Chuyện ấy xảy ra từ đời xửa đời xưa, vì mụ vú nuôi của tôi kể lại thế. Đó không phải là chuyện bịa của người da trắng đâu—thưa ngài. Cô ta tên là Dicey, và sinh ra ngay trên đồn điền. Còn Jim Orpus xuất phát từ đâu, mụ vú nuôi đã quên mất. Anh ta là một tay kéo đàn cừ khôi, quả thực là vậy, và tài nghệ cao cường đến mức khi lũ la trên cánh đồng bông lắng nghe tiếng vĩ cầm của anh, chúng đứng im thin thít chẳng thèm nhúc nhích trong luống cày.
Orpus chẳng bao giờ buồn câu cá bằng lưỡi câu cả. Anh ta chỉ cầm lấy chiếc đàn vĩ cầm, thong thả đi dọc theo con suối, tấu lên một khúc nhạc, thế là lũ cá tự động bơi lại, và anh bắt chúng bằng tay không. Anh rất mực si mê Dicey, và họ đã kết hôn một cách đường hoàng, chính đáng. Chuyện xảy ra từ lâu lắm rồi, khi xe lửa còn là một thứ hoàn toàn mới mẻ trong những ngày ấy. Có lần Dicey lang thang quanh đường ray, vì tưởng rằng nghe thấy tiếng đàn của Orpus vẳng lại từ một nơi xa xăm lắm. Rốt cuộc đầu máy xe lửa đã tông chết cô. Bấy giờ Jim Orpus vô cùng đau đớn, và khi cô được an táng, anh ngồi phịch xuống nấm mồ, cứ kéo đàn mãi, kéo đàn mãi cho đến khi trái tim người ta như muốn tan nát.
Và anh chơi đàn lâu đến nỗi mặt đất mục nát rồi sụt xuống, và ngày hôm sau, khi mọi người tìm kiếm Jim Orpus, họ chẳng thấy anh đâu; chỉ còn lại một cái hố lớn ở mảnh đất ấy, và chẳng ai còn nhìn thấy Jim Orpus thêm lần nào nữa. Người ta vẫn truyền tai nhau rằng, nếu bạn bước vào một nghĩa trang của người da đen, với điều kiện chưa từng có người da trắng nào được chôn cất ở đó, rồi áp tai xuống đất, bạn có thể nghe thấy tiếng vĩ cầm của Jim vang lên từ tận sâu thẳm bên dưới, đang dõi theo bước chân Dicey băng qua xứ sở Đôi Dép Vàng.
Mr. Phillips, viết vào năm 1896, cho biết câu chuyện này được kể lại cho ông bởi một người làm trên đồn điền, từ ba mươi năm trước, 'rất lâu trước thời kỳ của Uncle Remus.'
Chi tiết độc đáo, âm thanh tiếng đàn của Orpus chỉ được nghe thấy trong các nghĩa trang của người da đen (giống như âm thanh thần tiên dưới ngọn đồi thần tiên ở Ballachulish), là một điều vô cùng đáng chú ý. Trong khi đó, câu chuyện của người thổ dân da đỏ không có người chơi hạc cầm, cũng không có cuộc viếng thăm nào của anh hùng tới âm phủ. Nỗi đau buồn đã mang người vợ trở lại với anh, và anh lại đánh mất nàng vì phạm vào một điều cấm kỵ, giống như Orpheus đã làm khi ngoái nhìn lại, một hành động luôn bị cấm đoán. Do đó, chúng ta không thể biết chắc phiên bản của thổ dân da đỏ có được vay mượn từ thần thoại châu Âu hay không, và có lẽ là không. Nhưng trong bất kỳ trường hợp nào—ngay cả khi cùng một cốt truyện và các tình tiết xuất hiện ở Ai Cập và các bộ lạc ở miền trung Australia, hay ở những người Samoyeds và Eskimo giá lạnh, người Samoa, người Andaman, người Zulu, và người Nhật Bản, cũng như ở người Celt và người Hy Lạp cổ đại—chúng ta không thể hoàn toàn chắc chắn rằng câu chuyện chưa từng được truyền bá và vay mượn từ thuở hồng hoang của thời gian. Vì vậy, thời gian và địa điểm xuất xứ của những câu chuyện trường tồn ấy, vốn là nền tảng của các khúc ca dao và chuyện kể dân gian, không bao giờ có thể xác định được. Phiên bản cổ xưa nhất được biết đến có thể được tìm thấy trong văn học Ai Cập hoặc Chaldæa, nhưng việc lập luận rằng nơi xuất xứ phải là nơi câu chuyện lần đầu tiên được ghi lại bằng chữ tượng hình hoặc chữ hình nêm lại là một ngụy biện hiển nhiên.
Những câu chuyện vẫn cứ ở đó: chúng phổ biến ở những tộc người hoang dã hẻo lánh cũng như ở nông dân Hungary, Pháp, hay Assynt. Chúng mang tất cả những dấu ấn sinh thành của một xã hội sơ khai, với các phong tục và mê tín thông thường của con người ở giai đoạn tồn tại đó. Các hình thức cổ xưa nhất và ít bị bóp méo nhất của chúng tồn tại ở những người hoang dã, và những người không biết đọc biết viết. Nhưng khi việc đọc viết cùng một tầng lớp nghệ sĩ lưu động và người kể chuyện chuyên nghiệp xuất hiện, những con người này không hề phát minh ra cốt truyện mới, mà họ vay mượn cốt truyện và tình tiết từ những câu chuyện dân gian cổ xưa của nhân loại. Họ phỏng theo đó để áp dụng vào tình trạng xã hội của chính mình, giống như những người nô lệ trên đồn điền đã phỏng theo câu chuyện về Orpheus và Eurydice. Họ tôn những anh hùng và nữ anh hùng vô danh lên thành Vua, Hoàng hậu, Hiệp sĩ, thành Odysseus, Arthur, Charlemagne, Diarmid, và những nhân vật khác. Họ lấy một câu chuyện dân gian cổ xưa, được biết đến trên khắp thế giới, rồi gán những cuộc phiêu lưu của các nhân vật cho những nhân vật lịch sử, như Charlemagne và gia đình ông, hoặc cho các Thánh, bởi vì các huyền thoại về các Thánh thời kỳ đầu của người Celt vốn đầy rẫy các chất liệu truyện cổ tích. Những nhân vật nửa lịch sử, nửa huyền thoại, như Arthur, được ban cho những ân huệ thần kỳ và kế thừa những chiến tích của các anh hùng tưởng tượng vô danh.
Kết quả của việc xử lý văn học thiếu tính phản biện đối với các yếu tố thực sự mang tính dân gian ấy chính là những bản anh hùng ca quốc gia về Arthur, về Charlemagne, về Sigurd, hay về Etzel. Các huyền thoại ngoại giáo đã được Kitô giáo hóa, giống như câu chuyện về Beowulf; chúng được mở rộng với độ dài vô tận, toàn bộ các chuỗi sự kiện được sáng tạo ra xung quanh các dòng dõi anh hùng; các nhà thơ thay đổi chất liệu theo cách riêng của mỗi người và để phục vụ mục đích riêng của mình, đồng thời thường là để ca ngợi đất nước của họ. Nếu người Saracen kể câu chuyện của họ về Roland ở Roncevalles, nó sẽ rất khác so với các bài ca chiến công (chansons de geste) của người Frank cổ. Vì vậy, các bản anh hùng ca là sự pha trộn giữa truyện dân gian, sự sáng tạo văn học, và lịch sử được truyền lại qua huyền thoại. Bên cạnh vẻ quyến rũ của truyện cổ tích, chúng còn bồi đắp thêm sự mê hoặc của thời đại hiệp sĩ, tuy nhiên tôi không chắc liệu trẻ em có thích truyện cổ tích thuần túy và giản dị hơn hay không, và tôi cũng không chắc rằng sở thích của chúng là sai lầm nếu chúng làm vậy.
Trong các phiên bản được giới thiệu ở đây, câu chuyện về Arthur chủ yếu được lấy từ bộ sưu tập của Malory, từ các nguồn chủ yếu bằng tiếng Pháp, nhưng phần mở đầu của câu chuyện về Chén Thánh (Graal) được phỏng theo tác phẩm 'Lịch sử cao cả về Chén Thánh Thánh thiêng' của ông Sebastian Evans, một kiệt tác của nghệ thuật dịch thuật. Để có được sự cho phép phỏng theo chương này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới sự ân cần của ông Evans.
Câu chuyện về Roland được lấy từ sử thi tiếng Pháp, có lẽ thuộc thế kỷ thứ mười một, nhưng dựa trên các chất liệu cổ xưa hơn, gồm truyền thuyết và khúc ca dao. William Sủi Mũi (Short Nose) cũng được lấy từ bài ca chiến công viết về người anh hùng đó.
Câu chuyện về Diarmid, vốn là truyện cổ Ireland đồng thời cũng lưu hành trong số những kẻ xâm lược thuộc vương quốc Dalriada ở Argyle, được lấy từ các bản dịch trong Các Tác Phẩm của Hội Ái Hữu Ossian (Transactions of the Ossianic Society).
Câu chuyện về Robin Hood được lấy từ các bản ballad cổ tiếng Anh về vị Outlaw hào hiệp, người mà bữa tiệc của ông, ở Scotland, diễn ra vào những ngày đầu tháng Năm. Thời gian được cho là sống của ông dao động giữa thời đại của Richard I và Edward II, nhưng mọi công sức nghiên cứu của các bậc thức giả vẫn chưa thể làm sáng tỏ thêm chút nào về vị anh hùng dân gian này.
Một đứa trẻ cũng có thể thấy Robin mang đậm chất Anh đến nhường nào, tính cách và chiến tích của ông gần gũi với con người, thực tế và cởi mở ra sao, trong khi Arthur mang nửa dòng máu Celtic, nửa mang phong vị Pháp và hiệp sĩ, còn chiến công của Roland người Pháp và Diarmid người Celtic thì lại phóng đại vượt quá cả giới hạn của thực tế. Không có chút gì mang tính thần tiên ở Robin, và ông cũng chẳng có chút khao khát nào đối với Lý tưởng. Nếu chúng ta kể lại những cuộc phiêu lưu của Ngài William Wallace, dựa theo Blind Harry, thì có lẽ người Xcốt-len vùng đất thấp (Lowland Scots) cũng có thể phóng đại chẳng kém gì bất kỳ ai khác.
Câu chuyện về Người thợ rèn Wayland vốn rất cổ xưa. Một bức ngà voi trong Bảo tàng Anh, dường như thuộc thế kỷ thứ tám, miêu tả cảnh Wayland làm ra những chiếc cốc từ những hộp sọ. Truyền thuyết được kể ở đây phỏng theo phiên bản phóng tác của Oehlenschläger. Người ta hẳn vẫn còn nhớ cách Scott sử dụng câu chuyện này trong tác phẩm 'Kenilworth'.
Tất cả các bản anh hùng ca đều do Mrs. Lang viết, ngoại trừ câu chuyện về Grettir kẻ Mạnh, do Mr. H. S. C. Everard thực hiện dựa trên bản saga do Mr. William Morris dịch.
A. Lang.