Quả thật, nghệ thuật tường thuật các bài diễn văn đang lâm vào một tình trạng suy đồi kỳ lạ. Có lẽ chúng ta không nên phản đối việc phóng viên rút gọn các bài diễn văn lại; thế nhưng, chúng ta hoàn toàn có quyền phàn nàn khi họ khiến tất cả các bài diễn văn trở nên tồi tệ hơn nhiều so với nguyên bản. Phương pháp mà họ áp dụng mang một sự bất công đầy nguy hiểm. Khi một chính khách hay triết gia đọc một bài diễn văn quan trọng, phóng viên có thể chọn một số cách xử lý mà không có gì là bất hợp lý. Có lẽ cách hợp lý nhất trong số đó là không thèm đưa tin về bài diễn văn ấy. Hãy để thế giới tiếp tục sống và yêu, kết hôn và gả chồng mà không cần đến bài diễn văn cụ thể đó, giống như cách họ từng xoay sở (bằng một cách liều lĩnh nào đó) vào những thời điểm chưa hề có báo chí. Cách thứ hai là chỉ thuật lại một phần nhỏ của bài diễn văn, nhưng phải đảm bảo tính chính xác. Cách thứ ba, tốt hơn nhiều nếu bạn có thể làm được, là thấu hiểu mục đích chính và luận điểm cốt lõi của bài diễn văn, rồi tường thuật lại bằng thứ ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc của chính bạn. Tóm lại, ba phương pháp khả thi là: một, bỏ mặc bài diễn văn; hai, tường thuật những gì người nói phát biểu hoặc một phần trọn vẹn trong đó; và ba, tường thuật ý nghĩa thực sự của họ. Thế nhưng, cách thức tường thuật diễn văn hiện nay (mà tôi cho rằng phần lớn bắt nguồn từ những phương pháp chắp vá của tờ Daily Mail) lại hoàn toàn khác biệt với cả ba cách trên, đồng thời vô cùng vô lý và đánh lừa dư luận.

Phương pháp hiện nay diễn ra như thế này: phóng viên ngồi lắng nghe một dòng từ ngữ trôi qua mà họ không thèm cố gắng hiểu, và nói chung, thậm chí chẳng thèm ghi chép lại; họ chờ đợi cho đến khi xuất hiện một chi tiết nào đó trong bài diễn văn vì lý do nào đó nghe có vẻ buồn cười, đáng nhớ, rất phóng đại, hoặc có lẽ chỉ đơn thuần là cụ thể; rồi họ ghi chép nó lại và chờ đợi chi tiết tiếp theo. Nếu nhà hùng biện phát biểu rằng Thủ tướng giống như một con cá heo giữa đại dương trong một hoàn cảnh đặc biệt nào đó, phóng viên sẽ chộp lấy hình ảnh con cá heo ngay cả khi họ bỏ quên cả Thủ tướng. Nếu nhà hùng biện mở đầu bằng câu nói rằng ông Chamberlain có đôi nét giống một cây đàn vi-ô-lông-sê-lô, phóng viên thậm chí chẳng buồn chờ nghe lý do tại sao ông ấy lại giống đàn vi-ô-lông-sê-lô. Họ đã vớ được một thứ hữu hình, và thế là họ hoàn toàn mãn nguyện. Những từ ngữ đao to búa lớn được giữ lại; còn chuỗi tư duy thì bị gạt bỏ. Nếu nhà hùng biện dùng từ “con lừa”, thì từ “con lừa” liền được ghi nhận. Nếu nhà hùng biện dùng từ “đáng nguyền rủa”, thì từ “đáng nguyền rủa” lập tức xuất hiện trên trang giấy. Chúng nối tiếp nhau một cách đột ngột đến mức trong bản tin, người đọc thường khó lòng khám phá ra nổi một sự thật hấp dẫn rằng cái gì đáng nguyền rủa hoặc ai đang được đem ra so sánh với một con lừa. Và toàn bộ mạch lập luận làm bối cảnh cho những chi tiết đó đã bị mai một hoàn toàn. Tôi đang giữ trên tay bản tin báo chí về một bài diễn văn của ông Bernard Shaw, trong đó có một đoạn văn hoàn toàn độc lập như thế này—

“Tư bản có nghĩa là số tiền dư dả vượt lên trên các nhu cầu của một người. Đất nước của họ thực ra chẳng phải là đất nước của họ chút nào ngoại trừ trong những bài hát ca ngợi tổ quốc.”

Tôi vốn đã quen thuộc với toàn bộ bức tranh triết học của ông Bernard Shaw đủ để hiểu rằng hai nhận định đó có thể có mối liên hệ với nhau theo hàng trăm cách khác nhau. Thế nhưng, tôi cho rằng nếu chúng được đọc bởi một người bình thường có trí tuệ, người tình cờ không nắm rõ quan điểm của ông Shaw, thì họ sẽ chẳng thu nhận được ấn tượng nào ngoài việc ông Shaw là một kẻ tâm thần có lối trò chuyện cộc lốc và tư duy đứt đoạn hơn mức bình thường. Hai phương pháp còn lại chắc chắn sẽ làm công bằng hơn với ông Shaw: phóng viên lẽ ra nên ghi chép lại nguyên văn những gì người nói thực sự phát biểu về vấn đề Tư bản, hoặc phác thảo cách thức tư tưởng này gắn kết với ý tưởng về những bài hát yêu nước.

Tuy nhiên, chúng ta không có được may mắn biết rõ ông Shaw thực sự đã nói những gì, vì vậy tốt hơn hết là chúng ta nên minh họa các phương pháp khác nhau thông qua một thứ mà chúng ta đều rõ. Hầu hết chúng ta, tôi đoán vậy, đều biết bài diễn văn tang lễ của Mark Antony trong vở “Julius Cæsar”. Giờ đây, Mark Antony sẽ chẳng có lý do gì để phàn nàn nếu ông không hề được đưa tin; nếu tờ Daily Pilum hay tờ Morning Fasces, hoặc bất cứ tờ báo nào tương tự, chỉ giới hạn ở việc đưa tin rằng: “Ông Mark Antony cũng có bài phát biểu,” hoặc “Sau khi ông Mark Antony ngỏ lời với thính giả, buổi họp đã giải tán trong ít nhiều hỗn loạn.” Phương pháp trung thực tiếp theo, xứng đáng với một phóng viên La Mã cao quý, sẽ là vì ông không thể tường thuật toàn bộ bài diễn văn, nên ông sẽ thuật lại một phần của nó. Ông có thể viết rằng—“Ông Mark Antony, trong bài diễn văn của mình, đã nói—

‘Khi người nghèo khóc, Cæsar đã rơi lệ:

Lòng tham cần phải được làm từ thứ chất liệu cứng rắn hơn.’”

Trong trường hợp đó, một luận điểm vững chắc, giá trị của Mark Antony sẽ được tường thuật chính xác. Hướng đi thứ ba và cao quý hơn rất nhiều đối với phóng viên người La Mã là đưa ra một nhận định mang tính triết lý về nội dung cốt lõi của bài diễn văn. Chẳng hạn như thế này—“Ông Mark Antony, trong một bài diễn văn đầy sức nặng, đã thừa nhận những động cơ cao cả của các nhà lãnh đạo phe Cộng hòa, đồng thời bác bỏ mọi ý định kích động nhân dân chống lại họ; tuy nhiên, ông cho rằng có thể viện dẫn nhiều ví dụ trái ngược với học thuyết về tham vọng của Cæsar, và ông kết luận bằng việc đọc, theo yêu cầu của khán giả, di chúc của Cæsar, qua đó chứng minh rằng ông ấy có nhữnghoài bão nhân từ nhất đối với nhân dân La Mã.” Điều đó (tôi phải thừa nhận) không hoàn toàn xuất sắc bằng Shakespeare, nhưng nó là một tuyên bố về lập trường chính trị của nhân vật. Thế nhưng, nếu một phóng viên của tờ Daily Mail được phái đi ghi chép bài hùng biện của Antony, anh ta sẽ đơn giản là chờ đợi bất kỳ biểu cảm nào khiến mình thấy kỳ quặc rồi chép lại hết cái này đến cái khác hoàn toàn không có chút liên kết logic nào. Kết quả sẽ ra thế này: “Ông Mark Antony mong muốn có được đôi tai của thính giả. Ông đã ba lần dâng vương miện cho Cæsar. Cæsar giống như một con hươu. Nếu là Brutus, ông sẽ khoét một vết thương trên mỗi chiếc lưỡi. Những hòn đá của thành Rome sẽ nổi loạn. Hãy xem tên Casca ganh tị đã rạch một đường rách rưới thế nào. Brutus là thiên thần của Cæsar. Viên quan chức đáng kính kết luận bằng tuyên bố rằng ông và toàn thể khán giả đều đã ngã quỵ xuống đất.” Đó là phong cách tường thuật một bài diễn văn chính trị theo kiểu hiện đại, tiến bộ, hoặc kiểu Mỹ, và tôi tự hỏi liệu người La Mã có chịu đựng nổi điều đó hay không.

Các bản tin về những cuộc tranh luận tại các Viện của Nghị viện ngày càng trở nên ngắn ngủi hơn trên các trang báo của chúng ta. Có lẽ một phần là do các bài diễn văn ngày càng trở nên tẻ nhạt hơn. Tôi nghĩ ở một mức độ nào đó, hai yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau. Vì e sợ báo chí nên các chính trị gia tỏ ra tẻ nhạt, và cuối cùng họ trở nên quá tẻ nhạt ngay cả đối với báo chí. Các bài diễn văn trong thời đại chúng ta cẩn trọng và công phu hơn, bởi vì chúng được viết ra để đọc, chứ không phải để nghe. Và chính vì chúng cẩn trọng và công phu hơn, nên chúng ít có khả năng xứng đáng nhận được một sự tường thuật cẩn trọng và công phu. Chúng không đủ thú vị. Vì vậy, sự hèn nhát về mặt đạo đức của các chính trị gia hiện đại, rốt cuộc, cũng gánh chịu một số hình phạt đi kèm từ cơn giận dữ thầm lặng của chốn thiên đình. Chính xác là vì các bài diễn văn chính trị của chúng ta được thiết kế để đưa lên báo, nên chúng chẳng đáng để đưa lên báo chút nào. Chính xác là vì chúng được trù tính kỹ lưỡng để người ta đọc, nên chẳng có ma nào thèm đọc chúng.

Do đó, chúng ta có thể thừa nhận rằng các chính trị gia đã góp phần làm suy đồi nền báo chí. Công việc đó không hoàn toàn do chúng ta, những nhà báo, gây ra. Nhưng phần lớn là vậy. Đó phần lớn là trái ngọt từ tội lỗi đầu tiên và tự nhiên nhất của chúng ta—thói quen tự coi mình là những kẻ làm ảo thuật hơn là những tu sĩ, bởi vì định nghĩa cho thấy một kẻ làm ảo thuật thì đứng tách rời khỏi đám đông, trong khi một tu sĩ lại là một phần của đám đông ấy. Kẻ làm ảo thuật khinh miệt giáo dân của mình; còn nếu tu sĩ khinh miệt bất kỳ ai, thì kẻ đó hẳn phải là chính bản thân anh ta. Lời nguyền của toàn bộ nền báo chí, đặc biệt là thứ báo chí giật gân vốn là nỗi hổ thẹn của nghề nghiệp chúng ta, là việc chúng ta tự cho mình thông minh hơn những độc giả mà ta viết cho họ, trong khi thực tế, chúng ta thường thậm chí còn ngu ngốc hơn. Nhưng sự xấc láo nào rồi cũng có Nemesis của nó; và vị nữ thần báo oán ấy được minh họa rõ nét trong vấn đề tường thuật này.

Bởi vì nhà báo, sau khi đã quen với việc hạ thấp giọng điệu khi nói chuyện với công chúng, cuối cùng thường nói quá thấp và trở nên hoàn toàn man rợ và khó hiểu. Chính nỗ lực muốn tỏ ra dễ hiểu lại khiến anh ta trở thành kẻ tối nghĩa. Hình phạt đích đáng này có thể được nhận thấy rõ ràng ở những dòng tít gây sốc và trợn trừng mắt mà báo chí Mỹ đã du nhập và một số tờ báo Anh đang bắt chước theo. Tôi từng nhìn thấy một dòng tít trên một tờ báo Luân Đôn chỉ đơn giản thế này: “Bé Mary của Dobbin.” Tiêu đề này được dụng ý làm cho thân thuộc, bình dân và do đó, có lẽ là phải sáng sủa. Nhưng tôi phải mất một khoảng thời gian, sau khi đọc khoảng một nửa phần nội dung in ấn bên dưới, mới nhận ra rằng nó có liên quan đến việc cho ngựa ăn đúng cách. Thoạt nhìn, tôi đã hiểu nó, giống như cách mà nhà lãnh đạo lịch sử trong tương lai chắc chắn sẽ hiểu, là có ẩn ý gì đó về cô con gái nhỏ từng chiếm trọn tình cảm của vị Thiếu tá ở phần cuối cuốn “Vanity Fair”. Người Mỹ còn đẩy sự tối tăm do quá thừa ánh sáng này tiến đến những cực đoan điên rồ hơn nữa. Bạn có thể bắt gặp một cột báo trên một tờ báo Mỹ mang tiêu đề “Nhà thơ Brown bỏ hoa cam,” hay “Thượng nghị sĩ Robinson hiện đang dùng chiếc thìa xỏ giày cho mũ,” và bạn có thể phải mất rất lâu thì ý nghĩa đầy đủ mới thấm vào đầu bạn: đến giờ nó vẫn chưa thấm vào đầu tôi.

Và một phần của sự báo oán trí tuệ này cũng đeo bám những ai áp dụng phương pháp tường thuật diễn văn hiện đại. Họ cũng trở nên thần bí, chỉ đơn thuần bằng cách cố gắng tỏ ra thô tục. Họ cũng bị kết án phải luôn cố gắng viết giống như George R. Sims, nhưng bất chấp cả ý muốn của bản thân, họ lại thành công trong việc viết giống như Maeterlinck. Tổ hợp từ ngữ mà tôi trích dẫn từ một bài diễn văn được cho là của ông Bernard Shaw đã được phóng viên ghi lại với ý nghĩ rằng anh ta đang tỏ ra vô cùng bình dị và dân chủ. Nhưng thực ra, nếu có bất kỳ mối liên hệ nào giữa hai câu văn đó, thì nó chắc chắn phải tối tăm như những tầng rễ sâu thẳm nhất của Browning, hoặc vô hình như những sợi tơ mỏng manh nhất của Meredith. Trở nên giản dị và trở nên dân chủ là hai thành tựu vô cùng đáng kính trọng và khắc khổ; và không phải kẻ xu nịnh hay kẻ chỉ biết mưu cầu tư lợi nào cũng có được khả năng đạt được chúng. Vượt lên trên cả Maeterlinck hay Meredith là những bậc vĩ nhân như Homer và Milton, những người mà không ai có thể hiểu lầm được. Và Homer và Milton không chỉ là những nhà thơ vĩ đại hơn Browning (dù ông ấy có vĩ đại đến đâu), mà họ cũng sẽ là những nhà báo xuất sắc hơn rất nhiều so với những thanh niên ở tờ Daily Mail.

Tuy nhiên, ở hiện trạng lúc bấy giờ, sự xuyên tạc các bài diễn văn này chỉ là một phần trong sự xuyên tạc mang tính bao trùm của báo chí đối với toàn bộ cuộc sống hiện thực. Báo chí rất phổ biến, nhưng nó phổ biến chủ yếu dưới hình thức hư cấu. Cuộc sống là một thế giới, và cuộc sống được nhìn qua các trang báo lại là một thế giới khác; công chúng tận hưởng cả hai, nhưng họ ít nhiều vẫn nhận thức được sự khác biệt. Ví dụ, mọi người không tin rằng các cuộc tranh luận tại Hạ Viện lại mang tính kịch tính như những gì chúng thể hiện trên các tờ báo hằng ngày. Nếu họ tin như vậy, họ đã không tìm đến tờ báo hằng ngày, mà sẽ đến thẳng Hạ Viện. Các khán đài sẽ chật cứng người vào mỗi tối giống như thời kỳ Cách mạng Pháp; bởi vì thay vì đọc một câu chuyện in ấn với giá một xu, họ sẽ được mục kích một vở kịch đang diễn ra hoàn toàn miễn phí. Thế nhưng, người ta đều ngầm hiểu trong tim rằng báo chí cũng là một loại hình nghệ thuật quy ước giống như bất kỳ nghệ thuật nào khác, rằng nó chọn lọc, phóng đại và bóp méo sự thật. Chỉ có điều là sự báo oán của nó cũng giống như các loại hình nghệ thuật khác: nếu nó đánh mất mọi sự quan tâm đến chân lý, nó cũng đồng thời đánh mất mọi hình thái. Người hiện đại vẽ quá khéo léo sẽ cho ra đời bức tranh về một con bò trông giống như trận động đất ở San Francisco. Và nhà báo tường thuật một bài diễn văn quá khéo léo sẽ khiến nó trở nên vô nghĩa hoàn toàn.