Ernie nện bước lộc cộc bước vào gian bếp với dáng vẻ bận rộn, rồi lủi thẳng lên lầu mà chẳng buồn chào một tiếng với người vợ đang đứng cạnh bồn rửa chén.
Hắn toát lên một vẻ tất bật và đầy ẩn ý khiến Ruth phải đi theo hắn lên phòng ngủ. Ở đó, cô thấy hắn đang quỳ gối giữa đống đồ đạc ngổn ngang, phì phò gói ghém tay nải.
Trên tay cầm chiếc khăn lau bát đĩa, cô lặng lẽ nhìn những động thái của chồng.
- Thế đi đâu đấy? - cô hỏi.
- Chuyến này sang Berlin. Đưa tao đôi tất xem nào!
Đôi mắt cô lóe lên. - Chiến tranh hả anh?
- Đúng thế.
Cô ngồi sụp xuống với vẻ mặt tái mét, hai tay quấn chặt vào tạp dề như thể chúng vừa bị cụt và cô đang muốn giấu đi những đoạn cộc cằn ấy.
Đàn ông thường hay phàn nàn về quân ngũ khi họ đang tại ngũ và tìm cách xuất ngũ sớm nhất có thể; thế nhưng khi lệnh gọi vang lên, họ lại hăng hái buông bỏ công việc, rời khỏi nhà máy, hầm mỏ, bãi đổi tàu và cửa hiệu, để rồi lũ lượt kéo trở lại dưới lá cờ với niềm nhiệt huyết dạt dào như tìm lại được tuổi trẻ ngay trước thềm tuổi trung niên.
Và Ernie, bạn có thể đoán chắc, chẳng phải ngoại lệ.
Hết gói lại tháo đống tay nải ngay trên đôi quỳ gối, hắn bận rộn, sung sướng và ra dáng quan trọng lắm. Suy cho cùng thì cũng chẳng đến mức vội vàng tuyệt vọng như vậy: bởi hắn không hề gia nhập dòng người đang chen chúc trước các trạm tuyển quân trong những ngày đầu tiên ấy; hắn chờ Đại tá sắp xếp mọi thứ để có thể trực tiếp gia nhập tiểu đoàn cũ của mình tại Aldershot.
Ruth dõi theo hắn bằng ánh mắt sâu thẳm, đầy vẻ ghen tỵ được kìm nén, nơi nỗi niềm mong mỏi và những cảm xúc rối bời khác đan xen lẫn lộn.
Chỉ một lần duy nhất cô cất lên câu hỏi cốt tử.
- Còn mẹ con em thì sao, anh Ern?
Lúc đó hắn đang đứng ngắm nghía cái tay nải vừa tội nghiệp vừa hành hạ mình.
- Ai cơ?
- Em và mấy đứa nhỏ.
- Có một Đấng ở trên cao kia mà, - Ernie đáp. - Ngài sẽ lo cho mẹ con cô.
- Qua những gì em thấy thì ngài ấy hiếm khi làm thế lắm, - Ruth đáp lại. - Nhỡ Ngài không lo thì sao?
Một thoáng im lặng trôi qua. Rồi Ern thốt ra một từ gọn lỏn như đứa trẻ thả hòn sỏi xuống giếng.
- Joe.
Ruth nghẹn họng.
Trong những ngày đó, hình ảnh Ernie trong mắt cô bỗng lớn vụt lên như một ngọn núi sừng sững hiện ra giữa làn sương ban mai. Joe thậm chí còn chẳng thèm đến thăm cô; và cô lấy làm mừng vì điều đó. Bất chấp vẻ nam tính cùng sự xốc nổi cù bất cù bơ của hắn, giờ đây khi ngày chiến trận đã điểm, Ernie lại chứng tỏ mình là người đàn ông có tầm vóc tâm hồn lớn lao hơn hẳn.
Chính sự say mê của hắn đối với cuộc dấn thân mới vừa thu hút Ruth vừa làm cô đau nhói. Ernie đã được "triệu gọi" đích thực chẳng kém gì Clem Woolgar, gã thợ nề phụ việc, người hàng xóm của cô ở khu Moot, kẻ cứ mỗi chiều Chủ nhật lại mặc chiếc áo len đỏ đứng giảng đạo ở góc phố Star trước tiếng chập cheng vang dội. Clem quả thực gọi tiếng gọi ấy là Chúa; còn với Ernie thì nó mang tên Tổ Quốc. Trong mắt Ruth, tên gọi có thể khác nhau nhưng Bản Chất thì vẫn thế. Một tiếng gọi đã vang lên với Ern, nói với hắn những điều mà cô chưa từng nói, mà lũ trẻ chưa từng nói. Nhờ đó, hắn trở thành một con người mới — như cách nói của Clem là được "cải đạo", sẵn sàng từ bỏ cha mẹ, vợ con để đi theo, đi theo mãi.
Nước Anh đang gọi; và hắn dường như điếc đặc trước mọi tiếng gọi khác. Hắn có vẻ như đã gạt hẳn cô ra khỏi cuộc đời mình; nhưng lũ trẻ thì không — cô nhận thấy điều đó với một nỗi nhói đau ghen tuông và cả một tia hy vọng nhói lên. Trong mỗi đêm còn lại khi trời tối hẳn, hắn đều đi vòng quanh những chiếc cũi của chúng. Cô thừa biết hắn chẳng muốn cho cô hay biết gì về chuyện đó, nhìn cái cách hắn lén lút bước lên lầu khi tưởng cô đang quay lưng đi. Thế nhưng những tiếng động trên căn gác, tiếng thì thầm khe khẽ, tiếng bước chân sột soạt khi hắn đứng dậy khỏi giường lũ trẻ đã tố cáo mọi hành động của hắn.
Vào đêm thứ ba, khi hắn quay lại bên cô, Ruth liền đứng dậy khỏi bóng tối, buông dở công việc trên tay.
- Không có lời nào dành cho em sao, anh Ern, - cô hỏi với giọng nhún nhường — người mẹ của đám trẻ ấy ư?
- Cô có ý gì hả? - hắn hỏi gần như hung hăng.
- Anh có cần em không, Ern?
Hắn quay lưng đi với vẻ thờ ơ còn làm cô tổn thương hơn vạn lần sự thô bạo, bởi nó biểu lộ rõ mồn một rằng hắn chẳng hề bận tâm.
- Cô cứ sống tốt đi, - hắn đáp một cách đầy bí hiểm, rồi bước ra ngoài.
Bây giờ hắn muốn đòi hỏi gì ở cô cũng được, và cô sẽ dâng hiến tất cả, sẵn lòng biết bao! Thế nhưng hắn chẳng đòi hỏi gì cả.
Theo một cách khác, hắn cũng đang hành hạ cô. Cô hiểu rõ rằng hắn có ý định làm tròn bổn phận với cô và các con — đến tận giọt sức cuối cùng; và hoàn toàn không hơn thế. Hắn lo lắng cho những nhu cầu vật chất của họ chu đáo hơn bao giờ hết. Toàn bộ thời gian rảnh rỗi, hắn cặm cụi quanh nhà, tay cầm búa, ngậm đinh, làm những việc lặt vặt mà hắn đã hứa từ lâu nhưng rồi lại quên; sửa lại chiếc xe đẩy cho bé Ned, vặn lại cái tay cầm, lợp lại viên ngói bị lệch. Cô lẽo đẽo theo sau hắn với ánh mắt đượm buồn, khi thì cầm búa, lúc lại giữ thang, để rồi nhận lại vài câu cảm ơn cộc lốc. Cô không cần những lời nói ấy; cô cần chính con người hắn — bằng xương bằng thịt.
Rồi tin tức truyền đến, và hắn lập tức chìm trong vẻ bí ẩn và tất bật.
- Ngày mai tập trung ở Aldershot. Chuyến tàu đặc biệt lúc hai giờ, - hắn thì thầm với Ruth bằng giọng bốc mùi tâm tình mà giới lao động cực kỳ ưa chuộng. - Đừng nói gì với ai hết nhé. Cứ như thể tin tức ấy mà lọt đến tai hoàng đế Kaiser thì sẽ làm đảo lộn hoàn toàn các cuộc hành quân của quân đội Đức vậy.
Tối hôm đó, Ernie lên nhà trang viên để chào tạm biệt.
Đối với hắn, bà Trupp không chỉ đơn thuần là mẹ đỡ đầu: bà là một người quen biết từ thủa lọt lòng, gắn bó với hắn qua vô vàn sợi dây liên kết thân thiết, và là người duy nhất trên đời mà hắn tin tưởng tuyệt đối, ngay cả bố hắn cũng không bằng.
Giờ đây, hắn thổ lộ với bà nỗi băn khoăn duy nhất đang dằn vặt mình trước lúc lên đường — đó là việc hắn để lại Ruth trong cảnh nợ nần chồng chất.
Bà Trupp nhìn hắn bằng ánh mắt kiên định. Đó là bổn phận đầu tiên của bà, cũng là bổn phận đầu tiên của mọi người đàn ông, phụ nữ và trẻ em trong quốc gia này là phải đảm bảo những người ra trận đều giữ vững chí khí.
- Cháu không phải lo cho Ruth đâu, - bà điềm đạm nói. - Con bé sẽ có cả đất nước hậu thuẫn phía sau. Tất cả những người vợ lính đều thế cả.
Ernie đầy vẻ hồ nghi lắc đầu.
- À, cháu chẳng trông mong gì nhiều vào đất nước đâu ạ, - hắn bảo.
Khuôn mặt trang nghiêm với mái tóc điểm bạc của người phụ nữ bỗng bừng sáng vẻ tinh nghịch. Bà cất lên tiếng cười giòn giã tuyệt vời mà hắn vô cùng yêu quý.
- Ta biết ai đã nhồi sọ cháu rồi đấy! - bà thốt lên.
Ernie nhe răng cười ngượng ngùng.
- Ai thế ạ?
- Ông Burt chứ ai.
Ernie đành thừa nhận.
- Nếu cháu không tin tưởng đất nước, vậy cháu có tin tưởng vợ chồng bác Trupp không? - bà lại hỏi tiếp.
Ernie đứng dậy với một tiếng thở phào nhẹ nhõm.
- Cháu cảm ơn bác nhiều ạ, thưa bác. Cháu đến đây là vì điều này đây.
Ernie đi tiếp ra lối đi Rectory Walk, để rồi nhận ra rằng mẹ hắn cũng đã gia nhập hàng ngũ những kẻ chịu đày ải. Giữa dòng xoáy cảm xúc đang xô đẩy các quốc gia và con người tiến thoái lưỡng nan trong những giờ phút bi thương ấy, người đàn bà cứng cỏi cuối cùng cũng phải khuất phục. Bị tước đoạt đến tận tâm can, bà nhìn thấu bản thân chỉ như một nhành cây khô bị cuốn phăng giữa biển đời bão tố, nơi bà hoàn toàn bất lực không thể kiểm soát, giống như chiếc thuyền đồ chơi trôi lềnh bềnh giữa Đại Tây Dương chẳng thể sai khiến nổi thủy triều. Không còn là một hạt nhân đơn độc, cứng nhắc và khép kín, bà giờ đây chỉ là một con cừu trong đàn đang lơ ngơ bị tên đồ tể nhẫn tâm lùa đến lò sát sinh. Và câu hỏi đầu tiên bà dành cho hắn đã vạch trần mức độ biến chất đã xảy ra trong tâm can bà.
- Còn con Ruth thì sao? - bà hỏi.
Đó là lần duy nhất trong suốt cuộc đời hôn nhân mà người mẹ chịu nhắc đến tên vợ của Ern.
- Nó ổn mà mẹ, - Ernie đáp. - Nó có khối bạn bè cơ mà.
- Bà Trupp chứ gì, - bà nói với giọng ghen tị. - Thì sao mày không nói thẳng ra? Thế còn lũ trẻ?
- Chúng sẽ ở lại với mẹ chúng thôi, - Ernie đáp.
- Tao có thể đón chúng sang đây nếu con đó muốn đi làm thuê, - Anne miễn cưỡng đề nghị; để rồi bị cái thứ ác quỷ bám riết lấy cuộc đời bà xúi giục mà nói thêm một câu — Đương nhiên là con của mày rồi.
Ernie đáp lại rất gọnỏn:
- Không, thưa mẹ, con cảm ơn, - rồi tiếp lời với một vẻ đường hoàng không chút vụ lợi — Chúng đều là con của con cả.
Một tia tàn nhẫn lóe lên trong mắt người mẹ.
- Nó đang nợ tiền nhà đấy. Mày biết chứ? Còn thằng Alf thì đang túng quẫn. Nó bảo đã nướng hàng ngàn bảng vào cái hiệp hội của nó rồi. Alf bảo nó bị phá sản vì nghiệp lớn của đất nước đấy.
- Nó đã nướng hàng ngàn thì dăm ba đồng cắc có thêm bớt cũng chẳng cứu nổi nó đâu, - Ernie cụt ngủn đáp.
- Thế mà nó vẫn cứ cần chứ lị, - Anne kiên quyết bồi thêm giọng độc địa. - Tối hôm qua nó còn đang nhắc đến kìa. Từng xu một, nó bảo thế.
- Cứ việc mà cần, - Ernie vặn lại. - Đừng hòng mà đòi được.
Mẹ hắn nhếch mép cười khẩy.
- Đã muốn cái gì thì thằng Alf thường thế nào cũng vơ vét cho bằng được.
Mặt Ernie tái xanh.
- À, - hắn nói. - Để xem bố nói sao đã.
Đó là một nước đi mới trong trò chơi gia đình, và hoàn toàn nằm ngoài dự liệu. Anne hoàn toàn câm nín. Bà cảm thấy Ernie đang chơi không đẹp. Từ trước đến nay vẫn có một thứ luật bất thành văn trong nhà, được người mẹ khắc ghi vào tâm trí hai đứa con từ thủa còn thơ dại, rằng bố phải được đứng ngoài mọi cuộc cãi vã và tranh chấp; rằng bố phải được che chở khỏi những chuyện khó chịu, và phải bảo vệ bằng mọi giá.
Bà chấn động đến mức gần như van xin.
- Mày đời nào lại đi mách ông ấy!
- Con lại cứ thích mách chính ông ấy đấy! - Ernie đáp trả, ngấm ngầm tận hưởng sự tàn nhẫn mới được khai phá trong con người mình.
- Chỉ tổ làm ông phiền lòng thôi, - bà dỗ dành.
- Ông chẳng phải là người duy nhất đâu, - Ern đáp. - Con cũng đang bị đẩy đến đường cùng rồi đây. Nhe răng cười thầm trước chiến thắng vừa đạt được, hắn rẽ vào lối đi dẫn đến phòng nghiên cứu.
Bố hắn đang ngồi ở góc quen thuộc phía dưới bức chân dung của người tổ tiên, thẫn thờ nhìn những ngọn cây đang rung rước trong khu vườn nhà xứ đối diện. Cuốn Tân Ước bọc giấy nâu quen thuộc vẫn nằm trên đầu gối ông.
Ernie nhận ra ngay lập tức rằng đây chính là tâm hồn thanh thản duy nhất mà hắn gặp kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Và đây không phải là sự tĩnh lặng của sự ngưng trệ. Đúng hơn, nó là sự tĩnh lặng mãnh liệt của cỗ xe quay nhanh đến mức thoạt trông tưởng như đang đứng yên.
Hắn kéo ghế ngồi xuống bên cạnh bố.
- Bố nghĩ thế nào về tất cả chuyện này ạ? - hắn dịu dàng hỏi.
Cụ già rút ngón cái khỏi cuốn Tân Ước, đặt tay lên bàn tay con trai.
- "Và này, có một trận động đất lớn xảy ra," - ông trích dẫn. - "Bởi vì Thiên sứ của Chúa từ trời xuống, tiến đến và lăn hòn đá ra khỏi cửa mộ."
Ernie đăm chiêu gật đầu. Có lẽ lần đầu tiên trong đời, sự trang nghiêm khủng khiếp của vở kịch mà hắn sắp sửa đóng vai trò một mẩu trong đó mới thấm sâu vào tâm trí hắn với sức mạnh áp đảo hoàn toàn.
- Vâng, thưa bố, - hắn trầm ngâm đáp. - Chỉ có điều con đoán chắc là hòn đá ấy nặng lắm mới lăn nổi.
Cụ già siết chặt và xoa bóp bàn tay hắn y như cách Ruth vẫn làm trong những lúc dầu sôi lửa bỏng.
- Đúng vậy, con trai của bố ạ, - ông đáp. - Nhưng bắt buộc phải lăn nó đi thì Chúa mới trỗi dậy được.
Ernie đồng tình.
Hai cha con cứ thế ngồi bên nhau một lúc lâu. Rồi Ernie đứng dậy ra về. Trong màn đêm tịch mịch và nhập nhoạng, hai cha con cùng đứng lại đúng ngay chỗ mười bốn năm về trước họ đã từng chào tạm biệt nhau trong ngày Ernie lên đường nhập ngũ. Edward Caspar của những ngày ấy nay đã già nua; còn cậu thiếu niên hồi nào giờ đã là một người đàn ông trưởng thành, trên mình đầy những vết sẹo hằn học của chiến tranh thời gian.
- Lăn hòn đá ấy đi chẳng dễ dàng gì đâu, con trai ạ, - cụ già nói. - Nhưng những ai đứng về phía chúng ta còn đông hơn những kẻ chống lại chúng ta.
Hiếm khi nào Ernie hiểu lầm bố mình; thế mà lần này thì có.
- Vâng, - hắn bảo. - Nghe nói người Ý cũng sắp tham chiến rồi đấy.
- Toàn thế giới đều phải tham chiến, - cụ già đáp, đôi gò má ửng hồng vì một niềm nhiệt huyết khiến ông run lên. - Và tất cả chúng ta phải cùng nhau đẩy! - Ông khua tay làm động tác đẩy — Người Anh và người Đức, người Nga và người Áo, hãy cùng nhau đẩy, đẩy nữa, đẩy mãi! Rồi xô nhào nó xuống vực thẳm. Và khi ấy Ánh Bình Minh sẽ bừng lên chào đón Chúa tể phục sinh.
Ernie bước ra hành lang. Mẹ hắn đang đợi sẵn ở gian bếp. Trông bà có vẻ cô độc đến nao lòng, hắn thầm nhận ra.
- Hôn má mẹ một cái nào Ern, - bà nài nỉ bằng giọng cộc cằn nhưng có chút run rẩy. — Đừng chia tay nhau lúc này trong cảnh bất hòa nhé — con và mẹ — Dù sao đi nữa, mày cũng là đứa con đầu lòng của mẹ.
Đua mắt Ernie cay xè. Hắn ôm chầm lấy người đàn bà già nua héo hắt ấy vào lòng, vỗ vỗ lưng bà, hôn lên mái tóc bạc phơ cùng đôi mi mệt mỏi.
- Thôi nào! - hắn bảo. — Qua ngần ấy năm trời mà con vẫn lạ gì tính mẹ. Lúc nào cũng tự vẽ ra cảnh tượng đáng sợ gấp đôi thực tế — trong khi bụng dạ chẳng có ý đó bao giờ.
