Từ Hoan Châu[1] về đến châu Đại Hoàng phải đến ngoài năm trăm dặm đường, vậy mà bà Đàm thị và cậu con trai tên Hoàn[2] chỉ bằng đôi chân, hết đi đường cái quan lại băng rừng vượt suối, trèo đèo leo dốc để trở về quê xưa. Sau cả chục ngày đường, cuối cùng họ đã gần đến đích… Qua khỏi một khúc ngoặt trên đỉnh đèo, trước mặt họ hiện ra một cảnh trí thiên nhiên tươi đẹp hùng vĩ vô cùng: bên dưới là những ruộng đồng xanh ngắt, chia ô như bàn cờ bởi bờ bao, đây đó nổi lên vài cụm thôn làng chi chít mái tranh, viền quanh là lũy tre đan khít như tường thành che chở, một con sông lấp lánh ánh bạc, ngoằn ngoèo uốn khúc, chảy mãi về phía xa tít tắp, nơi có dãy núi đá vôi lô nhô trập trùng, sừng sững oai nghi như bức bình phong chắn giữ vùng đất này…
— Dừng lại nghỉ đã con, sắp đến nơi rồi đấy!
Bà Đàm đặt quang gánh xuống, đứng lặng nhìn cảnh quê nhà, lòng bồi hồi xao xuyến lắm.
Cậu Hoàn, chỉ mới hơn mười tuổi nhưng đã trổ vóc dáng như thiếu niên mười lăm mười sáu, đã có cơ bắp vạm vỡ chắc nịch. Cậu vác cây đòn xóc bằng thân tre già, quảy cặp bồ mây đan to đùng đựng hành lý đi cả chặng đường dài mà chẳng mấy mệt, nghe bảo thì cũng hạ bồ xuống, rồi chạy đến ôm vai mẹ, cùng ngắm:
— Quê mình đây hở mẹ?… Đẹp quá đi thôi, mà sao… con không nhớ nhỉ?
Bà Đàm quay nhìn con, cười bảo:
— Từ hồi con còn bé tí, mẹ đã ẵm bồng theo cha vào châu Ái tham gia trận mạc, rồi vào tận châu Hoan, con nhớ làm sao được?
— Ư… nhưng mà ở trong ấy, con cũng thích lắm…
— Thích gì vậy?
— Thì… cha làm đến Thứ sử[3] mình được ở trong dinh cơ thành trì, được cha dạy chữ, được các chú Đô tướng Vệ tướng chỉ bày võ nghệ, binh thư… sao mình lại bỏ đi hở mẹ?!
Bà Đàm buồn dàu dàu:
— Cha con mất rồi, mình đâu còn quyền hở con…? Và, chẳng có ai thân quen nơi ấy, nên mẹ thấy về quê nhà là hơn.
Thấy mẹ buồn, Hoàn không dám hỏi nữa, cả hai lại quảy gánh đi tiếp… Một đỗi, chợt bà lại tươi nét mặt bảo:
— À,… mà ở quê, con còn một người chú ruột đấy!
Hoàn nghe vậy thì hớn hở:
— Hay quá, chú tên gì, làm gì vậy mẹ?
— Ừm, chú tên Đinh Dự, là một hào trưởng (người có quyền lực nhất ở bản làng thời xưa) có tiếng ở Sách Bông…
— Mình đến gặp chú phải không mẹ?
— Ừ… mẹ cũng định vậy, “Sảy cha còn chú”, giờ chỉ còn chú ấy là người thân của con, mong là chú ấy nghĩ tình mà cho mẹ con ta nương thân.
Hoàn hăm hở:
— Nhất định rồi, nhưng… còn bao xa hở mẹ?
Bà Đàm giơ tay chỉ vùng đồng bằng rộng lớn phía trước, rải rác vài bản làng nằm kề dưới chân rặng núi đá bao quanh:
— Vùng này gọi là động Hoa Lư, nơi chôn nhau cắt rốn của con đấy, còn Sách Bông ở ngoài 20 dặm nữa…
— Vậy ta đi nhanh cho kịp mẹ à… xế chiều rồi đấy!
— Ừ, thì đi!
Hoàn hăng hái quảy bồ bước gấp hơn, bà Đàm gánh thúng theo sau, bóng họ đổ dài về phía trước trên con đường đất gập ghềnh, khiến nó chao động nhấp nhô uốn lượn như đùa giỡn thách thức bước chân hãy đua cùng bóng…
Họ càng bước nhanh hơn.
❀ ❀ ❀
[1] Hoan Châu: Nghệ An ngày nay, châu Đại Hoàng: nay thuộc Ninh Bình.
[2] Đinh Bộ Lĩnh tên thật là Đinh Hoàn, Bộ Lĩnh là một chức quan được phong và Tiên Hoàng là đế hiệu khi lên ngôi, có ý nghĩa là Hoàng đế đầu tiên.
[3] Cha Đinh Bộ Lĩnh là Đinh Công Trứ, làm Thứ sử, cai quản châu Hoan dưới thời Dương Đình Nghệ và thời Ngô Quyền.
