— Tù ù… òa… tu… u… oa…

Tiếng tù và trỗi lên trong không gian tĩnh lặng làm Hoàn giật mình tỉnh giấc, bên ngoài trời hãy còn tối đen và cậu đang say sưa ngủ vùi sau một ngày đường vất vả…

— Mình đang ở đâu vậy nhỉ?

Cậu tự hỏi rồi từ từ nhớ ra…Phải rồi, mãi tối qua mẹ con cậu mới tới được Sách Bông tìm gặp chú Đinh Dự. Trông chú chẳng giống cha mấy tí, và cũng không mặn mà gì việc hai mẹ con đến đây. Chú dửng dưng ngồi nghe mẹ kể chuyện cha qua đời, không có vẻ buồn hay có lời an ủi chia sẻ. Mãi lâu, chú mới nói:

— Nó còn nhỏ lắm, không giúp được việc gì ở đây đâu!

Mẹ ngồi chết lặng khi nghe chú từ chối khéo như thế, Hoàn tức lắm bật dậy tính kéo mẹ rời đi thì nghe tiếp:

— Thôi được, hiện ta còn vài mươi con trâu cần chăn dắt vỗ béo… Vậy, tạm thời giao cho nó.

— Ô… đa tạ chú đã nghĩ tình giúp cháu nó trong lúc khó khăn này…

Thấy mẹ mừng rỡ tạ ơn chú, Hoàn không nỡ làm phật lòng mẹ, dù trong thâm tâm, chẳng mấy thiện cảm ông chú với công việc miễn cưỡng này. Cậu nghĩ:

— Hừ, đường đường mang danh hào trưởng, hào phóng với ai, sao lại lạnh nhạt hắt hủi người thân đến vậy?!

— Sáng sớm mai, ta sẽ cho người dẫn đường đưa mẹ con chị vào Thung Lau ở động Hoa Lư, nơi ấy cỏ cây bạt ngàn, hãy ở đấy mà chăn trâu…

Chú Dự còn dặn nhiều nữa, rồi mới cho họ nghỉ qua đêm ở một căn nhà sàn, bên trên chuồng trâu.

• • •

Tiếng vó ngựa lộp cộp, tiếng chân bước thậm thịch, Hoàn nhìn qua cửa liếp thấy chú Dự cưỡi ngựa, chung quanh là đoàn tùy tùng, người Kinh, người Thượng có cả, kẻ mặc áo chẽn kẻ vận khố, mang cung tên giáo mác như đoàn đi săn, giơ cao đuốc soi sáng cả vùng.

— Mẹ con thằng Hoàn đâu? Còn chưa dậy lùa trâu hả?

Hoàn nhảy phóc từ nhà sàn xuống, vòng tay thưa:

— Cháu đây ạ!

— Ừm… khá đấy! Chú có vẻ hài lòng, rồi chỉ một người Mường gánh hai thúng đầy, bảo:

— Thằng này sẽ dẫn đường, ta đã chu cấp gạo muối đầy đủ, nhớ phải chăm sóc trâu cho béo tốt!

Hoàn vâng dạ, bấy giờ bà Đàm đã sắp xếp xong hành lý, cậu liền mở cửa chuồng, thấy một cái tù và và bộ gõ bằng hai đoạn tre treo ở đó, cậu vớ luôn, gõ lốc cốc, bầy trâu ngoan ngoãn bước ra… Họ từ biệt chú rồi theo chân người Mường dẫn trâu đi. Chú Dự cũng khoát tay ra hiệu cho đám tùy tùng tiến vào rừng ở hướng ngược lại, bắt đầu cuộc săn…

• • •

Gần trưa thì đến Thung Lau, cảnh quan nơi đây hoang sơ mà đẹp tuyệt. Bốn bên đầu là núi đá vôi hùng vĩ, đủ hình dạng linh thú, như voi chầu hổ phục, che chắn cho chốn này tách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. Ở giữa là thung lũng với những triền đồi thoai thoải, phủ lên bởi tấm thảm xanh đầy hoa cỏ tươi tốt, suối lượn quanh co. Và đặc biệt là cây lau mọc thành từng vạt rậm rì, từ vách núi chạy dài xuống đồng cỏ, bông lau trắng đầu ngọn phất phơ nhịp nhàng theo gió, xa trông chẳng khác gì đoàn quân đang vẫy cờ tiến bước… Đàn trâu vừa thấy đồng cỏ xanh mướt đã thi nhau tản ra gặm cỏ, kêu nghé ọ… nghé ọ… đầy vẻ sung sướng.

— Miếu sơn thần trên kia, đất cao ráo bằng phẳng, ta dựng chuồng ở đó.

Người Mường chỉ rồi đi trước dẫn đường, leo lên một đoạn dốc ngắn. Quả thật nơi ấy có ngôi miếu cổ rêu phong đổ nát, lưng dựa vào vách núi, đàng trước là bãi đất bằng rộng rãi, nhìn xuống bao quát cả thung lũng.

Trong khi bà Đàm quét dọn ngôi cổ miếu, thì Hoàn theo người kia đi chặt tre nứa, cây gỗ về dựng chòi, làm chuồng.

Mấy ngày sau, người Mường chia tay trở về Sách Bông khi mọi việc tạm ổn. Giờ thì mẹ con cậu đã có túp lều để trú nắng đụt mưa và bầy trâu cũng có chuồng rào ngay cạnh đó…

• • •

Gió ban mai mát rượi lướt trên đồng cỏ rập rờn, Hoàn nằm dưới gốc cây, lim dim mắt tính đánh một giấc cho đã đời, an nhàn thảnh thơi quá mà, trâu đang gặm cỏ dưới kia, còn cậu chẳng biết làm gì…

— Bọn bay ơi! Có kẻ lạ… xâm nhập này!…

Mới thiu thiu ngủ, Hoàn chợt giật mình vì tiếng thét lanh lảnh của một thằng nhóc nào đó… Cậu nhìn quanh, kia rồi, một đứa trạc tuổi Hoàn miệng la í ới đang bỏ chạy về mé hữu, từ khe núi phía ấy có độ chục đứa nữa cỡi trên lưng trâu đang tiến vào thung… Chúng dừng lại, xầm xì một đỗi rồi thúc trâu phóng rầm rập về phía Hoàn, trông thật hùng hổ…

— Họọ…. Họọ…

Bầy trâu nện móng guốc ầm ầm rung chuyển cả mặt đất, lao nhanh đến bên Hoàn rồi bỗng nghe hiệu lệnh dừng thì khựng ngay lại, gần đến nỗi hơi thở phì phò tức giận từ mũi chúng phụt cả vào người Hoàn, làm lất phất áo quần nhưng cậu vẫn nằm yên…

— Khá, thằng này gan dạ đấy!

— Can đảm quá chứ…

Bọn nó lao nhao bảo nhau. Thằng dẫn đầu to lớn phốp pháp nhảy khỏi mình trâu, đứng chống nạnh quát hỏi:

— Thằng kia, mày tên gì? Từ đâu đến đây?

Hoàn chống tay nhổm dậy:

— Hỏi tên tuổi làm chi? Tao ở đây chứ đâu?

Bọn trẻ cười hí hố vì câu trả lời chẳng đâu vào đâu, thằng cầm đầu tức giận nạt chúng:

— Im đi để tao tra hỏi nó chứ! Quay sang Hoàn, hỏi tiếp:

— Trâu đàng kia, của mày phải không?

Hoàn khoát tay một vòng, khinh khỉnh đáp:

— Nơi này mỗi mình tao, trâu chẳng của tao, thì của ai? Mày hỏi ngu thế?!

Lại một tràng cười khoái trá từ bọn nhóc, còn thằng to lớn càng tức tối, lồng lộn thét:

— Ai cho mày thả trâu ở đây, hử?

— Thằng này nói lạ, nơi này cỏ nhiều, cho trâu ăn tốt chứ sao.

— Hừ… Nhưng mà, Thung Lau này… là của tao! Mày không được đưa trâu vào, biết chưa?

Hoàn đứng dậy, đối diện nó, cũng chống nạnh bảo:

— Há há… Trừ đất làng, ruộng lúa, còn đồng cỏ núi đồi sông suối là của nhà vua, của triều đình, biết chưa? Bộ… mày là vua chắc?!

— Ư…. Ư… ư!

Thằng cầm đầu nghẹn họng trước lý lẽ đúng đắn, còn bọn nhóc kia thì thích thú lắng nghe lối đối đáp thông minh dí dỏm của Hoàn. Rồi, thằng đầu đàn tức quá hóa liều, hét:

— Ừ đấy! Tao… không khác vua là mấy! Tao là… thủ lĩnh chăn trâu ở Thung Lau này, muốn vào đây, phải xin phép tao, nghe chưa?

Hoàn bĩu môi, khoát tay:

— Chẳng cần phép tắc gì cả, tao “vào đây” rồi đấy thôi!

Thằng kia giận lắm rồi, hung dữ xấm đến:

— Á… à… Mày lì lợm nhỉ, để tao cho mày biết phép này…!

Nó vung quyền tính đấm Hoàn thì một thằng khác nhảy xổ vào giữa, giang tay ngăn:

— Khoan đã!

— Gì vậy, phó tướng? Thằng cầm đầu ngạc nhiên hỏi.

Hoàn thầm nghĩ: À, ra chúng cũng có tổ chức đấy chứ! Rồi quan sát thấy thằng phó, vẻ linh lợi hoạt bát hơn thằng cầm đầu hung tợn mà ngốc nghếch.

— Muốn nó tâm phục khẩu phục, thì phải… khiêu chiến cho đàng hoàng chứ…

— Là sao?… Tao không hiểu! Thằng chủ tướng gãi đầu, ngơ ngác.

Thằng phó cười, giảng giải:

— Chăn trâu cũng có khí phách anh hùng của chăn trâu, trước khi giao đấu, hai bên phải báo danh tính, và đấu phải có luật hẳn hoi chứ!

Bọn trẻ nhao nhao tán thành:

— Phải đó… thế mới anh hùng, đáng mặt thủ lĩnh chứ…!

Thằng phó quay sang Hoàn, giới thiệu:

— Tao họ Đinh, tên Điền, là phó tướng của nó.

Thằng to con vỗ ngực, ngoác miệng:

— Hè hè…còn tao là thủ lĩnh đám chăn trâu ở Thung Lá, họ Nguyễn, tên Bặc. Đến mày, báo danh đi!

Hoàn cười:

— Tao họ Đinh, tên Hoàn, vốn cũng sinh ra ở đất Hoa Lư này.

Cả bọn ồ lên kinh ngạc, Điền nãy giờ rất có cảm tình với phong thái tự tin, chững chạc của Hoàn, nghĩ:

— Thằng này cùng họ, cùng quê với mình, không lẽ… có họ hàng? Mà thấy nó cũng bản lĩnh, phong độ lắm…

— Thôi nào, đấu ra sao thằng Điền mau nói đi!

Thằng Bặc có vẻ nôn nóng, huơ tay múa chân, quát hỏi.

— Ừ, thì thi đấu võ vật, chỉ năm hiệp thôi, đứa nào đo đất nhiều hơn là thua. Điền bảo.

Bặc thấy Hoàn thấp bé thua mình xa, giơ nắm đấm cười nhạo:

— Há há… tao hạ mày là cái chắc!

Hoàn chỉ yên lặng, khoanh tay đứng nhìn, Điền tiếp:

— Đứa thua, phải tôn kẻ thắng là thủ lĩnh, chịu mọi sự sai khiến… chịu không?

Đám nhóc nhao nhao:

— Đúng, đúng luật rồi… Đấu đi!

Bặc tin chắc sẽ thắng còn Hoàn chẳng sợ gì đấu vật, hai đứa cùng đáp:

— Chịu! Rồi cả hai cùng khom người, dang chân, khuỳnh tay thủ thế, đi quanh vờn nhau… Bọn trẻ quây thành vòng bên ngoài, chia làm hai phe ra sức hò hét cổ vũ cho đấu thủ mà mình ưa thích…

Hết hiệp một, Đinh Điền tay cầm bông lau làm cờ, nhảy vào giữa, phất cờ xuống đất, cười bảo:

— Hiệp một, Đinh Hoàn thắng rồi nhé!…

Nguyễn Bặc lồm cồm ngồi dậy, nghiến răng giận dữ:

— Tiếp nào… Hừ.

Hai đứa lại vờn nhau, và Nguyễn Bặc vẫn là đứa tấn công trước. Nó nghĩ “tiên phát chế nhân” ra tay trước để chế ngự đối thủ mà! Nhưng lần này nó chỉ vung mạnh tay phải tính thộp cổ Hoàn, còn tay trái sẽ nắm ngang thắt lưng cậu mà nhấc bổng lên rồi quật xuống đất thật mạnh để trả thù đòn vừa rồi.

Nào ngờ Hoàn cũng đoán biết ngay, vì cậu từng được các Đô tướng ở châu Hoan chỉ bày tường tận về võ vật, nên rất tinh thông. Hoàn phản đòn rất nhanh, lách nhẹ người sang trái tránh cú chộp của Bặc, cậu hét lên một tiếng lao nhanh vào đối thủ, rồi tay thì đẩy tới chân thì giật lui khiến Bặc mất thăng bằng, ngã ngửa ngay. Hoàn ngã theo nằm đè lên đối thủ, tay chẹn cổ tay khóa chân khiến Bặc chỉ còn biết thở khò khè hết đường phản kháng…

Đinh Điền lại phất cờ, hô to:

— Hiệp hai, Đinh Hoàn thắng nữa nhé!

Lũ trẻ lúc này hào hứng vô cùng, thủ lĩnh chúng sắp thua bởi một thằng nhỏ con hơn là điều chưa từng thấy, có bao nhiêu thứ phát ra âm thanh đều được chúng dùng làm nhạc khí cổ vũ: đứa thổi tù và tiếng trầm đục tuu…. Tuu…. Đứa xếp lá làm kèn ngậm trong miệng, trợn mắt phùng má bập nghe toe… toe!… Đứa thổi sáo, đứa gõ mõ tre kêu lốc cốc. Thậm chí vài đứa chẳng có gì, phấn khích quá bèn lượm những cục đá gõ vào đá tảng nghe cành cạch cành cạch…. làm náo động cả một góc thung khiến bầy trâu đang gặm cỏ yên bình cũng phải ngẩng lên nhìn, rồi cất tiếng nghé… ọ… Nghé… ọ… như cùng tham gia.

Đến hiệp ba, Bặc đập tay xuống đất lia lịa chịu thua cũng là lúc bọn nhỏ vung tay lên trời hoan hô kẻ chiến thắng, tiếng la hét náo động cả Thung Lau…

• • •

Giờ thì chúng đã ngồi quây quần bên nhau, chuyện trò làm quen…

— Mày thắng thuyết phục lắm, vậy bọn tao tôn mày làm… Thủ lĩnh, phải không… Bặc? Điền vừa nói vừa quay hỏi Bặc, thằng Bặc vẫn còn giơ tay xoa bóp cổ vì đau, ngập ngừng: - Ờ,.. thì tôn.

Bọn nhóc đàn em ngồi quanh nghe vậy, đồng chắp tay chào:

— Hoan hô!… Chào mừng… tân thủ lĩnh….

— Phải gọi là… Hoàn thủ lĩnh chứ bọn bay!

— Ừ,… Hoàn thủ lĩnh, Hoàn thủ lĩnh.

Hoàn gạt đi:

— Tao thấy, trâu đứa nào đứa ấy cứ việc chăn, hàng ngày gặp nhau là vui rồi, bày đặt thủ lĩnh làm chi…

— Ơ… vậy là mày chưa biết chuyện rồi.

— Chuyện gì hả?!

Thấy Hoàn ngơ ngác, bọn nhóc liền tranh nhau nói, chỉ chỏ lung tung:

— Bọn chăn trâu bên Thung Lụi ấy…

— Chúng nó hung tợn lắm…

— Thường vào đây gây sự, rượt đánh bọn tao…

— Có khi còn bắt nghé, dẫn trâu đi mất… Rồi đòi chuộc bằng thóc lúa, khoai sắn, hay gà qué, mới chịu trả lại đấy!

— Hừ, cùng nghèo khổ cả, sao lại hiếp đáp nhau như vậy…?

Hoàn nghe vậy tức giận thốt lên, Điền trầm tĩnh hơn, kể rất mạch lạc:

— Bọn bên Thung Lụi phải có đến bốn năm mươi đứa, đứa nào cũng to lớn mạnh mẽ, mà hai thằng cầm đầu là Lưu Cơ và Trịnh Tú còn trội hơn nữa, chúng gan dạ mưu mô lắm, đụng trận lần nào bọn tao cũng thua…

— Chúng bắt trâu ra sao? Hoàn hỏi, Bặc liền kể:

— Có khi chúng dàn trận khiêu chiến ở hẻm núi phía kia, bọn tao ào đến đánh đuổi thì đàng này chúng lẻn vào dắt mất trâu…

— Hừ, chỉ là thế trận “dương đông kích tây” có vậy cũng không biết phòng bị. Hoàn đầy vẻ hiểu biết, trách nhẹ. Còn bọn trẻ nghe thì tròn xoe mắt nhìn cậu đầy ngưỡng mộ như là đang được diện kiến một ông tướng tài chỉ vẽ cho vậy. Bặc lại tiếp:

— Cũng có khi bọn tao đang ở giữa thung thì không hiểu từ đâu chúng xuất hiện tứ phương tám hướng, reo hò chọi đá khiến đứa nào cũng lo ôm đầu chạy trốn tán loạn… Rồi chúng thản nhiên mà bắt trâu.

Hoàn đập tay vào đùi, tức tối:

— Ngốc quá! Đó là kế “xuất kỳ bất ý”, thừa lúc bọn bây không phòng bị mà tấn công bất ngờ. Lẽ ra, phải phân công đứa canh gác trong lúc cho trâu ăn cỏ thì đâu có chuyện.

Càng nghe Hoàn càng tức bọn nhóc này chẳng có mưu mẹo, chẳng biết kế sách gì cả. Trái lại, bọn chúng thì phục lăn vì tân thủ lĩnh quả là có mưu lược. Hoàn giơ nắm tay, quả quyết hứa:

— Được rồi, tao sẽ dẫn dắt bọn bây, đánh một trận ra trò, cho chúng biết từ nay không dễ hiếp đáp Thung Lá nữa!

• • •

Mặt trời gác núi, đã đến lúc lùa trâu về chuồng. Có đứa leo lên mỏm đá cao thổi tù và vang vọng, báo hiệu cho những con trâu ở xa tít đầu thung về với bầy đàn.

Chúng sắp sửa chia tay nhau chợt thấy dăm sáu đứa từ đám lau gần đó khiêng kiệu, ôm bông chạy lại:

— Khoan về đã…! Phải rước chủ tướng đi ba vòng ra oai đã chứ…!

À… thì ra mấy đứa này không ngủ trưa mà bàn nhau đi chặt tre bứt mây đan kiệu để rước tôn vinh thủ lĩnh. Mà kiệu chúng làm cũng đẹp ra phết. Hai cây tre dài làm đòn khiêng, bốn đoạn ngắn hơn làm chân kiệu, thêm vài đoạn làm tay ngai và lưng tựa, rồi chúng dùng dây mây đan xen làm thành đệm ngồi và lưng kiệu… Chưa hết đâu, ở lưng kiệu còn cắm những lá cọ lá sen to làm tán làm tàn, trông uy nghi như kiệu của vua, tướng vậy…

Đứa nào cũng bu lại ngắm, trầm trồ, thèm thuồng được ngồi lên và rước đi…

— Này, mày cầm tàu lá chuối làm biển[1] đi đầu…

— Mấy đứa này cầm bông lau làm cờ rước, hộ vệ hai bên…

Bọn làm kiệu tỏ ra hãnh diện với sáng kiến của mình lắm, chúng cắt đặt vai trò cho từng đứa, bọn làm lính hầu được phát những bông lau to đẹp nhất mà chúng chọn hái, những tàu lá chuối rừng giao cho mấy đứa đi đầu mở đường…

Đâu đấy xong xuôi, chúng chắp tay cúi chào Đinh Hoàn:

— Mời thủ lĩnh lên kiệu ạ…

Hoàn thích thú lắm, hiên ngang bước đến ngồi vào kiệu ngay. Chúng lại hô:

— Khênh kiệu… bước!

Bốn đứa mạnh khỏe đồng loạt nhấc kiệu lên ngang hông, rồi thêm một nhịp nữa chuyển kiệu lên vai, bước đi nhịp nhàng…

Chiếc kiệu đòn tre nhún nhảy theo nhịp bước của đứa khiêng, Hoàn ngồi trên thấy thật êm, thật thích. Cậu đưa mắt nhìn đoàn rước cũng cờ quạt biển lọng, cũng lính hầu hai bên… Ôi, oai vệ quá chừng, có khác gì vị vua đâu?

Đám rước thường phải có chiêng trống cùng nhạc bát âm, thì đây, bọn còn lại kéo theo sau liền thổi tù và, kèn lá, mõ tre cùng cất tiếng hát vang vui nhộn:

Gánh gánh gồng gồng,

Gánh gánh gồng gồng…

❀ ❀ ❀

[1] Biển: tấm bảng gỗ sơn son thếp vàng, ghi chức tước phẩm hàm danh hiệu của quan chức ngày xưa, mỗi khi vi hành.