Sân đình đầy cây to bóng mát, lát gạch Bát Tràng phẳng phiu, những hành lang quanh co với dãy cột to đùng cũng là sân chơi lý tưởng cho bọn trẻ khi chúng đã chán chạy nhảy ngoài đồng. Ở đây, chúng không dám nghịch phá la hét ồn ào vì cũng ngán sợ ông Thủ từ, nên chỉ bày trò trí tuệ là… đánh cờ. Dùng than, chúng vẽ lên nền gạch hình bàn cờ tướng, cờ gánh, ô quan rồi cũng chia phe lần lượt thi đấu. Nhưng mà luôn luôn phe có Thế Vinh đều thắng vì chẳng đứa nào tính toán nước cờ bằng cậu.. Thua mãi đâm chán, chúng bảo:
— Chơi cờ tướng, mình chỉ tính trước được một vài nước đã rối tung cả đầu, nhớ không nổi.
— Ừ, còn thằng Vinh nó tính đến cả trăm nước, biết trước cờ thủ (đối thủ đánh cờ) sẽ đi ra sao, bị dồn ép thế nào, cuối cùng là bị chiếu bí, đúng như tính toán của nó…
— Phải rồi!… Nên có bao giờ mình thắng được đâu!
Vài đứa khác lại bàn về cờ gánh, ô quan:
— Đánh cờ gánh, tao chưa gánh được quân nào, nó đã gánh liên hoàn sạch sành sanh hết quân của tao,… tức thật!
— Á à,… còn chơi ô ăn quan hả, giỏi lắm tao mới nhặt được vài thằng dân thôi, hi hi… còn hai ông quan với dân hai làng, nó đều hốt sạch…
— Ừ… phải chi bọn mình cũng biết tính toán, thì đâu đến nỗi nhỉ?!….
Nghe các bạn bảo nhau, Vinh thương lắm, vì quả thật chúng chỉ biết đếm trên đầu ngón tay, làm những con tính cộng, trừ đơn giản nhất thôi… Suy nghĩ một hồi, chợt nảy sáng kiến, Vinh vui mừng reo lên:
— Có cách rồi… Vinh có trò chơi mới đây… sẽ giúp các bạn vừa chơi vừa học mà nhớ nhanh, lại tính toán giỏi nữa đấy!
Rồi Vinh rủ các bạn ra sông suối nhặt thật nhiều những viên đá cuội tròn xinh, đứa nào cũng ôm đầy một bụm đựng trong vạt áo trước bụng… Về lại sân đình, Vinh bảo chúng ngồi dọc hành lang, đống sỏi để bên cạnh, rồi Vinh vẽ trước chỗ mỗi đứa một hình vuông chia làm 9 ô bằng nhau, đoạn cậu đi tới lui như ông thầy trong lớp học, bảo:
— Các bạn nghe nhé… “Nhất nhị như nhị”, nghĩa là gì nào?
Có đứa giơ tay:
— Tao biết, nghĩa là… Một lần hai, vẫn là hai!
— Đúng lắm!… Vậy thì các bạn đặt vào ô đầu tiên trong hình hai viên sỏi đi…
Đợi các bạn làm xong, Vinh hỏi tiếp:
— Nghe tiếp nhé… “Nhị nhị thành tứ” là bao nhiêu?
Đứa khác tranh trả lời:
— Tao, tao biết rồi, nghĩa là… Hai lần hai là bốn!
— Đúng, vậy ô thứ nhì, ta xếp mấy viên sỏi nào?
— Bốn… bốn…!
Bọn chúng đồng loạt đáp, vừa thi nhau đếm bốn viên sỏi đặt vào ô… Cứ thế, Vinh lần lượt hỏi và chỉ vẽ, bọn bạn ngoan ngoãn trả lời, đếm sỏi đặt vào ô, chúng chăm chú lắm vì sợ sai sẽ bị các bạn chê dốt, chê ngu. Nhờ sự thi đua đó mà chẳng mấy chốc đứa nào cũng thông thạo, hệt như một lớp học gương mẫu vậy…
Cho đến khi chúng bạn thuộc cả “cửu nhị thập bát” rồi “thập nhị nhị thập” (Chín lần hai mười tám và mười lần hai hai mươi) thì Vinh vỗ tay khen ngợi, kêu bạn lùa hết sỏi về để trống các ô và bắt đầu hỏi lại từng đứa, ở một ô bất kỳ không theo thứ tự nữa. Bọn nhóc ganh nhau, cố nhớ, cố thuộc, xem ra chúng đã khoái trò chơi trí tuệ này rồi…
Hôm sau, và những ngày sau nữa, Vinh lại tự soạn các bài phép nhân của số 9, số 8[1] như “cửu cửu bát nhất”, “cửu bát thất nhị” (chín lần chín tám mươi mốt, chín lần tám bảy mươi hai) làm đề của trò chơi ô số, các bạn cậu đã quen phương pháp, nên làm toán rất nhanh và nhớ lâu nữa, thêm một thời gian thì bạn nào cũng làu làu phép tính này, hỏi đâu đáp đó ngay…
Những trò chơi thời niên thiếu ấy, tưởng rằng rồi sẽ phai nhạt theo thời gian khi dần lớn lên… Nhưng không, với Thế Vinh, một cậu bé đã sớm hình thành tính cách của một nhà toán học, thì đó là những đề tài để cậu tiếp tục nghiên cứu, phát triển. Và về sau, khi đã đỗ đạt ra làm quan, Thế Vinh viết sách Đại thành toán pháp để giảng dạy và phổ cập rộng rãi, là sách giáo khoa Toán đầu tiên của nước nhà, nội dung bao gồm những kiến thức toán học đã được biết đến trên thế giới, cùng những khám phá, sáng tạo của Thế Vinh. Bạn biết không, trò chơi ô số kể trên về sau được Vinh hoàn thiện thành một chương toán pháp để giảng dạy, chính là “bảng cửu chương” rất thông dụng đấy…!
❀ ❀ ❀
[1] Ngày xưa, khi bảng cửu chương mới hình thành, thì học ngược với hiện nay: học từ số lớn đến nhỏ, từ cao xuống thấp: 9x10=90; 9x9=81; thứ tự 9,8,7,6,v.v…
