Hôm nọ, tôi đọc được trên một mẩu báo một câu chuyện vô cùng thú vị và mang đậm tinh thần triết lý. Chuyện kể rằng có một người đang làm thủ tục tòng quân tại Portsmouth, và người ta đưa cho anh ta điền vào một tờ khai, có lẽ là thủ tục chung cho mọi trường hợp như vậy, trong đó có một mục hỏi về tôn giáo của anh ta. Với một vẻ nghiêm cẩn và đầy cung kính hệt như khi hành lễ, người đó đã điền vào hai từ: “Tông đồ phái Methuselah.” Bất cứ ai duyệt qua những tờ khai kiểu này, tôi tưởng tượng rằng, chắc hẳn đã từng bắt gặp không ít thứ đạo lạ đời trong đời mình; trừ phi quân đội đang ngày càng xuống dốc. Thế nhưng, dẫu am hiểu chuyên môn đến đâu chăng nữa, người tiếp nhận cũng không tài nào xếp nổi “đạo Methuselah” vào những gì mà Bossuet từng gọi là các biến thể của đạo Tin Lành. Anh ta cảm thấy tò mò tột độ về các tín điều và khuynh hướng của giáo phái này, bèn gặng hỏi người lính xem nó nghĩa là gì. Người lính đáp rằng tôn giáo của anh ta là “sống càng lâu càng tốt.”

Giờ đây, nếu xét như một sự kiện trong lịch sử tôn giáo của châu Âu, câu trả lời của người lính ấy còn đáng giá hơn cả trăm xe chở đầy những tờ báo quý, báo tháng, báo tuần và báo ngày chuyên bàn về các vấn đề tôn giáo cùng sách vở tôn giáo. Ngày nào mặt báo cũng điểm sách cho một vị triết gia mới nổi nào đó với một thứ tôn giáo hoàn toàn mới; thế nhưng trong toàn bộ hai nghìn chữ của cả hai cột báo ấy, lại chẳng có lấy một từ nào hóm hỉnh hay khôn ngoan bằng từ “Methuselahite” kia. Ý nghĩa cốt lõi của văn chương đơn giản là cô đọng một câu chuyện dài; đó chính là lý do vì sao những cuốn sách triết học hiện đại của chúng ta chẳng bao giờ mang hơi thở văn chương. Người lính ấy mang trong mình linh hồn thực sự của văn chương; anh ta là một trong những bậc thầy tạo dựng câu chữ của tư duy hiện đại, tựa như Victor Hugo hay Disraeli. Anh ta đã tìm ra đúng một từ để định nghĩa chủ nghĩa ngoại giáo của thời đại ngày nay.

Kể từ nay, khi các nhà triết học hiện đại tìm đến tôi với những tôn giáo mới của họ (và lúc nào cũng có sẵn một hàng dài người xếp hàng đợi sẵn ngoài kia), tôi sẽ đoán trước những lời vòng vo tam quốc của họ và có thể chặn đứng họ bằng một từ duy nhất xuất thần. Một kẻ trong số họ sẽ mở lời: “Tôn giáo Mới, vốn được xây dựng trên Năng lượng Nguyên thủy trong Tự nhiên ấy...” “Methuselahite!” tôi sẽ cộc cằn đáp trả; “chào buổi sáng.” “Đời sống con người,” kẻ khác sẽ cất lời, “Đời sống con người, sự thiêng liêng tối thượng duy nhất, đã được giải phóng khỏi tín điều và giáo điều...” “Methuselahite!” tôi sẽ quát lên. “Biến đi cho khuất mắt tôi!” “Tôn giáo của tôi là Tôn giáo của Niềm Vui,” kẻ thứ ba giải thích (một lão già hói đầu đang ho hắng và đeo kính màu), “Tôn giáo của Niềm Kiêu hãnh và Sự Ngây ngất Thể xác, và... của tôi...” “Methuselahite!” tôi lại thét lên, rồi vỗ mạnh một cái đầy suồng sã vào lưng hắn, khiến hắn ngã nhào. Đoạn, một gã thi sĩ trẻ da xanh xao với mái tóc xoăn tít như loài rắn sẽ đến thưa với tôi (y như những gì vừa diễn ra hôm nọ): “Những tâm trạng và ấn tượng mới là chân lý duy nhất, và chúng thì không ngừng thay đổi hoàn toàn. Do đó tôi khó lòng định nghĩa nổi tôn giáo của mình...” “Tôi thì định nghĩa được,” tôi sẽ đáp, có phần nghiêm nghị. “Tôn giáo của anh là sống thật lâu; và nếu anh còn đứng đây thêm một khoảnh khắc nữa thì anh sẽ chẳng tài nào hoàn thành nổi tôn giáo ấy đâu.”

Một triết học mới nhìn chung trong thực tế thường đồng nghĩa với việc ca tụng một thói hư tật xấu cũ kỹ nào đó. Chúng ta từng chứng kiến những kẻ ngụy biện bảo vệ sự tàn nhẫn, rồi gọi đó là tính nam nhi. Chúng ta từng chứng kiến những kẻ ngụy biện bảo vệ sự trụy lạc, rồi gọi đó là sự tự do của cảm xúc. Chúng ta từng chứng kiến những kẻ ngụy biện bảo vệ sự lười biếng, rồi gọi đó là nghệ thuật. Hầu như chắc chắn sẽ xảy ra — và hầu như chắc chắn có thể tiên đoán được rằng — trong bữa tiệc cuồng hoan của thói ngụy biện này, sẽ có lúc xuất hiện một kẻ ngụy biện muốn thi vị hóa sự hèn nhát. Và một khi chúng ta đã bước vào thế giới bệnh hoạn chỉ toàn những lời lẽ điên rồ ấy, thì sẽ có biết bao điều để nói về sự hèn nhát làm sao! “Chẳng phải cuộc sống là một điều tươi đẹp và rất đáng để gìn giữ hay sao?” người lính sẽ thốt lên trong lúc cắm cổ chạy trốn. “Chẳng lẽ ta không nên kéo dài phép mầu tinh tế của ý thức hay sao?” chủ nhà sẽ nói khi chui xuống gầm bàn. “Chừng nào trên trái đất này vẫn còn hoa hồng và hoa huệ, chẳng lẽ ta không nên ở lại đây sao?” tiếng vọng của người dân thường sẽ cất lên từ dưới gầm giường. Biện minh cho kẻ hèn nhát như một dạng thi sĩ và nhà huyền bí học cũng dễ dàng chẳng kém gì việc, trong rất nhiều cuốn sách gần đây, biện minh cho kẻ sống thiên về cảm xúc như một dạng thi sĩ và nhà huyền bí học, hay biện minh cho kẻ bạo chúa như một dạng thi sĩ và nhà huyền bí học. Khi thứ triết lý ngụy biện và bệnh hoạn lớn lao cuối cùng ấy được rao giảng trong một cuốn sách hay trên một diễn đàn, bạn có thể tin chắc rằng nó sẽ tạo ra một làn sóng hưởng ứng mạnh mẽ, nghĩa là tạo ra một làn sóng cuồng nhiệt trong số những kẻ tiểu tư sản quanh quẩn bên sách vở và bục giảng. Sẽ xuất hiện một Tôn giáo vĩ đại mới, Tôn giáo của chủ nghĩa Methuselah: với những nghi lễ y yến, tư tế và bàn thờ. Những tín đồ sùng đạo của nó sẽ cùng nhau thề nguyện với một lời thề lớn lao là sẽ sống thật lâu. Nhưng có một điều an ủi là: họ sẽ chẳng làm được đâu.

Bởi lẽ, quả thực, điểm yếu của sự sùng bái đời sống thuần túy tự nhiên này (vốn là một tín điều quá đỗi quen thuộc ngày nay) nằm ở chỗ nó phớt lờ nghịch lý của lòng dũng cảm và chuốc lấy thất bại ngay trong mục đích của chính mình. Trên thực tế, chẳng có ai mất mạng nhanh hơn những tín đồ phái Methuselah. Nghịch lý của lòng dũng cảm là một người phải hơi thờ ơ với sinh mạng của mình thì mới mong giữ được nó. Và ngay trong chính câu chuyện mà tôi vừa dẫn chứng, chúng ta có thể thấy một ví dụ cho thấy lý thuyết về chủ nghĩa Methuselah thực ra ít truyền cảm hứng đến nhường nào cho đời sống cao đẹp nhất của chúng ta. Bởi vì có một câu đố trong trường hợp đó không tài nào dễ dàng giải đáp nổi. Nếu tôn giáo của người đàn ông ấy là sống càng lâu càng tốt, thì cớ quái gì mà anh ta lại đi tòng quân làm lính?