cách phơi phới với ánh mắt đầy thách thức. Trong cuộc chiến, cô tìm thấy sự giải tỏa nhất định khỏi gánh nặng u sầu của mình. Và ở đây, cô thừa biết chẳng có chỗ cho lòng thương hại hay sự nương tay nào cả.

— Thứ Hai là ngày thu tiền của anh phải không? — cô nói. — Vậy đến đây đi nhé, Alf? Rồi anh sẽ thấy tôi có gì cho anh.

Alf lắc đầu đầy vẻ đau buồn, chăm chú nhìn vào cuốn sổ ghi tiền thuê nhà của hắn.

— Cứ thế này mãi thì không ổn đâu, — hắn nói bằng giọng điệu đầy đạo đức giả mà hắn rất thích trưng ra. — Thế là không phải phép. — Hắn ngước gương mặt đầy vẻ đau đớn lên và quay đi chỗ khác. — Dĩ nhiên là nếu cô muốn xóa sổ nó và làm lại từ đầu——

Ruth lạnh lùng và mỉm cười. Cô luôn đối phó với Alf bằng thứ sự khinh miệt đầy ve vuốt giống như cách con mèon vờn con chuột.

— Chút lòng chiếu cố nhỏ nhoi ấy à, — cô nói. — Không cảm ơn nhé, Alf. Tôi không nghĩ điều đó sẽ giúp mình bắt đầu lại sạch sẽ đâu.

— Thấy Ern túng quẫn đường cùng rồi chứ, — kẻ cám dỗ tiếp lời bằng thứ giọng thì thầm và đầy ra vẻ tâm sự. — Chẳng ai thèm giao việc cho nó đâu.

Ruth khẽ run lên, dù cô vẫn mỉm cười và giữ vẻ bình thản.

— Giờ anh đang ở cửa trên thì anh sẽ lo việc đó chứ gì? — cô nói — vìMấy đứa con của tôi nhé.

— Làm thế cũng là giúp đỡ Ern một việc tốt mà, — Alf tiếp tục với đều đều đều thấp giọng.

— Đúng chất tình huynh đệ đấy, — Ruth đáp. — Nhưng có khi anh ấy lại không nhìn nhận theo cách đó đâu.

— Nó sẽ không bận tâm đâu, — Alf nhẹ nhàng tiếp lời. — Thấy đấy, giờ nó toàn đi theo Joe Burt với đám giai cấp công nhân thôi. Nó bảo cô đang kéo chân nó lại. Cô ta với đám nhóc tì chỉ là gánh nặng cho nó, nó đã nói thế tối qua ở Viện cơ mà. Chẳng cho một thằng đàn ông lấy một con đường sống. — Alf lắc đầu. — Dĩ nhiên là nó không nên nói thế. Tôi biết chứ. Đã nói thẳng với nó ngay lúc đó trước mặt mọi người rồi. Thế là không phải phép — tôi bảo thẳng nó thế đấy — vợ con đầu gối tay ấp hẳn hoi mà.

— Ern của tôi không nói thế đâu, Alf, — Ruth đơn giản đáp lại.

Đôi mắt hắn liếc sang tìm kiếm ánh mắt cô, rồi lập tức né tránh khi chạm phải.

— Vậy là cô không muốn làm ơn cho nó à?

Đôi mắt đẹp của Ruth ánh lên và lấp lánh, sự mỉa mai, tiếng cười, vẻ khinh miệt, tất cả đang giao tranh trong đáy mắt nâu sâu thẳm ấy. Có những nét ở Alf khiến cô thực sự cảm thấy buồn cười.

— Anh có muốn nói chuyện lại với anh ấy không? — cô hỏi.

— Thế nhỡ tôi muốn thì sao?

— Anh ấy sẽ về ngay thôi, — cô nói, ngọt ngào và tươi tắn. — Tôi sẽ hỏi anh ấy hộ cho.

Alf im lặng, lóng ngóng mân mê sợi dây đồng hồ. Sau đó hắn lại bắt đầu với thứ giọng thì thầm ấy và với cái khuôn mặt quay đi chỗ khác.

— Và còn một chuyện nữa giữa chúng ta. — Mắt hắn nhắm lại, và hắn uốn éo người qua lại như một con rắn trong vũ khúc giao tình. — Tiếc là cô cứ đang cố gây hấn giữa tôi và ông bố già của tôi đấy, — hắn nói. — Thật tiếc quá, Ruth ạ.

— Tôi nào có, — Ruth đáp nhanh gọn. — Anh với bố từ bé đã chẳng hợp nhau rồi. Nhìn đi, bố có thấy anh đúng đâu. — Cô bồi thêm một nhát dao nhỏ của chính mình — Chẳng ai thấy anh đúng cả. Đó là lý do vì sao họ vẫn giữ anh làm chấp sự, ông Chislehurst đã bảo thế đấy. Giống như bố thí lòng thương hại ấy. Họ thương hại anh. Tôi cũng vậy.

Những lời đó chạm đúng vào điểm chí mạng của Alf — sự tự mãn vốn là triệu chứng rõ ràng nhất cho căn bệnh tâm thần của hắn. Gét mặt hắn biến đổi, nhưng giọng điệu vẫn y nguyên như trước, đầy lén lút và nịnh nọt. Hắn tiến lại gần hơn một chút, và đôi mắt thèm thuồng mơn trớn vóc dáng cô.

— Cô thấy đấy, tốt nhất là đừng chọc giận tôi quá trớn, Ruth ạ. Đừng đi quá giới hạn, ngay cả với một vị thánh trên cây thập giá.

Ruth chìa đầu lưỡi ra một cách kiêu kỳ.

— Kẻ gian trên cây thập giá chứ, ý anh là thế phải không, Alf?

Hắn phớt lờ câu nói lạc đề ấy, lao đầu sát vào cô. Gương mặt hắn lúc này thật khó coi và nhẫy bóng. Với sự xấc láo có tính toán, hắn búng ngón cái và ngón trỏ ngay dưới mũi cô.

— Và tôi biết những gì tôi cần biết, và những thứ mà chẳng một ai khác biết ngoài cô, tôi và gã Thuyền trưởng, chiếc bánh tart nhỏ bé của tôi ạ.

Cô đứng im lặng và tái mét, vô cùng đáng sợ chính bởi sự câm lặng ấy. Hắn tiếp tục với vẻ lén lút tĩnh lặng.

— Cứ nhìn bức thư tôi viết cho cô mà cô từng dùng để uy hiếp tôi trước khi kết hôn ấy — cái đó giờ bị tiêu hủy rồi. Và thật may vì thế, bởi nó suýt gây ra rắc rối cho cậu Alfured đấy. Nhưng nó mất toi rồi! Tôi biết chắc điều đó. Ern đã nói với tôi. Hắn ta là một kẻ nát rượu, lão Ern ấy; nhưng hắn không phải kẻ nói dối. Tôi phải công nhận điều đó ở anh trai mình; tôi sẽ đứng về phía hắn dù có chuyện gì xảy ra đi nữa; tôi sẽ thay mặt lão Ern chiến đấu hết mình.

— Giống như anh đang làm bây giờ ấy hả, — Ruth nói.

Alf nhe răng cười.

— Và tóm lại một câu thế này thôi, Ruthie à, — hắn tiếp tục, vươn tay ra vỗ nhẹ lên vai cô — Tôi đã tóm được cô, còn cô thì không tóm được tôi. Và tôi có thể bóp nát trái tim từ cái bộ ngực vĩ đại ấy của cô — hắn mở ra rồi nắm chặt tay lại như làm tuồng — bất cứ lúc nào tôi không đạt được ý nguyện. Thế nên cứ suy nghĩ cho kỹ vào! Hãy nghĩ đến mấy đứa con của cô nếu cô không thèm nghĩ đến cái gì khác!

Ra đến ngoài đường, hắn đụng phải Joe, người đã chộp lấy hắn.

— Mày mò tới đây làm gì hả? — gã kỹ sư hung dữ hỏi.

— Đi thu tiền thuê nhà chứ gì, — Alf hét lên vì sợ hãi.

Joe trông có vẻ nguy hiểm nhưng đã buông tay ra.

— Bao nhiêu? — anh hỏi, lấy từ trong túi ra một chiếc ví.

— Mười sáu shilling. Anh tự xem mà coi.

Với sự số sắng của một kẻ sợ mất mật, Alf chìa cuốn sổ của mình ra. Joe với sắc mặt vẫn đằng đằng sát khí liền xem xét nó. Sau đó anh đếm tiền trao vào tay kẻ kia. Xong xuôi, anh hộ tống Alf ra tận cuối Borough Lane theo kiểu cảnh sát áp giải phạm nhân.

— Nếu tao còn thấy mày lai vãng quanh khu này lần nữa, tao sẽ bẻ gãy cái lưng chó chết của mày qua đầu gối tao cho mà xem, — anh bảo kẻ kia, đẩy vai hắn sang một bên. — Tao nói thật đấy, rõ chưa con!

Alf lủi thủi rút lui lên dốc hướng về phía quán Star. Ở một khoảng cách an toàn, hắn dừng lại và gọi với về bằng giọng đầy thân mật, gương mặt trắng bệch và nhếch mép cười khẩy,

— Ra dáng chó giữ nhà phết nhỉ? Mua đứt được cô ta rồi cơ à?

Joe quay lại ngôi nhà tranh và bước vào.

Ngay ở bậc thang trên cùng, một bóng hình nhỏ bé đáng yêu trong chiếc váy trắng trùm kín người rộng thênh thang như một đám mây, tạo thành những nếp gấp bồng bềnh xung quanh đôi dép bông màu đỏ bằng len mà Bess Trupp đã tặng làm quà Giáng sinh, đang mỉm cười nhìn anh.

— Chú Joe, — bé Alice lảnh lót, — xin hãy bảo với Mẹ là con đã sẵn sàng rồi nhé.

Anh chạy lên lầu, ôm thốc cô bé vào lòng và bế thốc em trở lại giường trong căn phòng mà Susie và Jenny đang ngủ.

— Khẽ chứ! — con bé thì thầm, đặt ngón tay nhỏ xíu lên môi anh — Các em đang ngủ đấy!

Anh đắp chăn cho con bé rồi hôn lên trán nó.

— Con đúng là một bà mẹ nhí chính hiệu nhỉ? — anh thì thầm.

Dưới nhà bếp, anh bắt gặp Ruth, ngậm một hàng đinh bấm trên môi, đang đóng đế giày cho Alice. Ánh kim loại lấp lánh giữa đôi môi và nét môi mím chặt vào trong mang lại cho cô một vẻ cương nghị hiếm thấy.

— Lúc nào cũng cặm cụi thế à, — anh nói.

— Ừ, — cô đáp qua kẽ môi bị bịt kín. — Buộc phải thế thôi. Lần này là đóng đế. Chỉ có điều mấy miếng đế giày mục nát hết cả rồi. Cứ như là đóng đinh vào cái tờ giấy nâu ướt ấy.

Cô đang phải chịu đựng nỗi đau đớn tột cùng — anh cảm nhận được điều đó; và do đó anh kìm nén lại. Nhưng dẫu ngọn lửa trong lò của cô có bị dập tắt đi chăng nữa, anh vẫn có thể nghe thấy tiếng lửa đang gầm rú đằng sau những cánh cửa khép kín; và niềm đam mê của cô, thứ tượng trưng cho anh nỗi thống khổ của hàng triệu con người vô tội mà để cứu rỗi họ, anh đã hiến dâng cả cuộc đời mình, đã chạm đến sâu thẳm tâm can anh.

Anh ném mạnh chiếc túi lên chiếc bàn trước mặt cô đầy vẻ phũ phàng. Nó kêu lủng củng khi rơi xuống và nằm bệt ra đó, xuề xòa và ủ rũ như một cái bánh bao trong cơn ngất xỉu.

Ruth liếc nhìn nó, môi vẫn dắt đầy đinh bấm.

— Bao nhiêu? — cô lẩm bẩm.

— Mười bảng, — anh đáp.

— Không phải cái tôi muốn hỏi.

— Thế cô muốn hỏi gì nào?

— Giá của nó là bao nhiêu?

Anh trừng trừng nhìn cô; rồi nện một nắm đấm to tướng xuống mặt bàn.

— Không gì sất! — anh gầm lên. — Cô coi tôi là loại người gì hả?

Cô nhai nhai mấy cái đinh bấm một cách mỉa mai, nhìn chằm chằm vào anh.

Trông anh mới vạm vỡ làm sao, với mái tóc đen xoăn tít sát da đầu, và trên khuôn mặt là vẻ quyết đoán cương nghị của một người đàn ông sắp bước vào tuổi trung niên, kẻ biết rõ mình muốn gì và làm thế nào để đạt được nó!

— Là một người đàn ông, Joe ạ.

Anh hậm hực khịt mũi.

— Dù sao vẫn còn hơn khối cái loại không-phải-đàn-ông, — anh nhếch mép cười khẩy.

Những lời đó cứa vào lòng cô. Toàn bộ bản năng làm mẹ vĩ đại và dịu dàng trong con người cô trào dâng tựa như ngọn sóng cuộn trào oai nghiêm trước lúc vỡ òa đổ ập xuống. Cô phất tay gạt phăng mấy cái đinh bấm ra khỏi miệng và đứng đối diện với anh, rực lửa và huy hoàng.

— Nghe đây, Joe! — cô thét lên, với chất giọng trầm đục vang dội như chó săn. — Cấm một lời xúc phạm nào nhắm vào Ern của tôi! Tôi không cho phép đâu.

— Ern của cô đấy phỏng!

Cô tái mặt và lồng lộn.

— Ừ, Ern của tôi đấy! Anh ấy đang lúc sa cơ lỡ vận, thế mà anh lại lợi dụng cơ hội mò đến đây sau lưng anh ấy để sỉ nhục anh ấy — và cả tôi nữa. Anh chính là cái thể loại đi gọi người khác là không-phải-đàn-ông đấy phỏng? — Lấy bọc tiền, cô ném thẳng vào người anh với một vẻ khinh miệt tột cùng đầy kiêu hãnh.

— Cút xéo cái đống nhơ nhớp của anh đi — và lượn luôn cả cái thân anh nữa!

Anh quay lưng bước đi, đầy hổ thẹn và nhục nhã.

Cô đứng nhìn theo bóng anh — gã đàn ông đầy lạc quan, phương phi tốt mã này, với đôi giày tử tế, quần áo chỉn chu, và phong thái của một kẻ thành đạt vững chãi.

Rồi cô sụp xuống ghế, kiệt sức. Sự hung hãn ban nãy của cô phần lớn chỉ là để tự vệ. Như một người lính dũng cảm, cô đã phải tấn công để che giấu sự yếu ớt trong phòng tuyến của mình. Cô thấy buồn nôn tận đáy lòng; kiệt quệ. Đám đàn ông này... hết Alf rồi lại đến Joe... Gã lợn rừng đang lồng lộn với bọt mép sủi đầy khóe môi... con chồn hôi đỏ mắt đang ré lên dọc đường dò...

Một tiếng đồng hồ sau, Ern trở về nhà.

Nhìn sắc mặt nhợt nhạt của anh, cô biết ngay là anh đã đi lang thang cả ngày trời với cái bụng rỗng. Đó chính là Ern, dẫu mang trong mình bao tật xấu. Chừng nào trong chạn còn lấy một mẩu bánh mì, cô và lũ trẻ sẽ được chia sẻ nó: còn anh sẽ thắt lưng buộc bụng. Ngay lúc này đây, anh chỉ lặng lẽ ngồi xuống, một người đàn ông rõ ràng đã bị đánh gục, và chẳng hề hé miệng đòi ăn chút gì. Có gì trong nhà, cô dọn hết ra cho anh; và chẳng có mấy.

— Có kiếm được gì không anh, Ern? — cô hỏi với chút dịu dàng.

Anh buồn rầu lắc đầu.

— Tao đi rã cả đôi chân máu me với cái bụng đói meo, để rồi cuối cùng nhận lại một ngụm đầy những lời nhục mạ, — anh lẩm bẩm. — Chỉ có thế thôi đấy. Đó là tất cả những gì chúng bố thí cho tầng lớp lao động ở cái nước Anh Cũ này. Nói cấm có sai tẹo nào, thằng Joe nói chuẩn. Dẹpừ cái đất nước này đi! Đứa nào thối thây cái Đế quốc chó chết ấy đi! Nó chẳng còn tích sự gì nữa!

Đây là lần đầu tiên anh thốt ra những lời tục tĩu trước mặt cô. Quá trình suy đồi dần dần mà tình trạng thất nghiệp — bất kể vì nguyên nhân gì — cùng những hệ lụy của nó mang lại một cách tất yếu đang bắt đầu trổ những trái đắng mục rữa. Bi kịch ấy khiến lòng cô quặn thắt.

— Thằng Joe vừa lên đây đấy, — cô nói sau một lát.

— Tao gặp nó rồi, — anh đáp. Anh đã thấy ấm người hơn sau bữa ăn, bớt ủ rũ hơn, và theo thói quen kéo ghế lại gần chiếc bếp lò lạnh ngắt. — Nó muốn tao lên Phía Bắc — tìm họ hàng nhà nó. Nó bảo ông anh rể có thể kiếm cho tao một việc làm. Hắn đang làm nghề vận tải ô tô ở Oldham.

Lúc đó lưng cô đang quay về phía anh.

— Thế à? — cô hỏi nhỏ. — Thế còn tôi và mấy đứa con thì sao?

— Đó là điều tao đã nói với nó.

— Nó bảo sao?

— Bảo rằng nó sẽ chăm lo cho mẹ con cô.

Ruth đứng im thin th như con chuột nhỏ đang chờ con mèo vồ.

— Thế anh trả lời nó thế nào?

— Bảo nó xuống âm phủ đi cho khuất mắt.

Ruth cử động trở lại và tiếp tục công việc bận rộn nhưng tĩnh lặng của mình.

— Thằng Alf lại vừa lảng vảng lên đây đấy, — cô bảo anh. — Lại giở trò quấy phá rồi.