Chắc hẳn chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ phải đi vận động tranh cử; thậm chí có người trong chúng ta còn tham gia ứng cử. Dĩ nhiên, không có thế lực nào có thể ép tôi tiết lộ rằng mình đứng về phe nào, ngoại trừ việc xin tuyên bố rằng do một sự trùng hợp kỳ lạ, phe của tôi luôn là lựa chọn duy nhất mà một công dân cao thượng, có tinh thần vì cộng đồng và lòng yêu nước có thể dẫu chỉ đoái hoài trong chốc lát. Nhưng xét về bản chất chung của công tác vận động tranh cử, vì đây là một vấn đề phi đảng phái, thiết nghĩ chúng ta hoàn toàn có quyền bàn tới. Những quy tắc dành cho người đi vận động tranh cử vốn khá quen thuộc với bất kỳ ai từng làm công việc này. Chúng được in trên tấm thẻ nhỏ mà bạn luôn mang theo bên mình rồi đánh rơi lúc nào không hay. Tôi nhớ có điều khoản quy định rằng bạn không được mời cử tri ăn uống. Dù bạn có lòng hiếu khách đến mấy đối với chủ nhà, bạn cũng không được mang theo bữa trưa của họ trong người. Bạn không được lòi ra một miếng cốt-lết bê từ túi áo đuôi tôm. Bạn không được giấu trứng chần quanh người. Bạn cũng không được, giống như một tay ảo thuật gia, rút những củ khoai tây nướng từ trong mũ ra. Nói tóm lại, người đi vận động tranh cử tuyệt đối không được cho cử tri ăn dưới bất kỳ hình thức nào. Còn việc cử tri có được phép đãi người đi vận động tranh cử hay không, liệu cử tri có thể cho họ cốt-lết bê và khoai tây nướng hay không, lại là một vấn đề pháp lý mà tôi chưa bao giờ tài nào nắm rõ. Khi đi vận động một quý ông nào đó, đôi khi tôi cũng thấy thòm thèm muốn hỏi xem có điều luật nào cấm ông ấy khoản đãi tôi đồ ăn thức uống hay không; nhưng ngặt nỗi đó lại là một chủ đề khá tế nhị để mở lời. Thêm vào đó, thái độ của ông ta đôi khi cũng khiến tôi hoài nghi về việc liệu ông ta có làm thế hay không, ngay cả khi được phép. Dù vậy, vẫn có những cử tri thấy việc tìm hiểu xem có luật nào cấm hối lộ người đi vận động tranh cử hay không là một việc bõ công. Biết đâu họ có thể hối lộ để tống khứ kẻ vận động đi cho khuất mắt.

Quy định thứ hai cấm người đi vận động tranh cử, được in trên tấm thẻ nhỏ, là bạn không được xúi giục bất cứ ai mạo danh cử tri. Thú thực là tôi chẳng hiểu câu này có nghĩa gì cả. Việc hóa trang thành một cử tri trung bình nghe có vẻ hơi mơ hồ. Theo tôi được biết thì chẳng có bộ đồng phục nào được thừa nhận rộng rãi, chẳng hạn như áo ghi-lê đậm chất công dân cùng bộ ria mép ái quốc cả. Trò này cuối cùng lại tương tự như câu chuyện của một người bạn giàu có của tôi, người từng diện trang phục dự vũ hội hóa trang trong tạo hình... một quý ông. Có lẽ ý của nó là có một thông lệ mạo danh một cá nhân cử tri cụ thể nào đó. Kẻ đi vận động rón rén đến nhà đồng minh của mình, xách theo một chiếc túi đựng đồ hóa trang. Lời từ trong túi, hắn lôi ra một bộ ria mép trắng và một chiếc kính một mắt, những thứ đủ sức biến một kẻ tầm thường nhất thành bản sao đáng sợ của viên Đại tá ở số nhà 80. Hoặc hắn vội vã gắn lên mặt người bạn của mình chiếc mũi khoằm to lớn và cái đầu hói trơn trụi, những thứ cốt lõi để tạo ra ảo ảnh rằng Giáo sư Budger đang hiện diện nơi đây. Tôi không dám nhận là mình gỡ nổi những nút thắt rắc rối này. Tôi chỉ có thể nói rằng, khi tôi còn là một người đi vận động tranh cử, tấm thẻ nhỏ ấy đã dạy tôi với đầy đủ sự nghiêm túc và uy quyền rằng tôi không được xúi giục bất kỳ ai mạo danh cử tri: và tôi có thể đặt tay lên ngực mình mà quả quyết rằng tôi chưa bao giờ làm thế.

Lời răn thứ ba trên tấm thẻ là điều mà thoạt nhìn, nếu được diễn giải chính xác theo từng con chữ, dường như đang làm lung lay chính nền móng của nền chính trị nước nhà. Nó bảo tôi rằng không được “đe dọa cử tri bằng bất kỳ hệ lụy nào.” Chắc chắn dụng ý của quy định này là áp dụng cho những lời đe dọa mang tính cá nhân và phi pháp; ví dụ như khi một ứng cử viên giàu có đe dọa tăng toàn bộ tiền thuê nhà, hoặc tự dựng một bức tượng tôn vinh chính mình. Nhưng xét theo nghĩa đen và ngữ pháp, câu này chắc chắn sẽ vơ đũa cả nắm sang cả những lời đe dọa chung chung về thảm họa giáng xuống toàn thể cộng đồng – vốn là nội dung chính trong các cuộc tranh luận chính trị. Khi một nhà vận động tranh cử nói rằng nếu ứng cử viên đối lập đắc cử, đất nước sẽ lụi tàn, thì anh ta đang đe dọa cử tri bằng những hệ lụy nhất định. Khi một người ủng hộ Thương mại Tự do nói rằng nếu áp dụng Thuế quan, người dân ở Brompton hay Bayswater sẽ phải bò lê bò càng ra mà ăn cỏ, anh ta cũng đang đe dọa họ bằng những hệ lụy. Khi một nhà Cải cách Thuế quan nói rằng nếu chính sách Thương mại Tự do kéo dài thêm một năm nữa, Nhà thờ St. Paul sẽ biến thành đống đổ nát còn đồi Ludgate Hill sẽ hoang vắng chẳng khác gì bãi đá Stonehenge, thì anh ta cũng đang đe dọa đấy thôi. Thế thì làm sao mà một người có thể xưng là nhà Cải cách Thuế quan nếu họ không được phép nói thế? Lại còn làm chính trị gia hay ứng cử viên nghị viện để làm gì nếu người ta không được phép lớn tiếng cảnh báo người dân rằng nếu phe kia thắng cử, nước Anh sẽ lập tức bị xâm chiếm và nô dịch, máu chảy thành sông dọc khu The Strand, và toàn bộ các quý cô Anh quốc sẽ bị bắt cóc vào các hậu cung? Nhưng suy cho cùng, những chuyện đó cũng chỉ là những “hệ lụy”, theo một cách nói nào đó.

Đa số những người tự cho là thanh tao thời nay thường lên án tệ vận động tranh cử. Tương tự như vậy, phần lớn những người thanh tao ấy (thường cũng chính là bộ phận đó) hay lên án cả thói phỏng vấn người nổi tiếng. Đối với tôi, thật kỳ lạ làm sao khi thế giới thanh tao này lại dành toàn bộ sự phẫn nộ cho những khía cạnh tương đối cởi mở và vô hại trong cả hai lĩnh vực ấy. Phải thừa nhận rằng có một lượng lớn sự đồi bại và giả dối trong chính trường bầu cử của chúng ta; nhưng điều trung thực nhất trong toàn cái đống hỗn độn đó lại chính là công tác vận động tranh cử. Một con người không có quyền “nuôi dưỡng” một khu vực bầu cử bằng những hoạt động từ thiện mang tính áp đặt, không có quyền mua chuộc nó bằng những tặng vật lớn lao như công viên hay thư viện, hay vẽ ra những viễn cảnh mơ hồ về lòng nhân ái trong tương lai; tất cả những điều đó, dẫu vẫn diễn ra mà không hề bị quở trách, chẳng qua cũng chỉ là hành vi hối lộ trơ trẽn. Nhưng một con người hoàn toàn có quyền tiến đến một người tự do khác và lịch sự hỏi xem anh ta có muốn bỏ phiếu cho mình hay không. Thông tin đó có thể được hỏi, được đồng ý hoặc bị từ chối mà chẳng làm tổn hại đến phẩm giá của bất kỳ bên nào, và đó là điều mà một công viên hối lộ không bao giờ làm được. Ngành báo chí phỏng vấn cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Trong một nghề nghiệp vốn đầy rẫy những mê cung của sự giả dối, việc phỏng vấn lại là một trong những việc giản dị và chân thành nhất. Người đi vận động tranh cử, khi muốn biết ý kiến của một người, cứ việc đến thẳng và hỏi người đó. Việc này có thể gây phiền toái; nhưng đó là cách làm thẳng thắn và minh bạch nhất có thể. Tương tự, nhà báo khi muốn biết quan điểm của ai đó, cứ việc đến và hỏi người đó. Lại một lần nữa, dẫu nó có thể phiền toái, nhưng đó vẫn là điều rạch ròi và thẳng thắn bậc nhất. Thế nhưng, tất cả những thói hoài nghi có hệ thống và thực chất khác trong nền báo chí của chúng ta lại nhởn nhơ trôi qua mà không hề bị chỉ trích, thậm chí chẳng ai thèm hay biết – từ động cơ tài chính đằng sau các chính sách, những tấm áp phích đánh lừa dư luận, cho đến việc ém nhẹm những lá thư khiếu nại chính đáng. Một lời buộc tội về một ai đó có thể sai lệch đến mức đê tiện, nhưng người ta vẫn điềm tĩnh đọc nó. Thế nhưng, một lời phát biểu trực tiếp của một người với phóng viên lại bị xem là thứ dung tục không thể dung thứ. Việc tờ báo bóp méo sự thật về ông ta thì chẳng sao cả; nhưng việc ông ta tự nói lên tiếng nói của chính mình lại bị coi là kém văn hóa. Sai lầm cốt lõi trong cả hai trường hợp này nằm ở chỗ những kẻ thanh tao kia đang công kích chính trị và báo chí dựa trên lăng kính của sự dung tục. Tất nhiên, chính trị và báo chí, ngẫu nhiên thay, lại là những thứ rất dung tục. Nhưng sự dung tục ấy không phải là điều tồi tệ nhất ở chúng. Mọi thứ trong cả hai lĩnh vực này đã tồi tệ đến mức giờ đây, sự dung tục lại chính là điều tốt đẹp nhất sót lại ở chúng. Sự dung tục của chúng ít ra vẫn là một thứ âm thanh ồn ào; trong khi mối nguy hại lớn nhất lại chính là sự im lặng luôn kéo đến trước lúc tàn lụi. Sự thuyết phục qua lại bằng lời ăn tiếng nói trong các kỳ bầu cử hoàn toàn mang tính con người và hợp lý; chính những sự thuyết phục trong im lặng mới là thứ đáng nguyền rủa tột cùng.

Nếu quả thực Tòa Hạ viện không đủ chỗ chứa cho tất cả các hạ nghị sĩ, thì đó chính là một ví dụ xuất sắc cho cái mà chúng ta gọi là những nghịch lý của Hiến pháp Anh. Tôi cũng cho rằng đó đồng thời là một minh họa tuyệt vời cho thấy những nghịch lý ấy thực sự tai hại đến nhường nào. Hầu hết người Anh đều cho rằng những nghịch lý đó chẳng có gì to tát; họ không hề cảm thấy xấu hổ vì sự phi lý của mình; trái lại, họ tự hào vì điều đó. Lãnh chúa Macaulay (một người Anh vô cùng điển hình, lãng mạn, đầy định kiến và chất thơ), Lãnh chúa Macaulay từng tuyên bố rằng ông sẽ chẳng thèm nhúc nhích một ngón tay để dẹp bỏ một nghịch lý nếu nó chưa trở thành một nỗi bất bình thực sự. Nhiều người Anh cứng cỏi và lãng mạn khác cũng suy nghĩ y như vậy. Họ ca tụng những nghịch lý của chúng ta; họ kiêu hãnh vì sự phi logic của mình; họ bảo điều đó chứng tỏ chúng ta là một dân tộc thực tế đến nhường nào. Họ đã hoàn toàn sai lầm. Trong vấn đề này, cũng như trong một vài vấn đề khác, Lãnh chúa Macaulay đã sai lầm hoàn toàn. Những nghịch lý thực sự rất quan trọng và gây ra vô vàn tác hại; những sự phi lý mang tính trừu tượng thực sự rất quan trọng và gây ra vô vàn tác hại. Lý do thì bất kỳ ai dẫu chỉ hơi am hiểu về bản thân con người cũng có thể tự nhận ra. Mọi sự bất công đều khởi nguồn từ trong tâm trí. Và những nghịch lý chính là thứ tập cho tâm trí quen dần với tư duy vô lý và sai trái. Giả sử theo một bộ luật tiền sử nào đó, tôi có quyền buộc mọi người dân ở Battersea phải gật đầu ba lần trước khi bước xuống giường. Các nhà chính trị thực tiễn có thể cho rằng quyền lực đó chỉ là một nghịch lý vô hại; rằng nó chẳng gây ra bất bình nào cả. Nó chẳng thể làm tổn hại thần dân của tôi, cũng chẳng đem lại lợi ích gì cho tôi. Họ sẽ cho rằng người dân Battersea hoàn toàn có thể cúi đầu tuân theo một cách vô sự. Thế nhưng, người dân Battersea không thể bình yên tuân theo điều đó được. Nếu tôi bắt họ gật đầu như thế suốt năm mươi năm, thì đến cuối quãng thời gian đó, tôi có thể dễ dàng cắt đứt đầu họ với mức độ thuận lợi lớn hơn gấp bội. Bởi vì khi ấy, trong tâm trí của từng người dân đã hằn sâu vĩnh viễn cái quan niệm rằng việc tôi sở hữu một thứ quyền lực kỳ quái và phi lý là một chuyện hết sức tự nhiên. Họ sẽ trở nên quen với sự điên rồ.

Bởi lẽ, để con người có thể đứng lên chống lại bất công, ngần ấy thôi là chưa đủ; họ không chỉ cần cảm thấy bất công là khó chịu. Họ phải cảm thấy bất công là một điều lố bịch; hơn hết, họ phải cảm thấy nó thật đáng kinh ngạc. Họ bắt buộc phải giữ lại được sự dữ dội của một nỗi ngạc nhiên nguyên sơ. Đó chính là lời giải thích cho một thực tế kỳ lạ từng làm trăn trở biết bao người khi nghiên cứu mối quan hệ giữa triết học và cải cách. Thực tế đó (ý tôi là) những người theo chủ nghĩa lạc quan lại là những nhà cải cách thực tế hơn nhiều so với những kẻ bi quan. Nhìn bề ngoài, người ta dễ tưởng tượng rằng kẻ hay chỉ trích mới chính là nhà cải cách; rằng kẻ nào cho rằng mọi thứ đều sai trái mới là người đi sửa chữa mọi thứ. Nhưng trong thực tiễn lịch sử, sự việc lại hoàn toàn ngược lại; kỳ lạ thay, chính kẻ yêu mến mọi thứ đúng như bản chất hiện tại của chúng mới là người thực sự làm cho chúng tốt hơn lên. Một người lạc quan như Dickens đã thực hiện được nhiều cuộc cải cách hơn gã bi quan Gissing. Một người như Rousseau ôm ấp một học thuyết về bản chất con người hồng hào thái quá; thế nhưng ông lại châm ngòi cho một cuộc cách mạng. Một người như David Hume cho rằng hầu hết mọi sự trên đời đều ngập tràn ảm đạm; thế nhưng ông lại là một người theo trường phái Bảo thủ, và chỉ mong giữ nguyên trạng mọi thứ như cũ. Một người như Godwin tin rằng sự tồn tại vốn dĩ tràn đầy nhân ái; nhưng ông lại là một kẻ nổi loạn. Một người như Carlyle tin rằng sự tồn tại tàn nhẫn vô tình; thế nhưng ông lại là một tín đồ của đảng Bảo thủ (Tory). Ở bất cứ đâu, kẻ bắt tay vào thay đổi vạn vật luôn là kẻ bắt đầu bằng việc yêu mến vạn vật. Và lời giải thích thực sự cho thành công của nhà cải cách lạc quan, cũng như thất bại của nhà cải cách bi quan, suy cho cùng lại vô cùng đơn giản. Đó là vì người lạc quan có thể nhìn nhận cái sai không chỉ bằng sự phẫn nộ, mà còn bằng một nỗi phẫn nộ bàng hoàng. Khi kẻ bi quan nhìn vào bất kỳ một hành vi đồi bại nào, thì đối với hắn, suy cho cùng, đó cũng chỉ là sự lặp lại của bản chất đồi bại vốn có trong sự tồn tại này. Tòa án Chancery cũng bất hợp pháp – giống như nhân loại vậy. Tòa án Dị giáo thật gớm ghiếc – y như cả vũ trụ này. Nhưng người theo chủ nghĩa lạc quan lại nhìn nhận bất công như một điều gì đó lạc điệu và bất ngờ, và chính điều đó đã quất roi vào hành động của họ. Kẻ bi quan có thể nổi giận trước cái ác; nhưng chỉ có người lạc quan mới có thể ngạc nhiên vì nó.

Và mối quan hệ giữa một nghịch lý đối với tư duy logic cũng diễn ra tương tự như thế. Kẻ bi quan căm ghét cái ác (giống như Lãnh chúa Macaulay) đơn thuần chỉ vì nó là một nỗi bất công gây phiền muộn. Người lạc quan căm ghét nó còn vì nó là một nghịch lý; một sự mâu thuẫn với quan niệm của anh ta về trật tự vạn vật. Và việc trật tự vạn vật trong chính trị cũng như các lĩnh vực khác phải minh bạch, có thể giải thích và biện minh được không phải là điều tầm thường chút nào, trái lại, nó vô cùng quan trọng. Khi con người đã quen với sự phi lý, họ sẽ chẳng bao giờ còn biết giật mình trước sự bất công. Khi con người đã trở nên quen thuộc với một nghịch lý, họ cũng chuẩn bị sẵn tâm thế để đón nhận một nỗi bất công; họ có thể thấy nỗi bất công ấy thật trầm trọng, nhưng họ sẽ chẳng bao giờ còn thấy nó lạ lùng nữa. Hãy lấy ví dụ, dẫu chỉ như một minh họa xuất sắc cho chính vấn đề đã được đề cập từ trước; ý tôi là những chiếc ghế, hay đúng hơn là sự thiếu thốn chỗ ngồi trong Hạ viện. Có lẽ đúng là trong những điều kiện tốt nhất đi nữa thì cũng chẳng bao giờ có chuyện tất cả các nghị sĩ đều tề tựu đông đủ. Có lẽ một sự hiện diện đầy đủ trọn vẹn sẽ chẳng bao giờ thực sự diễn ra. Nhưng ai có thể đoán định được rằng sự vắng mặt của các nghị sĩ đã chịu bao nhiêu ảnh hưởng từ cái giả định bình thản rằng họ sẽ cứ việc trốn biệt tích? Làm sao có thể trông chờ bất kỳ ai góp sức tạo nên một buổi họp mặt đầy đủ khi bản thân anh ta thừa biết rằng sự có mặt đầy đủ ấy vốn dily bị cấm đoán trên thực tế? Làm sao những kẻ dựng lên Tòa nhà Quốc hội lại có thể làm tròn bổn phận một cách hợp lý khi chính những kẻ xây dựng nên ngôi nhà ấy đã chẳng làm tròn trách nhiệm của mình một cách hợp lý? Nếu tiếng kèn cất lên những âm thanh mơ hồ, thì ai là kẻ sẽ chuẩn bị sẵn sàng cho trận chiến? Và sẽ thế nào nếu những lời tuyên bố của tiếng kèn mang hình hài này: “Ta ra lệnh cho các ngươi, vì lòng yêu vua yêu nước, hãy tề tựu về Hội đồng này. Và ta thừa biết là các ngươi sẽ chẳng đời nào đến đâu.”