Tôi đoán rằng sẽ có chút ít om sòm nổ ra quanh bản tuyên ngôn gần đây do một loạt các vị bác sĩ vô cùng tên tuổi ký tên, bàn về thứ được gọi là “cồn” hay “rượu”. Căn cứ vào âm điệu của nó, từ “alcohol” có vẻ là một từ gốc Ả Rập, giống như “algebra” và “Alhambra”, hai thứ khó ưa cũng mang gốc gác ấy. Tòa thành Alhambra ở Tây Ban Nha thì tôi chưa từng thấy bao giờ; nghe bảo đó là một công trình thấp lè tè và ngoằn ngoèo; điều tôi muốn nhắc tới là một công trình trang nghiêm hơn nhiều nằm ở Quảng trường Leicester. Nếu quả thực, như tôi suy đoán, “alcohol” là một từ tiếng Ả Rập, thì thật thú vị khi nhận ra rằng từ ngữ chung của chúng ta dùng để chỉ tinh chất của rượu vang, bia cùng những thứ tương tự lại bắt nguồn từ một dân tộc từng tiến hành cuộc chiến tranh nhắm thẳng vào chúng. Tôi tưởng tượng ra cảnh một vị tù trưởng Hồi giáo già nua nọ ngồi bên cửa lều vào một ngày nọ, với đôi mày cau lại đầy u ám và bộ râu đen rậm rầm rì nguyền rủa rượu vang như một biểu tượng của Thiên Chúa giáo, đang vắt óc suy nghĩ tìm cho ra một từ ngữ đủ ghê tởm để diễn tả nỗi căm phẫn mang tính chủng tộc và tôn giáo của mình, rồi bất ngờ thốt ra cái từ khủng khiếp “alcohol”. Việc các bác sĩ buộc phải sử dụng thuật ngữ này vì mục đích minh bạch khoa học thực sự là một bất lợi lớn cho họ khi thảo luận một cách công tâm về vấn đề này. Bởi lẽ tự bản thân từ ấy đã hàm chứa một lối ngụy biện vốn khiến những vấn đề đạo đức trở nên vô cùng hóc búa. Thật là một ngộ nhận lớn khi cho rằng, một khi người ta thèm một thức uống có cồn, thì điều họ khao khát tất yếu phải là cồn.

Hãy để một người đi bộ bền bỉ mười dặm đường vào một ngày hè nóng nực trên con đường quê đầy bụi bặm của nước Anh, và anh ta sẽ nhanh chóng khám phá ra lý do vì sao bia được phát minh. Việc bia có chứa một chút ít chất kích thích hóa ra lại là một trong những lý do nhỏ nhặt nhất thôi thúc anh ta gọi một cốc. Nói tóm lại, anh ta chẳng thèm khát cồn chút nào cả; cái anh ta muốn chính là bia. Nhưng tất nhiên, vấn đề không thể được giải quyết theo một cách đơn giản như vậy. Khó khăn thực sự đặt ra cho tất cả mọi người, và đặc biệt là cho các bác sĩ, nằm ở chỗ vị thế kỳ lạ của con người trong vũ trụ vật chất khiến cho việc đối xử với anh ta theo hướng thuần túy vật chất – dù là hướng này hay hướng khác – trở thành điều gần như bất khả thi. Con người, dù ở bất kỳ khía cạnh nào khác đi nữa, vẫn là một ngoại lệ. Nếu anh ta không phải là hình ảnh của Thượng đế, thì anh ta chỉ là một thứ bệnh dịch sinh ra từ cát bụi. Nếu không có chuyện một đấng thiêng liêng sa ngã, thì chúng ta chỉ có thể nói rằng một trong số các loài muông thú đã hoàn toàn mất trí. Dù ở trường hợp nào đi nữa, chúng ta cũng chẳng thể suy luận được mấy điều từ cơ thể con người nếu chỉ xem đó đơn thuần là cơ thể của một sinh vật ngây thơ và lành mạnh. Thể xác của anh ta đã hòa quyện quá sâu sắc với tâm hồn, như chúng ta có thể thấy qua ví dụ tối thượng về vấn đề giới tính. Có lẽ cũng đáng để đưa ra một lời cảnh báo dành cho các nhà từ thiện giàu có và những kẻ mộng mơ rằng không nên tùy tiện việnn dẫn luận điểm xuất phát từ loài vật này, ngay cả khi muốn chống lại những tệ nạn trầm trọng của sự quá độ; bởi đó là một luận điểm chứng minh quá ít hoặc quá nhiều.

Chắc chắn rằng, việc say xỉn là đi ngược lại tự nhiên. Nhưng theo một nghĩa thực sự thì làm con người cũng đã là đi ngược lại tự nhiên rồi. Chắc chắn rằng, người thợ chè chén vô độ đang hủy hoại các mô cơ thể của chính mình qua hơi men; nhưng chẳng ai biết được người thợ lành mạnh kia hao tổn bao nhiêu sinh lực vì lao động. Chẳng ai biết nhà từ thiện giàu có kia tốn hại bao nhiêu tâm sức vì trò chuyện; hoặc trong những điều kiện hiếm hoi hơn nhiều, vì suy ngẫm. Tất cả những gì thuộc về con người đều nguy hiểm hơn bất kỳ thứ gì tác động đến loài vật – từ giới tính, thi ca, tài sản cho đến tôn giáo. Lập luận thực sự chống lại thói say xỉn không phải là vì nó đánh thức con thú, mà vì nó đánh thức Ác ma. Nó chẳng hề khơi dậy con thú nào cả, và giả sử có thế đi nữa thì thông thường cũng chẳng có gì đáng ngại; con thú vốn là một sinh vật vô hại và khá là thân thiện, như bất cứ ai quan sát gia súc đều có thể thấy rõ. Chẳng có chút gì gọi là thú tính trong sự say sưa; và quả thực cũng chẳng có chút gì say sưa hay dẫu chỉ là sống động ở loài vật. Con người luôn là một cái gì đó tồi tệ hơn hoặc tuyệt vời hơn một loài vật; và một lập luận đơn thuần dựa trên sự hoàn hảo của loài vật chẳng bao giờ có thể chạm đến anh ta. Cứ thế, trong chuyện chăn gối, không một loài vật nào biết thượng võ cũng như đồi bại. Và cứ thế, chưa từng có loài vật nào phát minh ra thứ gì tồi tệ đến thế – hay tuyệt vời đến thế – như rượu.

Tuyên bố của nhóm bác sĩ cụ thể này rất rõ ràng và không hề thỏa hiệp; quả thực, trong bầu không khí hiện đại, nó thậm chí còn đáng được nhìn nhận với chút ít thiện cảm nhờ lòng dũng cảm về mặt đạo đức. Đương nhiên, đại đa số người hiện đại sẽ đồng tình với tuyên bố ấy khi nó khẳng định rằng thức uống có cồn thường có giá trị tối quan trọng trong những tình huống khẩn cấp của bệnh tật; nhưng tôi e rằng rất nhiều người sẽ phải tròn xoe mắt trước những lời lẽ dứt khoát mà họ dùng để miêu tả thứ đồ uống ấy khi được xem như một thức giải khát; họ không chỉ dừng lại ở việc tuyên bố rằng thức uống ấy dùng điều độ là vô hại: họ khẳng định một cách rành mạch rằng dùng điều độ là có lợi. Nhưng tôi cho rằng, khi nói vậy, các bác sĩ đã tâm niệm một chân lý có phần trái ngược với quan điểm thông thường. Tôi cho rằng theo kinh nghiệm của hầu hết các bác sĩ, việc cho bệnh nhân dùng bất kỳ loại cồn nào để trị bệnh (dù thường là cần thiết) lại chính là cách cho dùng mang tính nguy hiểm đạo đức cao nhất. Thay vì đưa nó cho một người khỏe mạnh vốn đang có trong tay vô vàn hình thức tận hưởng cuộc sống khác, bạn lại đang đưa nó cho một kẻ đang lâm vào bước đường cùng, đối với kẻ đó, đây là hình thức sinh tồn duy nhất. Người bệnh khó lòng có thể bị trách móc nếu do một sự cố nào đó bắt nguồn từ tình trạng thất thường và suy nhược của cơ thể, họ lại nhớ đến thứ đó như chính nguồn nước của sự sống và rồi lạm dụng nó như vậy. Bởi vì trong chừng mực việc uống rượu thực sự là một tội lỗi, thì nguyên nhân không phải vì nó hoang dã, mà vì nó tẻ nhạt; không phải vì nó là vô chính phủ, mà vì nó là sự nô lệ. Có lẽ cách uống tồi tệ nhất chính là uống vì mục đích chữa bệnh. Chắc chắn rằng cách uống an toàn nhất là uống một cách vô tư lự; nghĩa là chẳng bận tâm điều gì, và đặc biệt là chẳng màng gì đến thứ đồ uống ấy.

Đương nhiên, người bác sĩ phải có khả năng làm được rất nhiều điều trong việc kiềm chế những trường hợp cá biệt khi mà cơn khát bệnh hoạn lộ rõ; và vượt ra ngoài giới hạn đó, niềm hy vọng duy nhất dường như nằm ở sự gia tăng, hay đúng hơn là sự tập trung của dư luận thông thường đối với vấn đề này. Tôi vẫn luôn giữ vững lập trường khiêm nhường của riêng mình về vấn đề này. Tôi tin rằng nếu bằng cách nào đó, quán rượu bình dân ở địa phương có thể trở thành một chốn rõ rệt và biệt lập giống như bưu điện hay ga tàu ở địa phương ấy, nếu mọi kiểu người đều bước qua nơi đó để tìm mọi kiểu giải khát, thì bạn sẽ có được sự đảm bảo chống lại việc một kẻ cư xử tồi tệ trong quán rượu y như cách bạn đang có hiện nay để ngăn hắn cư xử tồi tệ tại bưu điện: đơn giản là sự hiện diện của những người hàng xóm bình tĩnh, tỉnh táo xung quanh hắn ta. Ở một nơi như thế, cái loại kẻ điên muốn uống một lượng whiskey vô hạn định sẽ bị đối xử nghiêm khắc y như cách các cơ quan bưu điện áp dụng đối với một gã điên đáng yêu có sở thích liếm một lượng tem vô hạn định. Việc liệu trong trường hợp nào có nên đưa ra một lời từ chối chính thức hay không vốn chỉ là chuyện nhỏ. Điều cốt yếu là trong cả hai trường hợp, nhà chức trách đều có thể nhanh chóng liên lạc với bạn bè và gia đình của kẻ đang có vấn đề về tâm thần ấy. Ít ra thì mụ nhân viên bưu điện cũng sẽ không xòe ra một dải tem sáu xu đầy cám dỗ ngay trước mắt kẻ cuồng si trong lúc hắn đang bị lôi cổ đi với chiếc lưỡi thè ra ngoài. Nếu chúng ta khiến việc uống rượu trở nên cởi mở và minh bạch, biết đâu chúng ta lại tiến được một bước tới việc xem nhẹ nó một cách vô tư. Trong những chuyện thế này, sự vô tư chính là sự minh mẫn: bởi vì cả những kẻ say xỉn lẫn tín đồ Hồi giáo đều chẳng thể nào dửng dưng nổi trước chén rượu ly trà.