Chuyến viếng thăm của Thượng nghị sĩ Abner Dilworthy là một sự kiện đáng chú ý ở Hawkeye. Khi một vị Thượng nghị sĩ – người vốn giữ vị trí quan trọng tại Washington, thường lui tới giữa những bậc quyền quý và định đoạt vận mệnh quốc gia – lại hạ mình đến gần gũi với người dân và chấp nhận sự tiếp đón nồng hậu tại một nơi như Hawkeye, thì vinh dự đó không hề nhỏ bé. Mọi đảng phái đều cảm thấy hãnh diện, và những tranh chấp chính trị dường như tạm quên lãng trước sự hiện diện của một nhân vật lỗi lạc như thế.

Thượng nghị sĩ Dilworthy, người đến từ một bang lân cận, từng là một người theo phe Liên bang trong những ngày đen tối nhất của đất nước và nhờ đó mà thăng tiến. Nhưng liệu điều đó có phải là lý do để Đại tá Sellers – người từng theo phe Liên minh và không hề được hưởng lợi gì từ thời cuộc – phải tỏ thái độ lạnh nhạt với ông ta hay không?

Vị Thượng nghị sĩ là khách mời của người bạn cũ, Tướng Boswell, nhưng dường như ông lại mang ơn Đại tá Sellers vì sự tiếp đón nồng nhiệt không dè dặt của thị trấn này. Chính vị Đại tá có tấm lòng rộng lượng đó, theo một cách nào đó, đã ban cho ông sự tự do như một công dân của thành phố.

"Ngài được mọi người ở đây biết tiếng," Đại tá nói, "và Hawkeye lấy làm tự hào về ngài. Ngài sẽ thấy mọi cánh cửa đều rộng mở, và sự chào đón ở mọi mái nhà. Tôi đã rất muốn khăng khăng mời ngài về nhà tôi, nếu như ngài không phải là khách của người bạn cũ, Tướng Boswell. Nhưng ngài cứ hãy hòa mình cùng người dân chúng tôi, và ngài sẽ thấy ở đây những bước phát triển khiến ngài phải kinh ngạc."

Đại tá nhiệt tình đến mức chính ông cũng tự huyễn hoặc rằng mình đã chiêu đãi vị Thượng nghị sĩ tại tư dinh trong suốt thời gian ông lưu lại; dù sao đi nữa, sau đó ông luôn nói về vị Thượng nghị sĩ như thể đó là khách của mình, và không ít lần nhắc đến việc vị Thượng nghị sĩ đã tán thưởng những món ăn nào trên bàn tiệc của ông. Thực tế là, vào buổi sáng ngày Thượng nghị sĩ rời đi, ông quả có nài ép ông ấy dùng bữa.

Thượng nghị sĩ Dilworthy có dáng người đẫy đà, bệ vệ dù không cao lớn lắm – một người ăn nói dễ nghe, rất được lòng dân chúng.

Ông dành sự quan tâm đặc biệt cho thị trấn và cả vùng phụ cận, đưa ra nhiều câu hỏi về tiến độ nông nghiệp, giáo dục, tôn giáo, và nhất là về tình trạng của những người mới được giải phóng.

"Chúa trời," ông nói, "đã đặt họ vào tay chúng ta, và mặc dù ông và tôi, Thưa Tướng quân, có thể đã chọn cho họ một vận mệnh khác dưới Hiến pháp, nhưng Chúa trời biết điều gì là tốt nhất."

"Ông không thể làm gì nhiều với họ đâu," Đại tá Sellers ngắt lời. "Họ là giống người hay đầu cơ, thưa ngài, chẳng muốn làm việc cho người da trắng nếu không có sự đảm bảo, mà chỉ toàn tính kế kiếm sống bằng cách làm cho riêng mình. Lười biếng lắm, thưa ngài, nhìn vườn của tôi mà xem, toàn cỏ dại. Chẳng có chút thực tế nào ở họ cả."

"Ông nói cũng có phần đúng, Đại tá, nhưng ông phải giáo dục họ."

"Ông càng giáo dục bọn da đen thì chúng càng trở nên gian manh hơn trước. Nếu giờ đây chúng không chịu làm lụng gì ngoại trừ làm cho chính mình, thì sau đó chúng sẽ làm gì nữa?"

"Nhưng, Đại tá, người da đen khi được giáo dục sẽ có khả năng làm cho những vụ đầu cơ của mình trở nên hiệu quả hơn."

"Không bao giờ, thưa ngài, không bao giờ. Chúng chỉ có thêm cơ hội để tự làm hại mình thôi. Người da đen không có tầm nhìn, thưa ngài. Một người da trắng có thể nghĩ ra những kế sách lớn và thực hiện chúng; còn người da đen thì không thể."

"Dẫu vậy," Thượng nghị sĩ đáp, "nếu cho rằng họ có thể tự làm hại mình trong khía cạnh trần thế, thì việc nâng cao dân trí thông qua giáo dục sẽ nhân bội cơ hội cho họ ở kiếp sau – mà xét cho cùng, đó mới là điều quan trọng, Đại tá ạ. Và bất kể kết quả ra sao, chúng ta vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ của mình đối với những con người này."

"Tôi muốn nâng tầm linh hồn của hắn," Đại tá đáp ngay lập tức; "đúng là như thế; ông không thể làm cho linh hồn hắn bất tử hơn được nữa, nhưng tôi sẽ không đụng chạm đến bản thân con người hắn. Đúng vậy, thưa ngài! Hãy làm cho linh hồn hắn bất tử, nhưng đừng xáo trộn con người thật của gã da đen đó."

Tất nhiên, một trong những hoạt động chiêu đãi vị Thượng nghị sĩ là buổi lễ tiếp đón công cộng, tổ chức tại tòa án, nơi ông có bài diễn thuyết trước đồng bào. Đại tá Sellers đảm nhận vai trò chủ trì. Ông hộ tống ban nhạc từ khách sạn thành phố đến nhà Tướng Boswell; ông điều phối đoàn diễu hành gồm các hội Tam Điểm (Masons), hội Odd Fellows, đội cứu hỏa, hội Good Templars, hội Những người con của sự chừng mực (Sons of Temperance), đội Thiếu sinh quân Temperance, hội Những người con gái của Rebecca, học sinh trường Chúa nhật, cùng đông đảo người dân theo chân Thượng nghị sĩ đến tòa án; ông tất bật chạy quanh hội trường rất lâu sau khi mọi người đã ổn định chỗ ngồi, và hô vang "Trật tự!" trong bầu không khí im lặng chết chóc trước khi Tướng Boswell giới thiệu vị Thượng nghị sĩ. Đây là dịp để ông thể hiện diện mạo oai phong nhất, và là một sự kiện mà ông vẫn luôn nhắc lại với niềm đắc ý.

Vì đây không phải là một ấn bản của *Congressional Globe* (Bản tin Quốc hội) nên không thể in toàn văn bài diễn thuyết của Thượng nghị sĩ Dilworthy. Ông bắt đầu đại ý như sau:

"Thưa đồng bào: Tôi vô cùng lấy làm hân hạnh khi được gặp gỡ và hòa mình cùng quý vị, được tạm gác lại những nhiệm vụ nặng nề của một cương vị chính thức đầy áp lực, và được đàm đạo thân tình với những người bạn tại bang vĩ đại của các bạn. Sự đánh giá tốt đẹp từ đồng bào ở mọi miền chính là niềm an ủi ngọt ngào nhất trong mọi lo âu của tôi. Tôi mong mỏi ngày mình có thể trút bỏ những gánh nặng công vụ..." ["Khỉ gió thật," một gã say rượu gần cửa hét lớn. Có tiếng hô "Tống cổ nó ra."]

"Các bạn của tôi, đừng đuổi anh ta đi. Hãy để người lầm lạc ấy ở lại. Tôi thấy rằng anh ta là nạn nhân của thứ tà ác đang nuốt chửng đạo đức công cộng và làm mục ruỗng nền tảng xã hội. Như tôi vừa nói, khi nào tôi có thể trút bỏ những gánh nặng công vụ và lui về tận hưởng sự ngọt ngào của đời tư tại một nơi êm đềm, hòa bình, trí tuệ, tỉnh táo và yêu nước như Hawkeye này (vỗ tay). Tôi đã đi nhiều, tôi đã thấy mọi vùng miền của liên bang vinh quang của chúng ta, nhưng tôi chưa bao giờ thấy một ngôi làng nào đáng yêu hơn nơi này, hay một nơi nào có nhiều dấu hiệu về sự thịnh vượng thương mại, công nghiệp và tôn giáo hơn thế này – (vỗ tay thêm)."

Vị Thượng nghị sĩ sau đó bắt đầu phác họa về đất nước vĩ đại của chúng ta, và dành hơn một giờ đồng hồ nói về sự thịnh vượng cùng những mối nguy hại đang đe dọa nó.

Sau đó, ông đề cập một cách đầy tôn kính đến các tổ chức tôn giáo, và sự cần thiết của sự thuần khiết cá nhân nếu chúng ta muốn có đạo đức công cộng. "Tôi tin rằng," ông nói, "có những đứa trẻ đang lắng nghe tiếng tôi," và sau vài lời nhắn nhủ với chúng, Thượng nghị sĩ kết thúc bằng một lời tán tụng đến "tinh thần của Nền Tự do Mỹ, tay nắm tay cùng trường Chúa nhật một bên và Sự chừng mực một bên, bước lên những bậc thang vinh quang của Điện Capitol Quốc gia."

Đương nhiên, Đại tá Sellers không bỏ lỡ cơ hội gây ấn tượng với một nhân vật có tầm ảnh hưởng như Thượng nghị sĩ về sự cần thiết phải cải thiện việc thông thương trên sông Columbus. Ông và ông Brierly đưa Thượng nghị sĩ đến Napoleon và trình bày kế hoạch của họ. Đó là một kế hoạch mà Thượng nghị sĩ có thể hiểu ngay mà không cần giải thích nhiều, vì dường như ông đã quen thuộc với những cải tiến tương tự ở nơi khác. Tuy nhiên, khi họ đến Stone’s Landing, vị Thượng nghị sĩ nhìn quanh và hỏi:

"Đây là Napoleon sao?"

"Đây là hạt nhân, là hạt nhân đấy," Đại tá vừa nói vừa mở bản đồ. "Đây là nhà ga, nhà thờ, Tòa thị chính, vân vân."

"À, tôi hiểu rồi. Từ đây đến sông Columbus bao xa? Dòng sông đó có đổ về..."

"Cái đó á, chà, đó là lạch Goose Run. Chẳng có con sông Columbus nào ở đây cả, trừ khi nó nằm tận bên Hawkeye," một người dân đi ra để nhìn đám người lạ mặt ngắt lời. "Một đường ray xe lửa đã đến đây vào mùa hè năm ngoái, nhưng nó không còn ở đây nữa rồi."

"Vâng, thưa ngài," Đại tá vội vàng giải thích, "trong các ghi chép cũ, sông Columbus được gọi là Goose Run. Ngài thấy đấy, nó chảy uốn lượn quanh thị trấn – bốn mươi chín dặm đến tận sông Missouri; việc đi lại bằng thuyền buồm gần như thông suốt cả khu vực này; khi được cải tạo, tàu hơi nước sẽ chạy thẳng đến tận đây. Nó phải được mở rộng, làm sâu thêm. Ngài xem trên bản đồ này. Sông Columbus đấy. Vùng đất này phải có đường giao thông thủy!"

"Các ông sẽ cần một khoản trợ cấp đáng kể đấy, Đại tá Sellers."

"Tôi nghĩ là một triệu; đó có phải con số của ông không, ông Brierly?"

"Theo các cuộc khảo sát của chúng tôi," Harry nói, "một triệu là đủ; một triệu chi vào con sông này sẽ làm cho Napoleon có giá trị ít nhất là hai triệu."

"Tôi hiểu," Thượng nghị sĩ gật đầu. "Nhưng các ông nên bắt đầu bằng cách chỉ xin hai hoặc ba trăm ngàn thôi, theo cách thông thường ấy. Các ông có thể bắt đầu bán đất nền thị trấn dựa trên khoản trợ cấp đó, các ông biết đấy."

Bản thân vị Thượng nghị sĩ, công bằng mà nói, không mấy quan tâm đến vùng đất hay dòng sông này, nhưng ông ủng hộ khoản trợ cấp, và cho Đại tá cùng ông Brierly hiểu rằng ông sẽ cố gắng để thông qua nó. Harry, kẻ tự cho mình là khôn ngoan và am hiểu Washington, đã gợi ý về một khoản lợi ích riêng.

Nhưng anh thấy vị Thượng nghị sĩ bị tổn thương bởi gợi ý đó.

"Anh sẽ làm tôi phật ý nếu nhắc lại những lời nhận xét như vậy," ông nói. "Bất cứ việc gì tôi làm đều vì lợi ích công cộng. Sẽ cần một phần khoản trợ cấp cho các chi phí cần thiết, và tôi rất tiếc phải nói rằng có những nghị viên sẽ cần phải được 'thăm hỏi'. Nhưng các anh có thể tin cậy vào những dịch vụ khiêm tốn của tôi."

Khía cạnh này của vấn đề không bao giờ được nhắc lại nữa. Vị Thượng nghị sĩ nắm bắt sự việc, không phải từ việc quan sát thực địa, mà từ lời của Đại tá Sellers, và cất kế hoạch trợ cấp đó vào cùng với các kế hoạch khác của mình nhằm mang lại lợi ích cho công chúng.

Cũng trong chuyến thăm này, Thượng nghị sĩ đã làm quen với ông Washington Hawkins, và tỏ ra rất thích sự ngây thơ, vẻ chân thành của anh, và có lẽ cả khả năng thích nghi nhanh chóng của anh trong bất kỳ kế hoạch nào được đề xuất.

Đại tá Sellers rất vui khi thấy sự quan tâm mà Washington khơi gợi được, đặc biệt là vì nó có khả năng thúc đẩy những kỳ vọng của ông liên quan đến vùng đất Tennessee; Thượng nghị sĩ đã nhận xét với Đại tá rằng ông rất vui khi giúp đỡ bất kỳ thanh niên xứng đáng nào, khi việc thúc đẩy một lợi ích cá nhân đồng thời có thể góp phần vào lợi ích chung. Và ông không nghi ngờ gì đây chính là một cơ hội như vậy.

Kết quả của vài cuộc thảo luận với Washington là Thượng nghị sĩ đề nghị anh cùng ông đến Washington để trở thành thư ký riêng cho ông và thư ký cho ủy ban của ông; một đề nghị đã được chấp nhận một cách đầy hào hứng.

Thượng nghị sĩ dành ngày Chủ nhật ở Hawkeye và đi nhà thờ. Ông sưởi ấm trái tim của vị mục sư đáng kính và nhiệt thành bằng cách bày tỏ sự cảm thông đối với công việc của ông, và bằng nhiều câu hỏi liên quan đến tình trạng tôn giáo của khu vực. Đó không phải là một tình trạng khả quan, và người đàn ông tốt bụng đó cảm thấy công việc của mình sẽ nhẹ nhàng biết bao nếu có được sự giúp đỡ của một người như Thượng nghị sĩ Dilworthy.

"Tôi rất vui khi thấy, thưa ông thân mến," Thượng nghị sĩ nói, "rằng ông truyền dạy cho họ những giáo lý. Chính sự lơ là giáo lý đã dẫn đến tình trạng sa sút đáng sợ trong nước. Tôi ước rằng chúng tôi có thể có ông ở Washington – làm tuyên úy, chẳng hạn, tại thượng viện."

Người đàn ông tốt bụng đó không thể không cảm thấy hãnh diện một chút, và nếu sau này, trong công việc đầy nản lòng của mình, ông có cho phép ý nghĩ rằng mình có thể được gọi đến Washington làm tuyên úy của Thượng viện để tự an ủi, thì ai có thể trách ông được chứ. Lời khen ngợi của Thượng nghị sĩ ít nhất cũng làm được một việc cho ông: nó nâng cao vị thế của ông trong lòng Hawkeye.

Hôm đó Laura đi nhà thờ một mình, và ông Brierly đi bộ về cùng cô. Một phần quãng đường của họ trùng với đường của Tướng Boswell và Thượng nghị sĩ Dilworthy, và những lời giới thiệu đã được đưa ra. Laura có những lý do riêng để muốn biết vị Thượng nghị sĩ, và Thượng nghị sĩ không phải là người có thể thờ ơ trước những nét quyến rũ như của cô. Quý cô trẻ tuổi dịu dàng đó đã khiến ông ấn tượng mạnh trong quãng đường ngắn, đến nỗi ông tuyên bố ý định đến thăm hỏi cô vào ngày hôm sau, một ý định mà Harry đón nhận với vẻ mặt ủ rũ; và khi Thượng nghị sĩ đã đi khuất, anh gọi ông ta là "một lão già ngốc."

"Thôi nào," Laura nói, "em tin là anh đang ghen đấy, Harry. Ông ấy là một người rất dễ chịu. Ông ấy đã nói anh là một thanh niên đầy triển vọng."

Thượng nghị sĩ thực sự đã đến vào ngày hôm sau, và kết quả của chuyến thăm là ông càng khẳng định thêm ấn tượng rằng mình có sức hút rất lớn đối với phụ nữ. Ông gặp lại Laura hết lần này đến lần khác trong thời gian lưu lại, và cảm nhận ngày càng rõ hơn sức ảnh hưởng tinh tế từ vẻ đẹp nữ tính của cô, điều mà bất kỳ người đàn ông nào đến gần cô đều cảm nhận được.

Harry phát điên vì giận dữ khi Thượng nghị sĩ còn ở thị trấn; anh tuyên bố rằng phụ nữ luôn sẵn sàng bỏ rơi bất cứ người đàn ông nào để theo đuổi mục tiêu cao hơn; và anh đổ lỗi cho sự xuất hiện của Thượng nghị sĩ là nguyên nhân cho vận đen của mình. Anh chàng thực sự phát cuồng vì vẻ đẹp của cô và sẵn sàng tự đập đầu vào tường vì chán nản. Có lẽ Laura đã tận hưởng sự dày vò của anh, nhưng cô đã xoa dịu anh bằng những lời ve vãn làm tăng thêm sự cuồng nhiệt của anh, và cô mỉm cười một mình khi nghĩ rằng, dù anh luôn thề thốt yêu đương, anh chưa bao giờ nhắc đến chuyện hôn nhân. Có lẽ gã thanh niên sôi nổi này chưa bao giờ nghĩ đến điều đó. Dù sao đi nữa, khi cuối cùng anh rời khỏi Hawkeye, anh cũng chẳng tiến gần hơn đến hôn nhân chút nào. Nhưng không ai biết niềm đam mê của anh có thể đẩy anh đi xa đến mức tuyệt vọng nào.

Laura chia tay anh với nỗi nuối tiếc dịu dàng, nhưng điều đó chẳng hề làm xáo trộn tâm trí hay cản trở kế hoạch của cô. Chuyến thăm của Thượng nghị sĩ Dilworthy đã trở nên quan trọng hơn đối với cô, và dần dần nó đã mang lại kết quả mà cô khao khát, đó là lời mời đến thăm gia đình ông tại Thủ đô Quốc gia trong kỳ họp mùa đông của Quốc hội.