Nắng xế chiếu xuyên qua kẽ lá rọi xuống vườn thành những mảng sáng vàng lốm đốm lẫn với khoảng tối của bóng râm. Trong vùng sáng tối đan xen đó, khó mà nhận ra một cậu bé đang đứng tựa vào thân cây, bất động vì nắng cũng chiếu loang lổ lên người và áo quần cậu mặc, vốn đã phai màu trông tựa như thân gỗ, đất bạc…

Cậu chăm chú nhìn lên tàn cây, cành nhánh nào cũng sai trái trĩu quả, những quả bưởi to tròn xanh mướt trông thật mát mắt…

— A! Kia rồi, đầu cành kia có quả bị đốt[1] hư, mình lấy làm trái cầu được đấy.

Cậu bé reo lên, rồi chạy về phía ấy, cành treo đầy quả lủng lẳng, nhánh vươn dài sà thấp xuống tận con mương nước cạnh vườn.

Vói tay không tới, cậu nhặt một cành khô để chọt, chọt vài lần thì quả rơi ngay… Nhưng mà lại rơi xuống bờ đất nghiêng của con mương, lăn lông lốc rồi lọt tõm xuống nước chìm nghỉm mất tăm…

— Ô… tiếc quá!

Cậu ngồi xổm chống tay nhìn theo tiếc nuối… Ô kìa, quả bưởi lại từ từ trồi lên, lập lờ trong nước.

— A, hay nhỉ! Ra là quả bưởi không bị chìm… nó được nước nâng lên… Ha ha!

Cậu cười tươi mừng rỡ vì vừa phát hiện ra điều mới lạ, và mừng vì quả cầu bưởi chưa mất, vội lấy cây khều vào, vớt lên ôm chặt. Cậu co chân chạy đi, vẫn không ngừng suy nghĩ: “Sao có vật rơi vào nước thì chìm, vật này lại nổi được nhỉ?!…”

Bọn trẻ trong làng và mục đồng cả chục đứa ngồi dưới bụi tre ở bãi thả trâu ngoài ruộng, trò chuyện:

— Nó làm gì mà lâu thế nhỉ?!…

— Chắc là bị bố mẹ bắt ở nhà học bài rồi…

— Không đâu, thằng Vinh giữ lời lắm, nó học… có lúc thôi mà.

— Ừ, bằng không nó kêu bọn mình chuẩn bị mớ gậy tre này làm chi?!

Đứa vừa nói đá đá bó tre gốc dài độ sải tay, dính liền phần gốc cứng, cong cong hình lưỡi mác…

— Nó bảo có trò mới vui lắm đấy!…

— Ừ, công nhận nó làm đầu trò giỏi thật, cứ có trò hay lạ chơi hoài không chán…!

— Mà này… sao người lớn lại gọi nó là… Thần đồng nhỉ?

— Há há!…. Có vậy mà cũng không biết!

Một đứa làm ra vẻ hiểu chuyện, khinh khỉnh bảo, cả bọn liền hỏi tới:

— Là… sao hả?!

— Là vì, nó hay ở ngoài đồng cùng chúng mình, mà cái gì nó cũng giỏi hơn mình. Này nhé, từ câu cá, thả diều, bẫy chim, bơi lặn cho đến đá dế, đua trâu nó đều thắng tất!… Giỏi như thần, vậy chẳng gọi “thần đồng”, ông thầy ở ngoài đồng, thì gọi là gì?

Bọn kia nghe…. “có lý”, gục gặc đầu:

— Ừ nhỉ… ra là thế!

— A ha!… Nó đến kìa, bọn bay.

Một đứa chỉ, reo lên khi thấy cậu bé ôm quả bưởi băng đồng chạy lại…

• • •

Cậu tên là Thế Vinh, họ Lương, sinh sống ở làng Cao Hương này. Vinh trạc mười tuổi, là đứa trẻ thông minh học giỏi nhất làng mà cũng năng động hoạt bát nhất, thường bày lắm trò vui nhộn chơi đùa cùng bọn trẻ.

Vinh thở hổn hển hỏi:

— Tao đến trễ vì bận hái… quả bưởi này!

— Xì… Bưởi non thế, làm sao ăn được?

— Tưởng gì… muốn ăn bưởi sao không bảo để tao hái cho, vườn nhà tao bưởi chín đầy!

Vinh cười, xua tay:

— Không phải để ăn, mà là… làm quả cầu đánh phết đấy chứ!

Cậu xoay xoay trái bưởi trên tay, tiếp:

— Mình chỉ cần hái quả điếc chơi thôi, thì không phí phạm cây trái…

— À, mà mày mới bảo đánh phết phết gì đó,… là sao?

Một đứa cầm cây tre gộc, quất ngay vào mông thằng vừa hỏi đến “bộp” một tiếng, cười khoái chí:

— Há há… Tao biết rồi, là phết vào mông thế này này, đúng không?

Thằng nọ tức tối chộp một cây khác tính choảng lại, Vinh vội can:

— Thôi thôi… không phải vậy đâu!

Cậu chỉ cây tre gộc có phần cong ở gốc bảo:

— Cái này gọi là cây gậy đánh phết, phần cong này để phết vào trái cầu… là quả bưởi này, hất đi…

Một đứa chen ngang:

— Á… á… hèn chi, tao thấy nó giống cái nét phết (,) trong bộ chữ mày dạy bọn tao học đó, phải không Vinh?

Vinh cười tươi, gật đầu công nhận thằng mục đồng so sánh chính xác:

— Phải rồi… đúng vậy đó!

Và cậu kể tiếp:

— Trò chơi này, ngay cả vua quan cũng thích chơi nữa đấy nhé!

Bọn trẻ nhao nhao:

— Hay quá, vua nào chơi?… Chơi ra sao mày kể nghe đi!

— Đây là môn thi đấu cổ chỉ phổ biến ở kinh thành Thăng Long và châu thổ sông Hồng như các đạo Kinh Bắc, Sơn Tây, Hưng Hóa…

Vinh cầm lấy một cây phết, kể tiếp:

— Vua Lý Thánh Tông và vua Lý Thần Tông đã từng chơi đánh phết với các quan ở sân Long Trì trong cung, còn biểu diễn cho sứ Chiêm Thành xem nữa đấy…

Một đứa hỏi:

— Nhưng mà chơi ra sao hở Vinh? Vua mà cũng thích trò của dân gian ư?

— À,… nhà vua chơi phết thì có khác chứ, quí phái sang trọng hơn vì có ngựa cưỡi để đánh cầu, còn dựng cầu môn gỗ ở hai đầu sân cho hai phe, bên nào đánh quả cầu rơi vào cầu môn của đối phương là thắng.

— A ha,… hay quá, trò này thú vị đây…!

Bọn trẻ hứng khởi reo hò, rồi chợt buồn thiu ngay:

— Nhưng mà… bọn mình không có ngựa… cũng chẳng có cầu môn, làm sao chơi?

Vinh vui vẻ bảo:

— Nào, các bạn hãy lấy mỗi người một cây phết, ta chia làm hai phe, mỗi bên chỉ cần đào một cái lỗ thay cho cầu môn là được rồi.

Đám bạn Vinh lại hí hửng hỏi tiếp:

— Ừ nhỉ, thế cũng hay… rồi đánh phết ra sao?

Vinh hai tay cầm gậy, đập nhẹ vào quả bưởi dưới chân:

— Thì mình chạy bộ đánh, hất, lùa, rê, gạt, quất quả cầu bưởi như thế này này… và chuyền cho đồng đội nữa, cứ hễ đưa được quả cầu vào lỗ của đối phương thì thắng!

Bọn nhóc vung phết nhảy tưng, reo hò:

— Hay quá!… Nào chia phe, đào lỗ, đánh phết ngay…!

• • •

Bãi chăn trâu trở thành sân đấu phết, náo nhiệt, sôi động bởi tiếng la hét om sòm, tiếng phết chạm nhau cộp cộp và những màn tranh cầu quyết liệt…

Lát sau, một đứa to con đón được quả cầu, hăm hở lùa về phía sân phe Thế Vinh, Vinh và đồng đội xông vào tranh cướp cầu đều bị nó lấn, chèn, huých vai té bổ nghiêng bổ ngửa. Rồi nó thấy mấy đứa cùng phe chờ sẵn trên xa phía lỗ của đối phương, đang vẫy gọi í ới… Nó liền bặm môi dồn hết sức lực vung phết quật thật mạnh vào quả cầu bưởi, tính chuyền đường chuyền dài… Nào ngờ lực đánh quá mạnh, quả bưởi vụt lên cao, bay tít ra xa, rơi xuống đất còn nảy tưng vài nhịp, rồi bỗng dưng… biến mất!

Cả đám ùa chạy theo để nhặt lại, nhưng tìm mãi vẫn chẳng thấy quả bưởi đâu.

— Nó đây này bọn mày ơi… Rớt xuống hố sâu rồi!

Một đứa phát hiện thấy, đang nằm bò ra đất, thọc cả cánh tay vào hố, nhưng với không tới. Bọn trẻ bu lại xem, bàn tán:

— Ừm… hố sâu có đến vài mét ấy chớ!

— Với không tới đâu, để tao lấy dây buộc trâu, làm cái thòng lọng rồi thả xuống lôi nó lên.

— Đồ ngu, quả bưởi tròn vo, thòng lọng làm sao thít nó được?

— Ừ nhỉ… thế làm sao bây giờ?

— Hay để tao chạy về lấy cây sào dài, chọt nó kéo lên?

— Mày chọt thủng thì còn gì là quả cầu?

— Ừ, mà về làng lại trở ra, cũng tối mất rồi.

Nãy giờ Vinh đứng nghe các bạn tranh cãi, cậu chợt nhớ lúc quả bưởi rơi xuống mương nước, liền tươi nét mặt, bảo chúng:

— Tao có cách lấy quả bưởi lên rồi.

Nhìn quanh, thấy có ao nước gần đó, Vinh ngoắt các bạn:

— Theo tao múc nước, nhanh lên!

Bọn bạn chưa kịp hỏi han, chưa hiểu ra sao, nghe Vinh giục thì cũng chạy theo. Sẵn có gàu và thùng đựng nước của các bác nông phu để đó, chúng thi nhau múc đem đến đổ vào hố theo chỉ dẫn của Vinh. Chúng chạy đi chạy lại từ ao đến hố, múc nước đổ nước thật là vui. Để động viên chúng nhanh chân lẹ tay hơn, Vinh còn đặt bài hát, hát vui rằng:

Bưởi ơi bưởi

Vui tiếp nào…

Lát sau, nước trong hố dâng cao dần, mấp mé gần đầy và khi thằng to con trút ào một gàu đầy khiến nước bắn cả ra ngoài thì quả bưởi cũng phụt lên mặt đất, bọn trẻ mừng rỡ reo hò, nhặt cầu bưởi tiếp tục chơi đánh phết. Chúng rỉ tai nhau:

— Thằng Vinh, nó có phép… gọi bưởi bọn mày ạ…!

— Đã bảo mà, nó là… ông thần ở ngoài đồng, gì cũng làm được tất!

Riêng Thế Vinh, tay đánh cầu mà đầu cứ mãi nghĩ về việc dùng sức nước để nâng vật lên, cậu định bụng khi về nhà sẽ thí nghiệm, nghiên cứu sâu hơn vấn đề này…

❀ ❀ ❀

[1] Bị côn trùng chích đốt, quả chai cứng không phát triển được nữa.