Tám năm đã trôi qua kể từ cái chết của ông Hawkins. Tám năm không phải là quãng thời gian dài trong cuộc đời của một quốc gia hay lịch sử của một bang, nhưng chúng có thể là những năm tháng định mệnh đặt nền móng cho dòng chảy của thế kỷ tiếp theo. Những năm tháng ấy cũng giống như giai đoạn nối tiếp cuộc đụng độ nhỏ tại Lexington Common. Đó cũng là những năm tháng theo sau yêu cầu gấp đôi đạn dược để đầu hàng Pháo đài Sumter. Lịch sử chưa bao giờ ngừng truy vấn về những năm tháng đó, triệu tập các nhân chứng xoay quanh chúng, và cố gắng thấu hiểu ý nghĩa của chúng.

Tám năm ở Mỹ từ năm 1860 đến 1868 đã nhổ tận gốc những thể chế đã tồn tại hàng thế kỷ, làm thay đổi nền chính trị của cả một dân tộc, biến đổi đời sống xã hội của một nửa đất nước, và tác động sâu sắc đến toàn bộ tính cách quốc gia đến mức ảnh hưởng ấy không thể đo lường hết nếu chỉ trong vòng hai hoặc ba thế hệ.

Theo cách chúng ta vẫn thường lý giải sự sắp đặt của tạo hóa, sinh mệnh của một cá nhân chẳng thấm tháp gì so với quốc gia hay giống nòi; nhưng đứng từ một tầm nhìn bao quát hơn và sự cân nhắc giá trị thấu đáo hơn, ai có thể dám chắc rằng sinh mệnh của một con người lại không trọng đại hơn vận mệnh của cả một dân tộc, rằng không hề có một tòa án nào nơi bi kịch của một tâm hồn con người lại trở nên quan trọng hơn sự sụp đổ của bất kỳ thể chế nhân tạo nào?

Khi người ta nghĩ đến những sức mạnh khủng khiếp từ cả thế giới siêu hình lẫn trần gian đang tranh giành quyền chi phối tâm hồn một người phụ nữ trong những năm tháng ngắn ngủi cô chuyển mình từ thời con gái ngây thơ sang độ tuổi trưởng thành viên mãn, người ta hoàn toàn có thể cảm thấy choáng ngợp trước vở kịch đầy trọng đại ấy.

Biết bao khả năng về sự thanh cao, dịu dàng, lương thiện mà cô sở hữu; lại cũng biết bao tiềm năng về sự đê tiện, cay đắng và cái ác. Tạo hóa tất yếu phải vô cùng hào phóng với người mẹ và kẻ tạo ra loài người, đồng thời tập trung ở nàng mọi khả năng của cuộc sống. Và chỉ vài năm mang tính bước ngoặt cũng đủ để quyết định xem liệu cuộc đời nàng sẽ tràn ngập sự ngọt ngào và ánh sáng, liệu nàng có trở lầm thành trinh nữ của một ngôi đền thánh thiện, hay nàng sẽ sa ngã thành nữ tu sỹ của một điện thờ bị vấy bẩn. Thật ra, vẫn có những người phụ nữ dường như không có khả năng vươn lên cao cũng chẳng thể trượt ngã quá sâu, và một cuộc sống theo khuôn phép thông thường đã cứu họ khỏi bất kỳ sự phát triển đặc biệt nào về tính cách.

Nhưng Laura không phải là một trong số họ. Nàng sở hữu món quà chết người là nhan sắc, cùng với một món quà thậm chí còn chết người hơn mà không phải lúc nào cũng đi kèm với vẻ bề ngoài đơn thuần, đó là sức hút mãnh liệt—một thứ quyền năng quả thực có thể tồn tại mà chẳng cần đến nhan sắc. Nàng có ý chí, có lòng kiêu hãnh, sự dũng cảm và cả tham vọng, lại bị bỏ mặc cho tự xoay sở ở cái tuổi mà sự lãng mạn đến tiếp sức cho niềm đam mê, khi những năng lực đang thức tỉnh trong tâm trí mạnh mẽ của nàng có quá ít mục tiêu để tự rèn giũa.

Cuộc xung đột dữ dội diễn ra trong tâm hồn thiếu nữ này không một ai xung quanh nàng hay biết, và rất ít người nhận ra rằng cuộc đời nàng có điều gì đó bất thường, lãng mạn hay kỳ lạ.

Đó là những ngày tháng giông bão ở Hawkeye cũng như ở hầu hết các thị trấn khác tại Missouri, những ngày đầy hỗn loạn khi mà giữa các cuộc chiếm đóng của phe Miền Bắc và phe Miền Nam, những vụ cấy cướp bất ngờ, chiến tranh du kích và các cuộc đột kích, cá nhân con người dễ dàng thoát khỏi sự soi mói hoặc bàn tán trong những hành động mà nếu ở thời bình yên sẽ khiến cả thị trấn chìm trong điều tiếng.

May thay, chúng ta chỉ cần giải quyết cuộc đời của Laura trong giai đoạn này theo chiều hướng lịch sử, và nhìn lại những phần đời ấy nhằm phơi bày con người thật của nàng vào thời điểm ông Harry Brierly đến Hawkeye.

Gia đình Hawkins đã định cư tại đó, phải vật lộn vô cùng vất vả với sự nghèo đói và áp lực phải duy trì vẻ bề ngoài tương xứng với niềm kiêu hãnh gia đình cũng như những kỳ vọng lớn lao mà họ thầm ấp ủ về một gia tài ở vùng Knobs thuộc Đông Tennessee. Sự túng quẫn của họ có lẽ chẳng ai thấu hiểu ngoài Clay, người mà họ trông cậy vào để duy trì gần như toàn bộ sinh kế. Washington khi thì ở Hawkeye lúc lại đi vắng, thỉnh thoảng bị cuốn hút bởi một vài dự án đầu cơ khổng lồ nào đó, để rồi từ đó anh luôn trở về văn phòng của Tướng Boswell nghèo rớt mồng tơi như lúc đi. Anh là nhà phát minh của không biết bao nhiêu sáng chế vô tích sự, chẳng đáng để đem đi đăng ký bằng sáng chế, và những năm tháng của anh trôi qua trong những giấc mộng và kế hoạch hoài công vô ích; cho đến nay anh đã là một người đàn ông khoảng ba mươi tuổi, không có lấy một nghề nghiệp chuyên môn hay một công việc ổn định, một kẻ cao gót, tóc nâu, hay mơ mộng với những thiện chí tốt đẹp nhất nhưng ý chí lại vô cùng yếu ớt. Có lẽ dẫu sao thì tám năm qua vẫn là quãng thời gian hạnh phúc hơn đối với anh so với bất kỳ ai khác trong vòng tròn quen biết của mình, bởi phần lớn thời gian ấy đã trôi qua trong giấc mộng ngọt ngào về sự giàu có khổng lồ sắp sửa đổ xuống.

Anh từng cùng một đại đội từ Hawkeye tòng quân ra trận, và không hề thiếu dũng khí, nhưng anh đã có thể là một người lính giỏi giang hơn nếu anh không quá bận tâm vào những phát minh nhằm qua mặt kẻ địch bằng các chiến thuật chẳng có trong sách vở.

Chính anh đã sa lưới địch trong một trong những chuyến thám hiểm tự phong của mình, nhưng vị đại tá phe Liên bang đã thả anh ra sau một cuộc thẩm vấn ngắn, vì cho rằng anh có thể gây tổn hại nhiều nhất cho các lực lượng miền Nam đối địch bằng cách tống cổ anh trở về trung đoàn của mình. Đại tá Sellers dĩ nhiên là một nhân vật nổi bật trong suốt thời gian chiến tranh. Ông là đại đội trưởng đội cận vệ quê nhà ở Hawkeye, và ông chưa từng rời khỏi nhà ngoại trừ một dịp duy nhất, khi dựa trên một lời đồn thổi, ông đã thực hiện một cuộc hành quân bọc sườn và củng cố phòng thủ tại Stone’s Landing, một nơi mà bất cứ ai không rành địa phương chắc chắn chẳng thể nào tìm nổi.

“Trời ạ,” vị Đại tá sau đó thường khoe khoang, “cái bến tàu ấy chính là chìa khóa của vùng thượng Missouri, và đó cũng là nơi duy nhất mà kẻ thù chưa từng chiếm được. Nếu những nơi khác được phòng thủ tốt như thế, kết quả đã hoàn toàn khác rồi, thưa ngài.”

Vị Đại tá có những lý thuyết riêng về chiến tranh cũng như trong mọi vấn đề khác. Ông cho rằng nếu mọi người đều ở nhà giống như ông, thì miền Nam đã không bao giờ bị chinh phục. Vì khi ấy làm gì còn ai để mà chinh phục cơ chứ? Ngài Jeff Davis liên tục viết thư giục ông ra nhận chức chỉ huy một quân đoàn trong quân đội miền Nam, nhưng Đại tá Sellers đáp lại rằng không, nhiệm vụ của ông là ở hậu phương. Và ông không hề rảnh rỗi chút nào. Ông chính là nhà phát minh ra quả ngư lôi không khí nổi tiếng, thứ suýt chút nữa đã tiêu diệt cả các lực lượng miền Nam ở Missouri lẫn chính thành phố St. Louis.

Kế hoạch của ông là nhồi đầy chất cháy Hy Lạp cùng những thứ đạn dược chết chóc và độc hại vào một quả ngư lôi, gắn nó vào một quả khinh khí cầu, rồi thả cho nó bay lơ lửng trên doanh trại đối phương và phát nổ vào đúng thời điểm ngòi nổ cháy hết. Ông dự định dùng phát minh này để chiếm lấy St. Louis, cho nổ tung những quả ngư lôi trên bầu trời thành phố, và trút cơn mưa hủy diệt xuống đó cho đến khi quân đội chiếm đóng phải ngoan ngoãn đầu hàng. Ông không thể kiếm đâu ra chất cháy Hy Lạp, nhưng ông đã chế tạo ra một quả ngư lôi hiểm độc đủ sức hoàn thành nhiệm vụ, chỉ tiếc là quả đầu tiên đã phát nổ sớm ngay trong nhà kho của ông, thổi bay nó sạch sành sanh và châm lửa đốt luôn cả ngôi nhà. Những người hàng xóm đã xúm vào giúp ông dập tắt đám cháy, nhưng họ cũng dập tắt luôn cả mong muốn thực hiện thêm bất kỳ thí nghiệm kiểu đó nào nữa.

Tuy nhiên, vị lão ông yêu nước ấy lại rải quá nhiều thuốc súng và vô số thiết bị nổ dọc theo những con đường dẫn vào Hawkeye, rồi sau đó lại quên mất vị trí chính xác của những mối hiểm họa, khiến người ta sợ hãi chẳng dám đi lại trên các trục đường chính mà toàn phải băng qua cánh đồng để vào thị trấn. Châm ngôn của vị Đại tá là: “Hàng triệu cho quốc phòng nhưng không một xu cho cống nạp.”

Khi Laura đến Hawkeye, nàng lẽ ra đã có thể quên đi những nỗi bực bội từ đám điều tiếng ở Murpheysburg và vượt qua sự cay đắng đang ngày một lớn dần trong tim, nếu nàng không bị bỏ mặc cho tự bươn chải quá nhiều, hoặc nếu môi trường xung quanh nàng hợp tính và mang lại nhiều sự nâng đỡ hơn. Nhưng nàng rất ít khi được giao du, và càng lớn thì số người hợpạ với nàng lại càng ít đi, khiến tâm trí nàng tự gặm nhấm chính mình; trong khi bí ẩn về thân thế vừa khiến nàng hổ thẹn vừa khơi dậy trong lòng nàng những kỳ vọng vô cùng hão huyền. Nàng kiêu hãnh và thấm thía nỗi cay đắng của sự nghèo túng. Nàng cũng không thể không ý thức được nhan sắc của mình, và nàng rất đỗi tự hào về điều đó, dần tìm thấy niềm vui trong việc tung hoành sức hút quyến rũ của bản thân lên những kẻ trai trẻ có phần cục mịch xuất hiện trên đường đi—những kẻ mà nàng vốn dĩ khinh miệt.

Một thế giới khác đã mở ra trước mắt nàng—thế giới của những trang sách. Nhưng đó lại không phải là thế giới ưu việt nhất thuộc loại này, bởi vì những thư viện nhỏ bé mà nàng có dịp tiếp cận ở Hawkeye thực sự rất tạp nhạp, phần lớn toàn là tiểu thuyết và truyện hư cấu—những thứ đã nuôi dưỡng trí tưởng tượng của nàng bằng những khái niệm vô cùng phóng đại về cuộc sống, đồng thời phơi bày cho nàng thấy những người đàn ông và đàn bà mang thứ chủ nghĩa anh hùng hết sức sai lệch. Từ những câu chuyện ấy, nàng học được rằng một người phụ nữ có trí tuệ sắc bén và chút ít học thức kết hợp cùng nhan sắc và phong thái quyến rũ có thể kỳ vọng đạt được những gì trong xã hội mà nàng hằng đọc qua; song song với những tư tưởng ấy, nàng cũng hấp thụ cả những quan niệm vô cùng thô sơ về sự giải phóng của phụ nữ.

Bên cạnh đó còn có những cuốn sách khác—sách lịch sử, tiểu sử của những nhân vật lỗi lạc, những chuyến du ký đến các xứ sở xa xôi, thơ ca, đặc biệt là thơ của Byron, Scott, Shelley và Moore—mà nàng ngấu nghiến đón nhận và chắt lọc lấy những gì vừa ý mình. Chẳng có ai ở Hawkeye đọc nhiều bằng Laura, hay chí ít là miệt mài nghiên cứu một cách say sưa như nàng. Nàng được nhìn nhận là một thiếu nữ tài sắc vẹn toàn, và chắc chắn bản thân nàng cũng tự xem mình là như thế, dẫu sao thì cũng xét theo bất kỳ tiêu chuẩn nào quanh vùng.

Trong thời gian chiến tranh, có một sĩ quan phe miền Nam ghé đến Hawkeye là Đại tá Selby, người được cử đến đồn trú tại đó trong một thời gian để nắm quyền chỉ huy quân khu này. Ông là một người đàn ông ba mươi tuổi đẹp trai, mang phong thái nhà binh, tốt nghiệp Đại học Virginia, thuộc dòng dõi danh gia vọng tộc nếu có thể tin vào lời ông kể, và hiển nhiên là một con người từng trải qua sóng gió cuộc đời cùng những chuyến phiêu lưu và du ngoạn rộng mở.

Việc tìm thấy một người phụ nữ như Laura ở một chốn thâm sơn cùng cốc quả là một may mắn bất ngờ khiến Đại tá Selby không khỏi tự đắc. Ông tỏ ra cực kỳ lịch thiệp với nàng và đối xử với nàng bằng một sự trân trọng mà trước nay nàng chưa từng biết tới. Nàng đã từng đọc về những người đàn ông như thế, nhưng chưa bao giờ tận mắt nhìn thấy một ai, một người vừa lịch lãm, vừa có tư tưởng cao thượng, lại vừa duyên dáng trong trò chuyện và hấp dẫn trong cung cách đến vậy.

Đó là một câu chuyện dài; ngặt nỗi đó lại là một câu chuyện cũ rích và chẳng cần phải dài dòng thêm. Laura đã yêu ông, và tin tưởng rằng tình yêu ông dành cho nàng cũng tinh khiết và sâu sắc chẳng kém gì tình cảm của chính nàng. Nàng tôn thờ ông và sẵn sàng xem sinh mạng của mình nhẹ tựa lông hồng nếu được dâng hiến cho ông, miễn là ông chịu yêu nàng và để nàng xoa dịu cơn đói khát trong tâm hồn bên cạnh ông.

Niềm đam mê ấy chiếm lĩnh toàn bộ con người nàng, nâng bổng nàng lên cho đến khi nàng có cảm giác như đang bước đi trên mây. Hóa ra tất cả đều là thật, những cuốn tiểu thuyết nàng từng đọc, niềm hạnh phúc của tình yêu mà nàng hằng mơ tưởng. Tại sao trước đây nàng chưa từng nhận ra thế giới này lại tươi vui đến thế, lại rộn rã âm hưởng yêu đương đến vậy; loài chim cất tiếng hót vang ca điều đó, những tán cây thì thầm bên tai nàng mỗi khi nàng bước qua, và ngay cả những đóa hoa dưới chân nàng cũng rải thảm cho một cuộc hành trình bước vào lễ đường.

Khi vị Đại tá lên đường, họ đã đính ước trăm năm với nhau, hẹn sẽ kết hôn ngay khi ông sắp xếp ổn thỏa những công việc mà ông viện cớ là vô cùng cần thiết và xin xuất ngũ. Ông viết thư cho nàng từ Harding, một thị trấn nhỏ nằm ở góc tây nam của bang, nói rằng ông bị giữ lại trong quân ngũ lâu hơn dự kiến, nhưng sẽ không quá vài tháng nữa, rồi ông sẽ được tự do đón nàng đến Chicago—nơi ông có cơ ngơi cùng công việc làm ăn, hiện tại hoặc ngay khi chiến tranh kết thúc mà ông nghĩ rằng sẽ kéo dài chẳng bao lâu. Trong lúc ấy, tại sao họ phải chịu cảnh cách xa nhau cơ chứ? Ông đã ổn định xong chỗ ở tươm tất, và nếu nàng có thể tìm được người đi cùng để hội ngộ với ông, họ sẽ làm đám cưới, qua đó giành lấy thêm biết bao tháng ngày hạnh phúc.

Liệu có người phụ nữ nào giữ được sự khôn ngoan khi đang yêu? Laura đã đến Harding, trong sự đinh ninh của hàng xóm láng giềng là nàng đi chăm sóc Washington đang ngã bệnh tại đó. Việc đính hôn của nàng dĩ nhiên ai ở Hawkeye cũng biết, và thậm chí còn là niềm tự hào của gia đình. Bà Hawkins sẵn sàng khoe điều đó với bất kỳ ai hỏi tới. Rằng Laura đi để kết hôn; nhưng Laura đã dặn dò kỹ lưỡng mẹ mình; nàng nói rằng nàng không muốn bị thiên hạ nghĩ là đang lặn lội đi tìm chồng; cứ để tin tức bay về quê nhà sau khi hôn lễ đã hoàn tất.

Thế là nàng lên đường đến Harding với cái cớ mà chúng ta vừa nhắc đến, và họ đã thành vợ thành chồng. Họ đã kết hôn, nhưng chắc hẳn phải có chuyện gì đó xảy ra ngay vào ngày hôm đó hoặc hôm sau đã khiến nàng hoảng sợ. Washington lúc bấy giờ hay mãi về sau cũng không hề biết chuyện đó là gì, nhưng Laura đã bắt anh phải thề là chưa được phép loan tin về cuộc hôn nhân của nàng về Hawkeye, đồng thời dặn dò mẹ mình không được hé môi nửa lời. Dù cho đó là nỗi nghi ngờ tàn nhẫn hay mối hãi hùng không tên nào đi chăng nữa, Laura vẫn dũng cảm tìm cách xua đuổi nó đi, không để nó làm vẩn đục niềm hạnh phúc của mình.

Như có thể tưởng tượng được, việc liên lạc trong mùa hè năm ấy giữa vùng tiền đồn hẻo lánh Harding và Hawkeye vừa không đều đặn lại vừa hiếm hoi, và Laura dần chìm vào quên lãng—quả thực, thời điểm ấy ai nấy đều bận lo toan đống rắc rối của chính mình chứ chẳng còn tâm trí đâu mà gánh vác thay cho hàng xóm.

Laura đã trao trọn vẹn tâm can cho người chồng của mình, và nếu ông có những thói hư tật xấu, nếu ông ích kỷ, nếu thỉnh thoảng ông thô lỗ, nếu ông là kẻ chè chén trác táng, thì nàng cũng không nhìn thấy hoặc cố tình phớt lờ điều đó. Đó là mối tình định mệnh trong cuộc đời nàng, thời điểm mà bản ngã của nàng dâng trào đến đỉnh điểm và cuốn phăng đi mọi rào cản. Liệu người chồng có bao giờ lạnh lùng hay hờ hững với nàng không? Nàng tự nhắm mắt che tai trước mọi thứ ngoại trừ cảm giác được sở hữu hình bóng tôn thờ của đời mình.

Ba tháng trôi qua. Một buổi sáng nọ, chồng nàng thông báo rằng ông đã nhận được lệnh điều động vào Nam, và phải lên đường trong vòng hai tiếng đồng hồ.

“Em có thể chuẩn bị xong ngay,” Laura vui vẻ đáp.

“Nhưng anh không thể đưa em theo được. Em phải quay về Hawkeye.”

“Không-thể-đưa-em-theo ư?” Laura kinh ngạc hỏi với đôi mắt trố lên. “Em không thể sống thiếu anh được. Anh từng nói là——-”

“Ôi dào, bận tâm làm gì những gì anh đã nói,”—và vị Đại tá cầm lấy thanh kiếm để đeo vào hông, rồi thản nhiên tiếp tục, “sự thật là thế này Laura, vở kịch lãng mạn của chúng ta đến đây là hạ màn.”

Laura nghe thấy, nhưng trí óc nàng không tài nào tiếp thu nổi. Nàng chộp lấy cánh tay ông và kêu lên, “George, sao anh lại có thể đùa cợt tàn nhẫn đến thế? Em sẽ đi bất cứ đâu cùng anh. Em sẽ chờ đợi ở bất kỳ nơi nào. Em không thể quay về Hawkeye đâu.”

“Thôi được, muốn đi đâu thì tùy cô. Có lẽ,” ông ta tiếp tục với một nụ cười nhạt, “cô cứ ở lại đây chờ một vị đại tá khác thì hợp lý hơn đấy.”

Trận địa trong đầu Laura quay cuồng. Nàng vẫn chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra. “Ý anh là sao chứ? Anh định đi đâu?”

“Có nghĩa là,” vị sĩ quan lạnh lùng nhả từng tiếng, “cô chẳng có chút bằng chứng pháp lý nào cho thấy đây là một cuộc hôn nhân hợp pháp cả, và rằng tôi chuẩn bị đi New Orleans đây.”

“Đó là lời dối trá, George, anh đang nói dối. Em là vợ anh. Em sẽ đi theo. Em sẽ bám theo anh đến tận New Orleans.”

“Biết đâu vợ tôi lại không thích điều đó thì sao!”

Laura ngẩng phắt đầu lên, đôi mắt bốc cháy những ngọn lửa giận dữ, nàng cố thốt lên một tiếng thét, rồi ngã quỵ bất tỉnh xuống sàn nhà.

Khi tỉnh lại, vị Đại tá đã biến mất. Washington Hawkins đang đứng ngay bên giường bệnh của nàng. Liệu nàng đã thực sự tỉnh lại chưa? Trong tim nàng lúc bấy giờ còn lại gì ngoài căm hận và cay đắng, cùng cảm thức về một sự nhục nhã ê chề dưới bàn tay của người đàn ông duy nhất mà nàng từng hết lòng yêu thương?

Nàng quay trở về Hawkeye. Ngoại trừ Washington và mẹ anh ta ra, chẳng ai hay biết chuyện gì đã xảy ra. Mọi người hàng xóm đều đinh ninh rằng cuộc đính ước với Đại tá Selby đã đổ vỡ. Laura đổ bệnh suốt một thời gian dài, nhưng rồi nàng cũng hồi phục; trong con người nàng vốn ẩn chứa một nghị lực kiên cường có thể đánh gục cả thần chết. Đi liền với sự phục hồi sức khỏe ấy là nhan sắc quay trở lại, kèm theo một sức hút mãnh liệt hơn trước, một nét gì đó thoạt nhìn rất dễ bị nhầm lẫn thành nỗi u buồn. Phải chăng ẩn chứa trong sự thấu hiểu về cái ác lại là một vẻ đẹp kỳ lạ, một nhan sắc tỏa sáng trên gương mặt của một kẻ có đời sống nội tâm đã bị biến chất bởi những trải nghiệm kinh hoàng? Phải chăng nét bi thương trong đôi mắt của Beatrice Cenci bắt nguồn từ tội lỗi hay từ sự ngây thơ vô tội của nàng?

Laura chẳng thay đổi là bao. Người phụ nữ kiều diễm ấy nay mang một con quỷ ngự trị trong tim. Chỉ có vậy mà thôi.