Tôi không thể hiểu nổi những kẻ coi văn chương là chuyện trọng đại, nhưng tôi có thể yêu thương họ, và quả thực tôi vẫn làm vậy. Vì lòng quý mến ấy, tôi xin cảnh báo họ hãy tránh xa cuốn sách này. Đây chỉ là một tập hợp những bài viết thô sơ, vô định hình về các đề tài thời sự, hay nói đúng hơn là những chủ đề thoáng qua; và chúng đành phải được xuất bản y nguyên như khi được viết ra. Nhìn chung, chúng được chấp bút vào phút chót; chúng được nộp ngay trước thời điểm quá muộn màng, và tôi không nghĩ rằng nền cộng hòa của chúng ta sẽ sụp đổ tận gốc rễ nếu chúng được nộp muộn hơn một phút. Giờ đây, chúng buộc phải ra mắt với tất cả những khiếm khuyết đè nặng trên đầu, hay đúng hơn là trên đầu tôi; bởi vì những thói hư tật xấu của chúng quá trầm kha để có thể sửa chữa bằng một cây bút chì xanh, hay bằng bất cứ thứ gì tôi có thể nghĩ tới, ngoại trừ chất nổ.

Tội lỗi lớn nhất của chúng là có quá nhiều bài tỏ ra rất nghiêm trọng; ấy là vì tôi chẳng có thời gian để khiến chúng trở nên bỡn cợt. Trở nên nghiêm trang thì quá dễ; còn làm cho ra vẻ nhẹ nhàng, bông đùa mới thật khó khăn. Hãy để bất kỳ độc giả lương thiện nào nhắm mắt lại trong giây lát, rồi đối diện với tòa án bí mật trong tâm hồn tự vấn xem: liệu trong hai giờ tới, họ thực sự muốn được yêu cầu viết trang nhất của tờ Times, vốn ngập tràn những bài xã luận dài dòng, hay trang nhất của tờ Tit-Bits, vốn chứa đầy những mẩu chuyện cười ngắn. Nếu vị độc giả ấy đúng là con người có lương tâm và tinh tế như tôi vẫn tưởng, họ sẽ đáp ngay rằng thà viết vội mười bài cho tờ Times còn hơn là một mẩu cười cho tờ Tit-Bits. Trách nhiệm, một gánh nặng ngôn từ đầy thận trọng và đắn đo, là thứ dễ dàng nhất trên đời; ai ai cũng làm được. Đó là lý do vì sao có biết bao nhiêu người đàn ông mệt mỏi, luống tuổi và giàu có lại lao vào chính trường. Họ tỏ ra có trách nhiệm, đơn giản vì họ không còn đủ sự minh mẫn để sống bất kham và vô trách nhiệm nữa. Ngồi yên một chỗ thì trang nghiêm hơn là nhảy điệu Barn Dance. Lại còn nhàn hạ hơn nữa. Thế nên, trong những trang viết dễ dãi này, nhìn chung tôi giữ mình ở mức độ của tờ Times; chỉ thỉnh thoảng lắm tôi mới rướn người vươn lên gần đến tầm vóc của tờ Tit-Bits.

Tôi xin tiếp tục bảo vệ cho cuốn sách bất khả phòng thủ này. Các bài viết này còn một bất lợi nữa xuất phát từ sự vội vàng lúc chấp bút; chúng quá ư rườm rà và dài dòng. Một trong những bất lợi lớn nhất của sự vấp váp, vội vã là nó ngốn mất quá nhiều thời gian. Nếu tôi phải khởi hành đi Highgate vào đúng ngày này tuần sau, có lẽ tôi sẽ đi con đường ngắn nhất. Còn nếu tôi phải lên đường ngay phút này, gần như chắc chắn tôi sẽ chọn con đường dài nhất. Khi đọc lại những bài tiểu luận này, tôi cảm thấy vô cùng bực bội với chính mình vì đã không đi thẳng vào vấn đề nhanh hơn; ngặt nỗi tôi chẳng có đủ thảnh thơi để mà nhanh gọn. Có những trường hợp đến phát bực mà ở đó tôi mất đến hai hoặc ba trang để mô tả một thái độ mà bản chất của nó có thể gói gọn trong một câu châm ngôn; chỉ tiếc là lúc ấy chẳng có thời gian cho châm ngôn nữa. Tôi không hề hối hận về bất kỳ sắc thái quan điểm nào được bày tỏ ở đây; chỉ là tôi cảm thấy giá như chúng có thể được diễn đạt một cách ngắn gọn và chuẩn xác hơn biết bao. Chẳng hạn, những trang này chứa đựng một dạng phản đối lặp đi lặp lại nhắm vào thói khoác lác của một số nhà văn tự nhận mình thuần túy là người của thời đại mới. Họ cao ngạo vỗ ngực rằng triết lý vũ trụ của họ là triết lý tân thời nhất, triết lý mới nhất, hay là triết lý tiên tiến và cấp tiến. Tôi đã đả phá rất nhiều thói sùng bái hiện đại chủ nghĩa thuần túy. Khi dùng từ “hiện đại chủ nghĩa”, tôi không có ý ám chỉ riêng cuộc tranh cãi đang diễn ra trong Giáo hội Công giáo Rôma, dẫu rằng tôi thực sự kinh ngạc khi bất kỳ một nhóm trí thức nào lại chấp nhận một cái tên yếu ớt và thiếu tính triết lý đến vậy. Thật không thể hiểu nổi tại sao bất kỳ nhà tư tưởng nào lại có thể bình thản tự gọi mình là một tín đồ hiện đại chủ nghĩa; họ cũng có thể tự nhận mình là người tôn thờ ngày Thứ Năm cho rồi. Nhưng gạt bỏ hoàn toàn sự cố nhiễu đương thời đó sang một bên, tôi vẫn nhận thức được một sự bực dọc chung hướng về những kẻ luôn huênh hoang về sự tiến bộ và tính hiện đại của họ khi bàn luận về tôn giáo. Thế nhưng, tôi chưa bao giờ thành công trong việc thốt lên điều rành mạch và hiển nhiên nhất thực sự là căn bệnh của trào lưu hiện đại chủ nghĩa. Sự phản đối thực sự đối với chủ nghĩa hiện đại đơn giản nằm ở chỗ nó chỉ là một dạng thức của sự trịch thượng, hợm hĩnh. Đó là một nỗ lực nhằm nghiền nát một đối thủ lý trí không phải bằng lập luận, mà bằng thứ bí ẩn của sự bề trên, bằng cách ám chỉ rằng bản thân mình đặc biệt hợp thời hoặc rất sành sỏi (“biết tuốt”). Việc phô trương chuyện chúng ta đã đọc hết mọi cuốn sách mới xuất bản từ nước Đức chẳng khác nào thói trọc phú phô trương việc ta vừa tậu được những chiếc mũ kiểu cách mới nhất từ Paris. Đem một lời mỉa mai về sự cổ kính của một tín điều vào trong các cuộc thảo luận triết học cũng giống như đem tuổi tác của một người phụ nữ ra để châm chọc vậy. Đó là hành vi đê tiện vì nó hoàn toàn lạc lõng. Kẻ thuần túy theo chủ nghĩa hiện đại chẳng qua chỉ là một kẻ hợm hĩnh; hắn không tài nào chịu nổi việc mình bị tụt hậu so với mốt thời trang dù chỉ một tháng.

Tương tự như vậy, tôi nhận ra mình đã cố gắng diễn tả sự phản đối thực sự đối với những kẻ làm từ thiện trong những trang này nhưng chưa thành công. Tôi đã không nhìn ra sự phản đối vô cùng đơn giản đối với những mục đích do một số nhà lý tưởng giàu có cổ súy; mà phong trào cấm tửu chính là minh chứng hùng hồn nhất. Tôi từng dùng nhiều từ ngữ miệt thị để gọi sự việc ấy, nào là Chủ nghĩa Thanh giáo, sự kiêu kỳ, hay tinh thần quý tộc; nhưng tôi đã không nhìn ra và nêu bật lên được sự phản đối cơ bản nhất đối với hoạt động từ thiện: đó chính là bức hại tôn giáo. Bức hại tôn giáo không nằm ở những chiếc ốc vít kẹp ngón tay hay ngọn lửa thiêu ở Smithfield; bản chất của sự bức hại tôn giáo là thế này: kẻ nào nắm quyền lực vật chất trong Quốc gia, dù qua tài sản hay địa vị chính quyền, kẻ đó sẽ cai trị các đồng bào của mình không phải theo tôn giáo hay triết lý của họ, mà theo tôn giáo hay triết lý của chính hắn ta. Chẳng hạn, nếu tồn tại một quốc gia ăn chay; nếu có một khối đông đảo hợp nhất gồm những con người muốn sống theo đạo đức ăn chay, thì tôi xin dùng lời lẽ đầy cao ngạo của vị hầu tước Pháp trước thềm Cách mạng Pháp để tuyên bố rằng: “Cơ mà cho chúng ăn cỏ đi.” Có lẽ vị tài phiệt người Pháp ấy là một nhà nhân đạo; phần lớn các nhà tài phiệt đều thế. Có lẽ khi bảo những người nông dân ăn cỏ, ông ta đang gợi ý cho họ sự giản dị hợp vệ sinh của một nhà hàng chay. Nhưng đó là một sự suy đoán ngoài lề dù vô cùng hấp dẫn. Vấn đề ở đây là nếu một quốc gia thực sự ăn chay, thì chính quyền của họ hãy áp đặt toàn bộ sức nặng khủng khiếp của chế độ ăn chay lên người dân. Chính quyền hãy đãi các vị khách của quốc gia một bữa yến tiệc chay cấp nhà nước. Chính quyền hãy, theo nghĩa đen và đáng sợ nhất của từ ngữ, cho họ ăn đậu. Kiểu chuyên chế đó hoàn toàn có thể chấp nhận được; bởi đó là nhân dân đang chuyên chế lên tất cả mọi người. Thế nhưng những “nhà cải cách ôn độ” lại giống như một nhóm nhỏ những người ăn chay lặng lẽ và có hệ thống hành động dựa trên một giả định đạo đức hoàn toàn xa lạ với đại đa số quần chúng. Họ sẽ luôn phong tước quý tộc cho những người bán rau. Họ sẽ luôn lập ra các Ủy ban Quốc hội để điều tra đời sống riêng tư của những người bán thịt. Bất cứ khi nào họ tìm thấy một kẻ hoàn toàn nằm gọn trong sự thương xót của họ, chẳng hạn như một kẻ ăn xin, một phạm nhân hay một kẻ tâm thần, họ sẽ ép kẻ ấy phải chịu đựng nét chấm phá cuối cùng cho sự cô lập vô nhân đạo của mình bằng cách trở thành người ăn chay. Tất cả các bữa ăn cho học sinh sẽ là bữa ăn chay. Tất cả các quán rượu nhà nước sẽ là quán rượu chay. Có rất nhiều lý lẽ thuyết phục cho chế độ ăn chay nếu đem so với phong trào cấm tửu. Uống một ly bia dẫu dưới bất kỳ triết lý nào cũng không thể coi là say xỉn; thế nhưng theo triết lý này, việc giết một con vật lại có thể là tội giết người. Sự phản đối cả hai quá trình ấy không nằm ở chỗ hai tín điều cấm tửu và ăn chay là không thể chấp nhận được; đơn giản là chúng chưa hề được chấp nhận. Đó chính là bức hại tôn giáo vì nó không dựa trên tôn giáo hiện hữu của chế độ dân chủ. Những kẻ này đòi hỏi người nghèo phải chấp nhận trong thực tế điều mà họ thừa biết người nghèo sẽ không bao giờ chấp nhận trong lý thuyết. Đó mới chính là định nghĩa chuẩn xác nhất của sự bức hại tôn giáo. Tôi từng phản đối nỗ lực của phe Bảo thủ nhằm áp đặt lên những người Anh bình thường một nền thần học Công giáo mà họ không tin tưởng. Tôi thậm chí còn phản đối quyết liệt hơn nỗ lực áp đặt lên họ một nền đạo đức Hồi giáo mà họ kịch liệt chối bỏ.

Lại nữa, trong vấn đề báo chí giấu tên, dường như tôi đã bàn luận rất nhiều mà vẫn chưa làm nổi bật được vấn đề. Báo chí ẩn danh rất nguy hiểm, và mang độc tố trong đời sống hiện tại của chúng ta đơn giản vì nó đang nhanh chóng trở thành một cuộc sống ẩn danh. Đó mới chính là điều khủng khiếp về bầu không khí đương đại của chúng ta. Xã hội đang dần biến thành một hội kín. Kẻ bạo chúa hiện đại trở nên đáng sợ chính vì sự biến hóa khôn lường và tính trốn tránh của hắn. Hắn vô danh hơn cả nô lệ của chính mình. Hắn không hề độc ác hơn những tên bạo chúa trong quá khứ; nhưng hắn hèn nhát hơn nhiều. Nhà xuất bản giàu có có thể đối xử với nhà thơ nghèo tệ hơn hoặc khá hơn cách mà người chủ thợ cả thời xưa đối đãi với cậu thợ học việc cũ. Nhưng người thợ học việc đã bỏ trốn và người chủ thợ đã rượt đuổi theo cậu ta. Ngày nay, chính nhà thơ mới là người phải đi săn lùng và cố gắng trong vô vọng để xác định rõ trách nhiệm thuộc về ai. Lại là nhà xuất bản bỏ chạy. Viên thư ký của ngài Solomon bị sa thải; nàng nô lệ người Hy Lạp xinh đẹp của Sultan Suliman cũng chịu chung số phận bị sa thải; hoặc chính chiếc bao tải đã tước đoạt cuộc đời nàng. Dù nàng bị giấu kín dưới những con sóng đen ngòm của eo biển Bosphorus, ít ra kẻ thủ ác sát hại nàng thì không hề bị che giấu. Hắn ngự trên voi trắng, di chuyển sau những chiếc kèn bằng vàng. Thế nhưng trong trường hợp của viên thư ký, việc tìm ra ai là kẻ đã ra lệnh sa thải khó khăn chẳng kém gì việc tìm xem viên thư ký rồi sẽ dạt về đâu. Đó có thể là ngài Solomon, hoặc quản lý của ngài Solomon, hay người cô giàu có ở Cheltenham của ngài Solomon, hoặc chủ nợ giàu có ở Berlin của ngài Solomon. Cỗ máy tinh vi từng được sử dụng để buộc con người ta phải chịu trách nhiệm giờ đây lại chỉ được dùng duy nhất nhằm mục đích thoái thác trách nhiệm. Người ta thường bàn về sự kiêu ngạo của những kẻ bạo chúa; nhưng thời đại chúng ta lại không hề phải chịu đựng sự kiêu ngạo ấy. Chúng ta đang gánh chịu sự rụt rè của những kẻ bạo chúa; chịu đựng sự khiêm nhường đến mức né tránh của chúng. Do đó, chúng ta tuyệt đối không được khích lệ các nhà viết xã luận trở nên rụt rè; chúng ta không được thổi phồng thêm sự khiêm nhường vốn đã quá mức của họ. Thay vào đó, chúng ta phải tìm cáchmời gọi họ trở nên kiêu căng và phô trương; để rồi thông qua sự phô trương ấy, cuối cùng họ có thể tìm thấy con đường hướng tới sự trung thực.

Bản cáo trạng cuối cùng chống lại cuốn sách này là tồi tệ nhất trong tất cả. Đơn giản là thế này: nếu mọi chuyện suôn sẻ, cuốn sách này sẽ trở thành những lời nhảm nhí vô nghĩa. Bởi vì nó chủ yếu bận tâm đến việc đả kích những thái độ vốn dĩ mang tính ngẫu nhiên và không thể trường tồn. Dù sự nghiệp của một cuốn sách như thế này có ngắn ngủi đến đâu, nó có lẽ chỉ tồn tại lâu hơn chừng hai mươi phút so với phần lớn các triết lý mà nó công kích. Cuối cùng, việc chúng ta viết hay hay dở; việc chúng ta chiến đấu bằng dùi cui hay bằng sậy sẽ chẳng còn quan trọng với chúng ta nữa. Điều tối quan trọng đối với chúng ta chính là chúng ta đã chiến đấu vì lẽ phải nào.