Hiếu động nô đùa chán rồi thì sẽ thấy đói ơi là đói. Bụng đứa nào cũng sôi ùng ục, vậy là không hẹn mà tự… rã đám, nhà ai nấy về kiếm cái bỏ bụng.

Phương vơ áo quần vắt trên cành tre, xỏ đại vào người rồi ba chân bốn cẳng chạy một mạch về nhà, cậu cũng đói ngấu mà…

Ào vào cửa thì khựng lại ngay… Thôi rồi, người bị cậu ghẹo khi nãy, là bằng hữu của cha, họ đang ngồi đối ẩm trên sập kìa…

— Đắc tội rồi, sao mình lơ là đến thế nhỉ?… Ông ta hỏi nhà cha mà mình quên béng không chỉ, còn vô lễ nữa…

Phương xanh mặt, đứng cạnh cửa vòng tay cúi đầu, không dám bước tiếp, không dám mở miệng…

Nhận ra sự xuất hiện của cậu, ông khách nhìn chăm chăm và reo lên:

— A… há há… là cậu… “Thái” đây mà… Hay nhỉ?!

Chết thật! Vậy ra… bác ấy đã thuật chuyện gặp mình cho cha nghe rồi… Phương sợ hãi nghĩ.

Ông Nghè Thứ quả đã được bạn là ông Nghè Đôn Thư[1] kể lại việc đụng độ với một thằng bé tinh ranh ngoài cầu ao, thì tám chín phần… nghi là con trai mình rồi. Nay đã rõ mười mươi, ông giận tím mặt, rút phắt cây roi mây giắt trên vách, nhịp nhịp xuống sập nghe cộp cộp đến ớn lạnh, quát:

— Đồ “RẮN ĐẦU CỨNG CỔ”, sao dám vô lễ với bác Nghè đến thế hử!? Có mau quì xuống tạ tội không? Hay là đợi ta đét vào mông?

Phương mếu đến nơi, rụt rè bước đến gần sập gụ mà mắt cứ lấm lét nhìn cây roi mây… May sao, ông Nghè Đôn Thư bật cười ha hả, can ngăn ông Nghè Thứ:

— Thôi… xin huynh bỏ qua cho cháu đi, trẻ con đứa nào mà chẳng nghịch ngợm chứ…!

—Nhưng xấc xược với bậc tôn trưởng như thế thì quá lắm, phải đánh đòn cho chừa tội bất kính! Ông Nghè Thứ vẫn còn giận lắm, trừng trừng nhìn Phương, vung roi, dọa… Trái lại bạn ông thì cười xòa, giơ tay can:

— Được rồi, được rồi… Không cần roi vọt đâu! Dù sao, cháu nó cũng là đứa thông minh linh lợi. Để tôi cho cháu có cơ (hội) chuộc lỗi vậy…

Ông Thứ chắp tay:

— Nhờ tôn huynh dạy dỗ cho, cứ việc thẳng tay với nó.

Nghè Đôn Thư xoa đầu Phương, hỏi:

— Nghe nói cháu đã biết làm cả thơ, văn, phú, đối?

— Bẩm, cháu… có biết ạ.

— Hay lắm, vậy hãy làm thơ ta nghe xem nào?

Phương ngơ ngác hỏi:

— Bẩm,… thơ… nói về gì ạ?

Ông Nghè Đôn Thư vuốt râu, chỉ cha cậu, bảo:

— Thì đấy!… Khi nãy cha mắng cháu là đồ “RẮN ĐẦU CỨNG CỔ’, vậy cứ lấy đó làm đề tài…

Quay sang Phương, vẻ mặt nghiêm nghị, giơ ngón tay ông răn tiếp:

—… đặt một bài thơ về việc ăn năn hối lỗi đi!

Phương vẫn đứng khoanh tay hầu, chau mày cúi đầu suy nghĩ… Rồi trong lúc hai ông Nghè chưa kịp cạn chung trà nóng mới châm, cậu đã ngước mặt lên, rạng rỡ thưa:

— Cháu xin đọc thơ ạ…

Phương cất giọng sang sảng, đọc thơ một cách rõ ràng mạch lạc. Nỗi rụt rè sợ sệt tan biến đâu cả, vì cậu đang thả hồn vào thơ của mình, để diễn tả mà. Thơ rằng:

Chẳng phải LIU ĐIU cũng giống nhà,

Kẻo HỔ MANG danh tiếng thế gia.

Cậu đọc xong rồi mà âm hưởng của bài thơ như còn vương đọng mãi vì thấy hai ông Nghè cứ ngồi ngây như tượng…

Chà, họ đang nghiền ngẫm từng chữ, từng câu của bài thơ đấy! Rồi họ bắt đầu đàm luận:

— Nhanh nhạy đấy chứ!… Mình vừa ra đề, thế mà nó nắm được ý tứ rồi xuất thơ luôn… giỏi thật!

— Vâng, cũng không đến nỗi tệ ạ…

— Đến nỗi là thế nào? Phải nói là hay ấy chứ. Này nhé, nội dung rất khớp với đề bài, ngay câu đầu tiên nó đã giới thiệu được mình vốn cũng thuộc con nhà gia giáo khoa bảng (con dòng cháu giống), câu 2 nêu luôn cái tội ham chơi ngỗ nghịch, lẽ thì phải chịu đòn, câu 3,4 nhận ra sai trái ấy làm mẹ buồn phiền vì dốc công chăm lo đèn sách cho nó, và cha cũng phải la mắng hoài…

Ngưng lấy hơi, ông Nghè Đôn Thư chiêu một ngụm nước, hắng giọng tiếp:

— Câu 5, 6 nó đã hối lỗi rồi, còn biết đó là thói hư tật xấu, tái diễn sẽ không tránh khỏi đòn roi…

Hứng chí, ông Nghè châm đóm, rít một hơi thuốc từ điếu bát sứ, phà khói tuôn mù rồi bàn luận tiếp:

— Hai câu kết mới khẩu khí ghê gớm chứ!… Cậu ta dám hứa sẽ chăm chỉ học hành cho thành danh như những bậc hiền triết Khổng Tử, Mạnh Tử…[2] chứ không thì xấu hổ với danh gia đấy! Ha ha, hay tuyệt!….

Ông Nghè Thứ kính bạn chung trà khiêm tốn bảo:

— Tôn huynh quá khen rồi, chỉ là thơ con trẻ thôi mà…

Nghè Đôn Thư không đồng tình, trợn mắt cãi:

— Không khen sao được!… Bài thơ còn có điểm thú vị khác nữa đấy!…

Ông Thứ cười, hỏi lại:

— Có phải huynh muốn nhắc đến cách chơi chữ, trong mỗi câu đều có tên một loài rắn: Liu điu - Rắn - Hổ lửa - Mai gầm - Ráo - Lằn - Trâu - Hổ mang?

Vỗ đùi đánh “đét”, Nghè Đôn Thư cười phá lên thích thú:

— Đích thị rồi!… Đấy, huynh thấy tài tình không? Nhân đề ra là câu mắng “Rắn đầu cứng cổ” mà nó liên tưởng đến nghĩa đồng âm[3] để đưa vào bài tên nhiều loại rắn… Hay, hay tuyệt! Đúng là tuyệt cú đấy!

Ông ta kéo Phương lại gần, ôm choàng rồi xoa đầu khen mãi…

Bấy giờ bà Nghè bưng mâm cơm lên mời khách, ông Thứ bảo con:

— Thôi, bác Nghè Đôn Thư tha cho rồi đấy, xuống nhà với mẹ đi.

Phương “vâng ạ” thật to, chạy a theo mẹ xuống bếp ngay, thở phào khoan khoái vì vừa thoát một trận đòn roi, cậu sà vào mâm cơm, bụng đang réo tợn…

❀ ❀ ❀

[1] Tức Tiến sĩ Vũ Công Tuấn, quê ở làng Đôn Thư, huyện Thanh Oai, Hà Đông. Xưa để tỏ lòng tôn kính và tránh gọi tên tục (phạm húy), người ta chỉ ghép học vị chức vụ với tên làng quê của người ấy để gọi.

[2] Châu Lỗ là đất nước quê hương của Mạnh Tử và Khổng Tử. Một cách nói gợi ý mà không đụng đến tên nhân vật (kiêng), đồng thời còn có mục đích chơi chữ: Châu ở miền Bắc, một số vùng miền đọc CH và TR như nhau, nên trong bài thơ, Châu là TRÂU, muốn nói đến rắn hổ TRÂU.

[3] Rắn, là cứng - rắn chắc. Từ ngoài Bắc thường dùng như Rắn đầu, Rắn mặt, Mềm nắn rắn buông, mặt rắn đanh lại, v.v…. Đồng âm với Rắn là con rắn.