“Chúng ta trúng rồi!”

Tiếng thông báo ấy vang lên ngay cửa lều, đánh thức Philip khỏi giấc ngủ say nồng giữa đêm sâu và xua sạch cơn buồn ngủ trong chớp mắt.

“Gì cơ? Ở đâu? Khi nào? Than à? Cho tôi xem với. Chất lượng thế nào?” Hàng loạt câu hỏi tuôn ra dồn dập trong lúc Philip vội vã mặc quần áo. “Harry, dậy đi cậu thanh niên, đoàn tàu chở than tới nơi rồi. Trúng mỏ rồi đấy, hả? Đâu, xem nào?”

Người đốc công đặt chiếc đèn lồng xuống và trao cho Philip một cục màu đen. Không thể nhầm lẫn đi đâu được, đó chính là loại than antraxit cứng cáp, sáng bóng, với bề mặt vừa mới đập vỡ đang lấp lánh dưới ánh đèn như thép mồi. Chưa từng có viên kim cương nào tỏa ra thứ ánh hào quang rực rỡ đến thế trong mắt Philip.

Harry tỏ ra vô cùng phấn khích, nhưng sự cẩn trọng vốn có của Philip lại bộc lộ qua câu nói tiếp theo.

“Này, Roberts, anh chắc chắn chứ?”

“Sao cơ — chắc chắn đó là than à?”

“Ố không, chắc chắn đó là vỉa chính ấy.”

“À, vâng. Chúng tôi cho là thế.”

“Các anh thấy thế ngay từ đầu à?”

“Tôi không dám chắc lúc đầu là thế. Không, tụi này chưa thấy ngay. Đa số các dấu hiệu đều có đủ, nhưng không phải tất cả, không phải tất cả. Thế nên chúng tôi nghĩ mình cần thăm dò thêm một chút.”

“Thế rồi?”

“Nó khá dày, và trông có vẻ đúng là vỉa than — trông cứ như thể phải là vỉa than vậy. Rồi chúng tôi đào sâu xuống một chút. Càng đào trông lại càng đẹp hơn.”

“Các anh đụng phải nó khi nào?”

“Khoảng mười giờ.”

“Thế là các anh mới thăm dò được khoảng bốn tiếng.”

“Vâng, mới khai thác sâu xuống được hơn bốn tiếng một chút.”

“Tôi e là các anh không thể xuống quá sâu chỉ trong bốn tiếng — phải không nào?”

“Ồ vâng — đá bị phá vụn khá nhiều, toàn là thứ chỉ cần dùng cuốc với xà beng là cạy lên được.”

“Ừ, trông cũng đầy hứa hẹn đấy, chắc chắn rồi — nhưng còn những dấu hiệu còn thiếu thì sao—”

“Tôi cũng ước gì chúng tôi tìm thấy chúng, thưa ông Sterling, nhưng trong đời tôi, tôi đã thấy không chỉ một lần những mỏ than tốt và bền vững được khai phá mà chẳng cần đến chúng.”

“Chà, điều đó cũng đáng khích lệ đấy.”

“Vâng, nào là mỏ Union, Alabama rồi Black Mohawk — toàn những mỏ tốt và ổn định cả đấy thôi, ông biết đấy — tất cả đều y hệt như thế này khi chúng tôi mới khai phá chúng.”

“Thôi được, tôi bắt đầu thấy yên tâm hơn nhiều rồi. Tôi đoán là chúng ta thực sự vớ được nó rồi đấy. Tôi nhớ đã từng nghe người ta kể về mỏ Black Mohawk.”

“Tôi xin nói thẳng là tôi tin vậy, và tất cả anh em thợ cũng nghĩ thế. Họ đều là những tay lão luyện trong nghề này.”

“Nào Harry, chúng ta hãy lên xem thử xem nào, cho nhẹ cả người,” Philip nói. Họ quay trở lại sau khoảng một tiếng đồng hồ, đầy thỏa mãn và hạnh phúc.

Đêm đó chẳng còn ai ngủ được nữa. Họ châm tẩu thuốc, đặt một mẫu than lên bàn, và coi nó như một thứ nam châm thu hút mọi suy nghĩ cùng câu chuyện của mình.

“Tất nhiên,” Harry nói, “chúng ta sẽ phải xây một nhánh đường ray, và làm một đoạn đường ray dích dắc ngược lên sườn đồi.”

“Ừ, bây giờ thì chẳng có mấy khó khăn trong việc huy động vốn cho việc đó nữa đâu. Chúng ta có thể bán đứt nó vào ngày mai với một món hời lớn. Loại than thế này chẳng bao giờ ế ẩm nếu nằm cách đường ray xe lửa trong vòng một dặm. Không biết ông Bolton muốn bán đứt hay tiếp tục khai thác đây?”

“Ồ, khai thác chứ,” Harry đáp, “có lẽ cả ngọn núi toàn là than khi anh đã đụng được vào nó rồi ấy chứ.”

“Biết đâu rốt cuộc nó lại chẳng phải là một vỉa than lớn nào,” Philip tỏ ý hoài nghi.

“Biết đâu lại chính là nó; tôi dám cá là nó dày tới tận bốn mươi bộ. Tôi đã bảo rồi mà. Tôi nhận ra ngay loại này ngay từ cái nhìn đầu tiên.”

Ý định tiếp theo của Philip là viết thư cho những người quen để loan báo tin vui. Cậu viết cho ông Bolton một bức thư ngắn mang tính công việc, cố giữ vẻ điềm tĩnh nhất có thể. Họ đã tìm thấy than có chất lượng tuyệt hảo, nhưng vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn tuyệt đối về vỉa than đó. Công việc thăm dò vẫn đang được tiến hành. Philip cũng viết thư cho Ruth; nhưng dẫu bức thư này có rực rỡ đi chăng nữa, thì nó cũng chẳng hề nóng bỏng như ngọn lửa than antraxit đang cháy rực. Cậu chẳng cần đến bất kỳ thứ nhiệt lượng nhân tạo nào để sưởi ấm ngòi bút hay khơi dậy ngọn lửa lòng khi ngồi xuống viết cho Ruth. Nhưng phải thú nhận rằng chưa bao giờ con chữ lại tuôn trào dễ dàng đến thế, và cậu cứ thế viết liền một mạch suốt một tiếng đồng hồ, bay bổng trong mọi sự tưởng tượng phóng khoáng nhất của mình. Khi Ruth đọc được, cô đã ngờ rằng anh chàng này chắc hóa điên mất rồi. Và phải đến tận dòng tái bút, cô mới khám phá ra nguyên nhân của sự phấn khích tột độ ấy. “Tái bút — Bọn anh đã tìm thấy than rồi.”

Tin tức ấy không thể đến với ông Bolton vào lúc nào thích hợp hơn thế. Chưa bao giờ ông lại rơi vào cảnh khốnốn cùng cực đến vậy. Hàng tá dự án mà ông đang ôm đồm, bất cứ cái nào cũng có thể mang lại một gia tài sụm sọp, nay đều đang thoi thóp cả, và mỗi dự án lại cần thêm một ít tiền để cứu vớt những gì đã đổ vốn vào đó. Chẳng có lấy một mảnh bất động sản nào của ông mà không bị thế chấp ngập đầu, ngay cả cái khu đất hoang vu mà Philip đang thử nghiệm, vốn chẳng có chút giá trị thương mại nào vượt quá khoản nợ đè nặng lên nó.

Hôm ấy ông về nhà sớm, với vẻ ủ rũ bất thường.

“Anh e là,” ông nói với vợ, “chúng ta sẽ phải từ bỏ ngôi nhà này. Anh chẳng màng cho bản thân mình, mà chỉ thương em và các con.”

“Đó sẽ là điều bất hạnh nhỏ nhất,” bà Bolton vui vẻ đáp, “nếu mình có thể rũ sạch nợ nần và những nỗi lo âu đang vắt kiệt sức anh, thì ở đâu chúng ta chẳng sống được. Anh thừa biết rằng chúng ta chưa bao giờ hạnh phúc hơn những khi ở trong một ngôi nhà khiêm tốn hơn nhiều cơ mà.”

“Sự thật là, Margaret ạ, cái vụ làm ăn của Bigler và Small lại giáng xuống đầu anh đúng lúc anh chẳng thể chịu thêm nổi một ounce áp lực nào nữa. Họ lại vừa phá sản một lần nữa. Lẽ ra anh phải biết bọn họ thế nào chứ; và mấy kẻ bịp bợm, hay những tên ngốc, anh cũng chẳng rõ nữa, đã xoay xở thế nào để kéo anh vào tròng với số tiền nợ gấp ba lần nghĩa vụ ban đầu. Đồ thế chấp đang nằm trong tay anh, nhưng chúng chẳng có chút giá trị nào đối với anh cả. Anh chẳng có tiền để mà thực hiện bất cứ điều khoản nào trong hợp đồng nữa.”

Ruth nghe tin dữ này mà không hề quá ngạc nhiên. Từ lâu cô đã cảm thấy họ đang sống trên một miệng núi lửa có thể phun trào bất cứ lúc nào. Thừa hưởng từ cha một bộ óc nhạy bén và lòng can đảm để dấn thân vào những điều mới mẻ, cô lại có rất ít sự lạc quan tếu táo vốn làm mờ mắt người ta trước những khó khăn và nguy cơ thất bại. Từ khi còn là một đứa trẻ, cô đã chẳng đặt mấy niềm tin vào những kế hoạch từng được kỳ vọng sẽ vực cha mình dậy khỏi mọi vũng lầy nợ nần để bước lên đài danh vọng giàu có; khi lớn hơn chút nữa, cô thậm chí còn lấy làm lạ vì sao gia đình họ vẫn tỏ ra phát đạt đến thế, và vì sao tất cả bọn họ vẫn chưa sụp đổ tan tành giữa biết bao dự án hào nhoáng ấy. Cô dẫu sao cũng chỉ là một phụ nữ, và chẳng thể thấu hiểu được có bao nhiêu phần sự thịnh vượng thương mại trên thế giới này thực chất chỉ là chiếc bong bóng được thổi phồng bằng tín dụng và đầu cơ, kế hoạch nọ giúp chống đỡ cho kế hoạch kia dẫu chẳng khá khẩm hơn là bao, để rồi tất cả sẽ sụp đổ thành mây khói ngay khi cái bộ óc bận rộn vạch ra chúng kiệt quệ khả năng mưu tính, hoặc khi một tai nạn bất ngờ châm ngòi cho cơn hoảng loạn tột độ.

“Biết đâu chừng, con lại sẽ là người trụ cột của gia đình thì sao,” Ruth nói với một chút vui vẻ thoáng qua; “Khi chúng ta chuyển về một ngôi nhà nhỏ trong thành phố, cha có cho phép con treo một chiếc biển nhỏ trước cửa không: TIẾN SĨ RUTH BOLTON? Cha biết đấy, phu nhân Bác sĩ Longstreet kiếm được khối tiền cơ mà.”

“Ai sẽ trả tiền làm cái biển hiệu đó đây, Ruth?” ông Bolton hỏi.

Một người hầu bước vào mang theo xấp thư buổi chiều từ văn phòng tới. Ông Bolton uể oải nhận lấy những bức thư, ngần ngại chẳng muốn mở ra. Ông thừa biết chúng chứa đựng những gì, toàn là rắc rối mới, những đòi hỏi tiền bạc càng thêm bức bách.

“Ồ, có một bức thư từ Philip đây. Tội nghiệp thằng bé. Anh sẽ cảm thấy sự thất vọng của nó đau đớn chẳng kém gì vận rủi của chính mình. Khi người ta còn trẻ, mọi cú sốc đều rất khó vượt qua.”

Ông mở thư ra đọc. Khi đọc, nét mặt ông bỗng rạng rỡ hẳn lên, và ông thở dài một hơi nhẹ nhõm đến mức cả bà Bolton lẫn Ruth đều phải thốt lên kinh ngạc.

“Đọc cái này xem,” ông kêu lên, “Philip tìm thấy than rồi!”

Thế giới bỗng chốc đổi thay chỉ trong khoảnh khắc. Chỉ một câu ngắn ngủi đã làm được điều đó. Chẳng còn rắc rối nào nữa. Philip đã tìm thấy than. Điều đó có nghĩa là sự giải thoát. Điều đó có nghĩa là vận may. Một gánh nặng ngàn cân đã được cất bỏ, và tinh thần của cả gia đình bỗng phấn chấn lên một cách thần kỳ. Tiền bạc ơi! Hỡi con quỷ sứ kiều diễm của Tiền bạc, mi quả là một kẻ phù phép tài ba làm sao! Ruth cảm thấy sự hiện diện của mình trong gia đình trở nên kém quan trọng đi đôi chút, giờ đây khi Philip đã tìm thấy Than, và có lẽ cô cũng chẳng buồn phiền gì khi cảm thấy như vậy.

Sáng hôm sau, ông Bolton như trẻ lại được mười tuổi. Ông vào thành phố và đem bức thư của mình ra khoe ở sàn giao dịch. Đó là thứ tin tức mà bạn bè ông rất sẵn lòng lắng nghe. Họ bắt đầu dành cho ông một sự quan tâm mới mẻ. Nếu điều này được xác nhận, Bolton sẽ nhanh chóng vực dậy được ngay. Sẽ chẳng có chút khó khăn gì trong việc huy động toàn bộ số tiền ông muốn. Thị trường tiền tệ xem chừng chẳng còn căng thẳng bằng một nửa ngày hôm qua nữa. Ông Bolton đã có một ngày làm việc hết sức thoải mái tại văn phòng, và trở về nhà với những dự định mới cùng quyết tâm thực thi một số kế hoạch mà từ lâu ông bị ngăn trở bởi sự thiếu thốn tiền bạc.

Philip đã trải qua cả ngày hôm đó trong sự kích động chẳng kém phần. Ngay từ sáng sớm, cùng với những bức thư của Philip gửi theo đường bưu điện, tin tức rằng than đã được tìm thấy đã bay xuống Ilium, và từ rất sớm, một đám đông những kẻ tò mò háo hức đã kéo lên để tận mắt chứng kiến.

Công cuộc “thăm dò” tiếp tục diễn ra suốt ngày đêm trong hơn một tuần lễ, và trong bốn hoặc năm ngày đầu, các dấu hiệu ngày càng trở nên đầy hứa hẹn hơn, những bức điện tín và thư từ liên tục cập nhật tình hình cho ông Bolton. Nhưng rồi cuối cùng sự thay đổi cũng ập đến, và những tia hy vọng bắt đầu lụi tàn với tốc độ đáng báo động. Rốt cuộc thì người ta đã chứng minh được một cách không thể chối cãi rằng cái “mỏ vàng” vĩ đại ấy chẳng qua chỉ là một vỉa than vô giá trị.

Philip suy sụp hoàn toàn, càng buồn hơn vì cậu đã quá dại dột khi vội vã gửi tin vui về Philadelphia trước khi thực sự hiểu rõ mình đang viết gì. Và giờ thì cậu buộc phải đính chính lại. “Mọi chuyện hóa ra chỉ là một vỉa than nhỏ,” cậu viết, “nhưng chúng tôi coi đó là dấu hiệu cho thấy có vỉa lớn hơn ở sâu bên trong.”

Hỡi ôi! Công việc làm ăn của ông Bolton không thể chờ đợi những “dấu hiệu”. Tương lai có thể cất giấu rất nhiều điều lớn lao, nhưng hiện tại thì tối tăm và tuyệt vọng. Thật đáng ngờ liệu có sự hy sinh nào cứu vớt nổi ông khỏi cảnh phá sản hay không. Dù vậy, ông buộc phải hy sinh, và phải làm ngay lập tức, với hy vọng vớt vát được chút ít từ đống đổ nát của cơ đồ.

Ngôi nhà đồng quê xinh đẹp của ông phải bán đi. Đó là cách nhanh nhất để thu về tiền mặt. Ngôi nhà mà ông đã dựng xây bằng tất cả tâm huyết đong đầy yêu thương dành cho từng thành viên trong gia đình, khi ông tự tay thiết kế những căn phòng sang trọng và trang hoàng cho nó; khoảng sân vườn mà ông đã quy hoạch với niềm vui sướng khôn tả khi chiều theo sở thích của người vợ, người mà đối với bà, miền thôn quê, việc vun trồng những loài cây hoa quý hiếm, việc chăm chút cho khu vườn, bãi cỏ và nhà kính gần như đã trở thành một niềm đam mê mãnh liệt; tổ ấm này, nơi ông từng hy vọng các con mình sẽ được tận hưởng dài lâu ngay cả khi ông không còn nữa, nay buộc phải ra đi.

Gia đình gánh chịu sự hy sinh ấy nhẹ nhàng hơn chính bản thân ông. Thực ra họ tuyên bố rằng — phụ nữ đúng là những kẻ giỏi giả vờ làm sao — họ khá tận hưởng cuộc sống thành phố (khi ấy là tháng Tám) sau quá lâu ở ẩn chốn thôn quê, rằng ở đây tiện lợi hơn gấp ngàn lần xét trên mọi phương diện; bà Bolton bảo rằng đó sự giải tỏa khỏi nỗi lo toan của một cơ ngơi quá lớn, còn Ruth nhắc nhở cha rằng đằng nào thì cô cũng sẽ phải lên thành phố sớm muộn gì.

Ông Bolton cảm thấy nhẹ nhõm, y hệt như một con tàu bị nước tràn vào khoang được làm nhẹ bớt bằng cách ném xuống biển phần hàng hóa có giá trị nhất — nhưng chỗ thủng thì vẫn chưa được bịt lại. Thật vậy, uy tín của ông chẳng những không được cứu vớt mà còn tổn hại thêm bởi bước đi vô cùng thận trọng ấy. Nó bị coi là bằng chứng chắc chắn cho sự túng quẫn của ông, và việc xoay xở sự giúp đỡ đối với ông còn trở nên khó khăn gấp bội so với việc ông lao vào một canh bạc đầu tư mới thay vì thắt lưng buộc bụng.

Philip vô cùng dằn vặt, và tự phóng đại phần trách nhiệm của mình trong việc gây ra thảm họa này.

“Con không được nhìn nhận mọi chuyện theo hướng đó!” ông Bolton viết cho cậu. “Con chẳng hề góp phần gây ra cũng chẳng cản trở gì cả — nhưng con biết đấy, chẳng mấy chốc nữa con có thể giúp ích được thôi. Mọi chuyện sẽ vẫn diễn ra y như vậy, ngay cả khi chúng ta chưa từng bắt đầu đào cái hố ấy. Đó chỉ là một giọt nước tràn ly thôi. Cứ tiếp tục làm việc đi. Cha vẫn nuôi hy vọng sẽ có điều gì đó xảy ra để cứu vớt ta. Dù thế nào đi nữa, chúng ta cũng không được từ bỏ mỏ than chừng nào còn chút hy vọng.”

Than ôi! Sự giải cứu đã không tới. Những tai ương mới lại ập đến thay vào đó. Khi quy mô của vụ lừa đảo do Bigler thực hiện bại lộ, hy vọng ông Bolton có thể tự gỡ rối cho mình hoàn toàn tiêu tan, và với tư cách là một người trung thực, ông chẳng còn con đường nào khác ngoài việc giao nộp toàn bộ tài sản vì lợi ích của các chủ nợ.

Mùa thu tới và chứng kiến cảnh Philip vẫn đang miệt mài làm việc với một lực lượng mỏng đi nhưng vẫn không nguôi hy vọng. Cậu đã hết lần này đến lần khác được cổ vũ bởi những “dấu hiệu” tốt lành, nhưng rồi cũng hết lần này đến lần khác phải nếm trải thất vọng. Cậu không thể trụ lại lâu hơn được nữa, và hầu như tất cả mọi người ngoại trừ chính cậu đều cho rằng việc cố bám trụ tiếp sau ngần ấy thời gian là vô ích.

Khi tin tức về việc ông Bolton phá sản truyền đến, công việc dĩ nhiên phải dừng lại. Thợ thuyền bị sa thải, dụng cụ được cất vào kho, thứ âm thanh đầy hy vọng của tiếng cuốc và tiếng xe cộ qua lại im bặt, và trại khai mỏ chìm trong vẻ tiêu điều, tang tóc vẫn thường bao trùm lên một doanh nghiệp chết yểu.

Philip ngồi thừ người giữa đống đổ nát, suýt thầm ước mình được chôn vùi luôn trong đó. Ruth giờ đây mới xa vời làm sao, ngay cả lúc này đây, khi cô có thể cần đến cậu nhất. Thế giới Philadelphia mới đổi thay nhường nào, nơi bấy lâu nay vẫn tượng trưng cho sự hạnh phúc và thịnh vượng.

Cậu vẫn mang một niềm tin rằng dưới ngọn núi kia có than. Cậu tự vẽ ra viễn cảnh mình sống tại đó như một kẻ tu hành trong căn lều gỗ cạnh đường hầm, ngày qua ngày, năm qua năm cặm cụi đào bới chỉ với một chiếc cuốc đơn độc và chiếc xe cút kít, cho đến khi mái tóc phơ phơ bạc và tuổi già ập tới, được cả vùng biết đến như là ông già của núi đá. Có lẽ một ngày nào đó — cậu linh cảm chắc chắn phải có một ngày như thế — cậu sẽ đụng phải vỉa than. Nhưng nhỡ thế thì sao chứ? Lúc đó còn ai sống để mà quan tâm đến nó nữa? Lúc đó liệu cậu còn màng gì đến nó nữa? Không, con người ta chỉ khao khát sự giàu sang khi còn trẻ, lúc thế giới vẫn còn tươi mới trước mắt. Cậu tự hỏi vì sao Đấng Tối Cao lại không thể đảo ngược trắc ẩn tiến trình thông thường ấy, để phần đông mọi người bắt đầu với sự giàu có rồi dần dần tiêu tán nó, và chết đi trong cảnh nghèo khó khi họ chẳng còn cần đến của cải nữa.

Harry quay trở lại thành phố. Rõ ràng là dịch vụ của anh ta chẳng còn cần thiết ở đây nữa. Thật ra, anh ta nhận được những bức thư từ người chú của mình — những bức thư mà anh không đọc cho Philip nghe — giục giã hãy đi San Francisco để giải quyết một số hợp đồng chính phủ tại cảng biển ở đó.

Philip buộc phải tìm kiếm cho mình một công việc gì đó để mưu sinh; cậu giống như Adam vậy; cả thế giới rộng mở thênh thang trước mắt để cậu chọn lựa nơi dừng chân. Trước khi đi đâu khác, cậu thực hiện một chuyến ghé thăm Philadelphia đầy đau đớn, đau đớn nhưng đồng thời vẫn mang theo những ngọt ngào riêng. Gia đình chưa bao giờ bày tỏ nhiều ân tình với cậu đến thế; tất cả đều có vẻ coi trọng sự thất vọng của cậu hơn cả vận rủi của chính họ. Và ẩn chứa trong thái độ của Ruth — trong những gì cô trao cho cậu và cả những gì cô giấu kín — có một thứ sức mạnh đủ sức biến một kẻ tầm thường nhất cũng trở thành anh hùng, huống chi là một người có tiềm năng như Philip Sterling.

Trong số tài sản thanh lý của ông Bolton, khu đất Ilium đã được bán đấu giá, và Philip đã mua lại nó với giá rẻ như cho, bởi chẳng có ai thèm đoái hoai hay gánh vác khoản thế chấp trên đó ngoại trừ cậu. Cậu ra đi với tư cách là chủ nhân của nó, và có thừa thời gian trước khi về đến nhà vào tháng Mười một để tính toán xem mình đã trở nên nghèo đi bao nhiêu khi sở hữu nó.