Chú bé con tuy chỉ hưởng cháo rau tương đậu nhà chùa, nhưng lại mạnh khỏe chóng lớn, bụ bẫm tinh nhanh, thấm thoát chú đã lên ba.
Một ngày, chú được theo chân (tháp tùng) Sư ông và các sư huynh rời Thiên Ứng Tâm, ngôi chùa nơi chú đã dung thân suốt ba năm qua, để sang chùa Cổ Pháp bên huyện Từ Sơn dự lễ. Lần đầu được đi xa, chú thích chí lắm, ngó nghiêng huyên thuyên đủ chuyện, quên cả việc phải tĩnh tâm trì niệm khi du hành. Và chú cũng không ngờ rằng từ nay, sẽ mãi mãi rời xa Thiên Ứng Tâm.
Trụ trì chùa Cổ Pháp là nhà sư Lý Khánh Văn, hôm đó đang đợi sư các nơi về tụ hội để thuyết pháp, chợt thấy động tâm dữ dội. Vốn rành về khoa Bốc phệ bói toán, sư liền bói Kinh Dịch, được quẻ Càn, hào Cửu Nhị, lời Thoáng, bảo rằng: “Có Thánh nhân ghé đến vào lúc chính Ngọ”.
Đúng trưa hôm ấy thì Sư ông cùng đám đệ tử chùa Thiên Ứng Tâm đến dự…
Sau buổi thuyết pháp, trong lúc chuyện trò, sư Khánh Văn cứ để ý quan sát chú tiểu nhỏ nhất đám, có gương mặt sáng láng lạ thường, rồi khi nghe kể về xuất thân của chú, càng lấy làm kì dị hơn. Xem tay chú xong, Khánh Văn bảo với Sư ông:
— Pháp hữu nên để nó lưu lại đây cho bần đạo dạy dỗ… Mai sau, nó sẽ là thánh nhân giúp đời đó…!
Sư Khánh Văn họ Lý, nên đặt tên cho chú tiểu là Lý Công Uẩn, và nhận làm con nuôi.
Người đời thấy sự kỳ lạ trớ trêu, không khỏi dị nghị, đặt câu ca rằng:
Con ai đem bỏ chùa này?
Nam Mô Di Phật, con thầy thầy nuôi.
Mặc kệ những lời đàm tiếu của nhân gian, cha con - thầy trò Khánh Văn - Công Uẩn vẫn tĩnh tại tĩnh tâm tu học. Cha ra sức dạy dỗ, và con ngày càng thông minh hiếu học…
Các ngày sóc, vọng và vía chư Phật, chú tiểu Công Uẩn thường được giao bưng bê lễ vật lên chưng bày ở Phật đài và khán thờ các chư thần. Chú đã sáu tuổi nên nhanh nhẹn dễ sai bảo lắm, nhưng cũng tinh nghịch phá phách kinh hồn…
Lần đó, sư sai chú mang phẩm oản ra dâng cúng ở bệ thờ thần Hộ pháp canh gác hai bên cửa chánh điện. Tay bưng mà mắt cứ nhìn chăm chăm đĩa oản đến nỗi mấy lần xém vấp ngã. Ôi, oản bánh hấp dẫn làm sao!… Những chiếc bánh gói lá xanh mướt bóng nhẫy chất cao thành tháp, bốc mùi thơm phức, bên trong là nhân đậu xanh béo bùi, bọc bởi lớp bột nếp dẻo quẹo ngọt lịm, nghĩ đến đấy thôi, chú đã thèm ứa nước dãi, bụng thấy cồn cào… Phải rồi, từ sáng đến giờ, chú chơi đùa chạy nhảy nhiều, nên đói quá. Nhìn quanh quất không thấy ai, Công Uẩn liền nép vào sau góc cột ngồi bóc bánh ăn ngon lành. Chú cẩn thận bóc vỏ lá không để rách, ăn xong rồi còn tẩn mẩn gói lại từng chiếc, xếp vào đĩa y như cũ, và đặt lên bệ thờ.
— Hi hi… Trông như bánh thật ấy chứ…! Thầy có hỏi mình bảo là… chính ông thầy hưởng lộc đấy thôi!
Công Uẩn đứng ngắm nghía tác phẩm của mình, ngoẹo đầu cười khoái chí, nhủ thầm như vậy rồi co cẳng chạy mất.
Nhưng chuyện đời, muốn không ai biết thì đừng làm.
Oản bánh rỗng ruột bị phát giác, và người được gọi lên trách mắng chính là chú, kẻ bưng bê. Công Uẩn còn tính cãi cố thì sư Khánh Văn dọa:
— Chính thần Hộ Pháp đã báo ta hay, ngươi đừng chối tội nữa!
Bị phạt quì sám hối tê cả hai chân, Công Uẩn tức lắm. Chú đợi đến khóa kinh chiều, sư sãi đều bận cả liền lẻn ra chỗ Hộ Pháp, thượng cẳng chân hạ cẳng tay thụi cho mấy thụi, đạp cho mấy đạp, mắng:
— Thần mà lại bép xép, mách lẻo ư?
Chưa đã nư, chú lại lấy bút viết vào lưng tượng bốn chữ: LƯU TAM THIÊN LÝ (đày ba ngàn dặm).
— Ha ha… cho ông đi xa, xem còn báo mộng được không?
Trả được thù rồi, Công Uẩn mới nguôi giận, lại hồn nhiên vô tư chơi đùa, quên khuấy…
Nhưng lần này thì thần về kể lể cùng trụ trì thật. Đêm đó sư Khánh Văn mơ thấy Hộ Pháp hiện ra, mặt mày buồn thiu bảo:
— Hoàng đế đày tôi đi xa lắm, nên đến để từ biệt ông đây…
Giật mình tỉnh giấc, nửa tin nửa ngờ, sư liền lên tận nơi xem xét thì rõ ràng sau lưng tượng, rành rành hàng chữ còn đậm nét mực.
Hoảng kinh, sư sai các vãi đem khăn nước lên lau chùi, nhưng cọ rửa mãi mà dòng chữ vẫn y nguyên. Sư chợt nghĩ, hay bắt đứa viết bậy lên chùi xem sao? Vậy là Công Uẩn đang ngon giấc bị các sư huynh dựng đầu dậy, lôi cổ lên trình diện thầy. Còn ngái ngủ, nhớt dãi đầy mồm, chú quệt lấy rồi tiện tay xoa xoa lên lưng tượng… Lạ lùng thay, chữ bay biến mất, tượng lại sạch bong như xưa.
Giờ, sư Khánh Văn mới thấy cái oai lực phi thường của Công Uẩn, thầm nhủ:
— Quả nó chẳng phải là phàm nhân, người trần mắt thịt thì không thể có điều mầu nhiệm như vậy…!
Từ đó, Khánh Văn càng ra sức dạy dỗ, uốn nắn cho Công Uẩn vào khuôn phép lễ giáo và chuyên tâm học tập…
