Chẳng có thói quen nào nguy hiểm hay đáng ghê tởm hơn thói quen mừng Giáng sinh trước khi nó đến, hệt như tôi đang làm trong bài viết này. Bản chất của một dịp lễ hội chính là việc nó bùng nổ một cách rực rỡ và bất ngờ; rằng mới khoảnh khắc trước ngày trọng đại ấy hãy còn chưa tới, mà khoảnh khắc sau nó đã hiện hữu ngay trước mắt. Cho đến một thời điểm cụ thể nào đó, bạn vẫn thấy lòng mình bình thường và có phần ảm đạm; bởi lúc ấy mới chỉ là ngày Tư. Thế nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, tim bạn bỗng nhảy vỡ òa, hồn và xác cùng nhảy múa như đôi tình nhân; bởi chỉ trong một hơi thở bùng cháy, thứ Năm đã về tự bao giờ. (Tất nhiên) tôi đang giả định rằng bạn là một tín đồ của thần Thor, và bạn tôn vinh ngày của vị thần ấy mỗi tuần một lần, có lẽ là bằng cả vật hiến tế là con người. Mặt khác, nếu bạn là một người theo đạo Thiên Chúa mang quốc tịch Anh thời hiện đại, bạn sẽ chào đón sự xuất hiện của ngày Chủ nhật Anh quốc (tất nhiên) bằng chính thứ cảm xúc hân hoan bùng nổ ấy. Nhưng tôi cho rằng dù đó là ngày gì đi nữa, miễn là ngày mang ý nghĩa lễ hội hoặc biểu tượng đối với bạn, thì điều cốt yếu là phải có một lằn ranh đen thật rạch ròi giữa ngày đó với khoảng thời gian đi trước. Và tất cả những phong tục lành mạnh xưa cũ liên quan đến Giáng sinh đều ngầm hiểu rằng người ta không nên chạm vào, nhìn thấy, hay biết về, hay nhắc đến bất cứ điều gì trước khi Ngày Giáng sinh thực sự gõ cửa. Chẳng hạn, trẻ em xưa nay không bao giờ được nhận quà cho đến tận thời điểm được định sẵn. Những món quà được bọc kín trong giấy gói màu nâu, mà đôi khi vô tình lòi ra một cái búp bê hay chân chú lừa con. Tôi ước gì nguyên tắc này cũng được áp dụng cho các nghi lễ và ấn phẩm Giáng sinh hiện đại. Đặc biệt, điều đó cần phải được tuân thủ đối với những ấn phẩm số đặc biệt mừng Giáng sinh của các tạp chí. Các chủ bút tạp chí phát hành số báo Giáng sinh sớm đến mức người đọc có khi còn đang bùi ngùi thương tiếc con gà tây của năm ngoái, chứ chưa thể thực sự tĩnh tâm để hướng về con gà tây sắp sửa được dọn lên. Các số báo Giáng sinh của tạp chí lẽ ra nên được gói kín bằng giấy gói màu nâu và cất kỹ cho đến tận Ngày Giáng sinh. Ngẫm lại, tôi còn thấy thật phải phép nếu trói luôn mấy vị chủ bút vào trong giấy gói màu nâu ấy chứ chẳng đùa. Còn việc có nên để lòi ra chân hay tay của vị chủ bút nào hay không thì xin tùy ý mỗi người định đoạt.

Tất nhiên, mọi sự giữ kẽ xung quanh lễ Giáng sinh này chỉ mang tính cảm xúc và nghi thức; nếu bạn không thích những gì mang tính cảm xúc và nghi thức, thì tốt nhất đừng mừng Giáng sinh nữa. Sẽ chẳng có ai trừng phạt bạn nếu bạn làm thế; hơn nữa, vì chúng ta không còn bị cai trị bởi những lão Thanh giáo cứng cỏi từng giành lại tự do tôn giáo và dân sự cho chúng ta, nên bạn thậm chí sẽ chẳng bị trừng phạt ngay cả khi bạn có mừng đi nữa. Thế nhưng tôi không tài nào hiểu nổi tại sao bất cứ ai lại phải bận tâm về một nghi thức nếu không phải vì tinh thần nghi thức của nó. Nếu một sự việc chỉ tồn tại để mang vẻ tao nhã, hãy thực hiện nó một cách tao nhã, bằng không thì đừng làm gì cả. Nếu một sự việc chỉ tồn tại như một thứ mang dáng vẻ trang nghiêm, hãy thực hiện nó một cách trang nghiêm, bằng không thì đừng làm gì cả. Chẳng có chút ý nghĩa nào khi làm việc gì đó một cách lếch thếch, luộm thuộm; và cũng chẳng có lấy một chút tự do nào trong đó cả. Tôi có thể hiểu được người đàn ông cởi mũ chào một người phụ nữ bởi đó là một biểu tượng tập quán lâu đời. Ý tôi là tôi có thể hiểu được anh ta; trên thực tế, tôi hiểu rất rõ là đằng khác. Tôi cũng có thể hiểu được người đàn ông từ chối cởi mũ chào phụ nữ, như những tín đồ phái Quaker ngày trước, bởi anh ta cho rằng biểu tượng ấy chỉ là sự mê tín dị đoan. Nhưng sẽ có ý nghĩa gì khi thực hiện một hình thức bày tỏ sự kính trọng mang tính ước lệ đến mức nó chẳng còn ra vẻ kính trọng nữa? Chúng ta kính trọng người đàn ông cởi mũ chào quý cô; chúng ta kính trọng kẻ cuồng tín nhất quyết không cởi mũ chào quý cô. Thế nhưng chúng ta sẽ nghĩ sao về kẻ cứ đút tay vào túi quần và bảo quý cô hãy tự cởi mũ giúp hắn ta vì hắn thấy mỏi mệt?

Đó là sự kết hợp giữa thói hỗn hào và sự mê tín dị đoan; và thế giới hiện đại đang ngập tràn kiểu kết hợp kỳ quặc ấy. Chẳng có dấu hiệu nào cho thấy sự suy đồi trí tuệ trầm trọng của thời đại chúng ta lại nổi bật hơn cái xu hướng chung là vẫn duy trì các hình thức cũ, nhưng lại duy trì một cách xuề xòa và yếu ớt. Tại sao lại lấy một thứ vốn chỉ nhằm mục đích bày tỏ sự tôn kính để rồi gìn giữ nó một cách bất kính? Tại sao lại lấy một thứ mà bạn có thể dễ dàng xóa bỏ như một hủ tục để rồi cẩn trọng duy trì nó như một nỗi ngán ngẩm? Đã có rất nhiều ví dụ về sự thỏa hiệp nửa vời này. Chẳng phải mới đây thôi, một gã người Mỹ điên rồ nào đó đã cố mua lại tu viện Glastonbury từng viên đá một để chuyển về Mỹ hay sao? Những việc làm như vậy không chỉ phi logic mà còn ngớ ngẩn hết chỗ nói. Chẳng có lý do đặc biệt nào để một tay tài phiệt Mỹ xốc vác lại phải bày tỏ lòng kính trọng với tu viện Glastonbury cả. Nhưng nếu hắn đã muốn bày tỏ sự kính trọng với tu viện Glastonbury, hắn phải tôn trọng chính nơi chốn ấy. Nếu đó là chuyện tình cảm, tại sao hắn lại phá hỏng khung cảnh? Nếu đó không phải là chuyện tình cảm, tại sao hắn lại đặt chân đến đó làm gì? Gọi kiểu hành xử này là thói phá hoại văn hóa (Vandalism) thì quả là một cách miêu tả vừa thiếu sót vừa bất công. Người Vandal xưa kia là những con người rất thực tế. Họ không tin vào một tôn giáo nào, thế nên họ phỉ báng nó; họ chẳng thấy mấy công trình kiến trúc có ích lợi gì, thế nên họ đập đổ chúng. Nhưng họ đâu đến mức ngốc nghếch đến độ mang theo trên cuộc hành quân những mảnh vỡ của chính tòa kiến trúc mà họ vừa tàn phá. Ít ra họ còn khôn ngoan hơn cái lối suy luận của người Mỹ thời hiện đại. Họ đâu có bôi nhọ những viên đá chỉ vì họ coi chúng là thiêng liêng.

Một ví dụ khác về sự phi logic tương tự mà tôi từng chứng kiến dạo trước tại một buổi tiệc trà thân mật nào đó. Tôi thấy một kẻ trông có vẻ là con người đang mặc áo đuôi tôm đen, áo ghi-lê tối màu và quần âu đen, nhưng phần ngực áo sơ-mi lại được làm bằng chất liệu len Jaeger. Làm sao có thể hiểu nổi thể loại kỳ cục này? Nếu một người cho rằng sự vệ sinh quan trọng hơn phép tắc xã giao (một quan điểm ích kỷ và mang tính ngoại đạo, bởi lũ thú vật diệt vong còn sạch sẽ hơn con người, và con người chỉ đứng trên chúng nhờ biết tuân thủ phép tắc hơn), nếu, tôi nói lại, một người cho rằng vệ sinh quan trọng hơn phép tắc, thì cớ gì trên đời này lại ép hắn phải mặc áo sơ-mi có yếm ngực làm chi? Thế nhưng lại đi mặc một bộ trang phục mà lý do hoặc ưu điểm duy nhất có thể tưởng tượng được của nó là sự đồng bộ, để rồi lại mặc nó một cách chẳng thèm đồng bộ—thế thì chẳng ra dân du mục bohemian mà cũng chẳng phải quý ô gì sất. Tôi cho rằng đó là một sự ra vẻ ngu ngốc ở một sĩ quan cận vệ Hoàng gia Anh khi anh ta tìm mọi cách để trốn mặc quân phục. Nhưng sẽ còn ngốc nghếch hơn gấp bội nếu anh ta lượn lờ khắp phố trong chiếc áo khoác đỏ và tấm giáp ngực bằng len Jaeger. Thời nay, người ta có thói quen lập ra các Ủy ban Nghi lễ và Báo cáo Nghi lễ để đưa ra những thỏa hiệp vô nghĩa trong nghi thức của Giáo hội Anh. Thế nên có lẽ chẳng bao lâu nữa chúng ta sẽ chứng kiến một sự thỏa hiệp mang tính giáo hội, nơi tất cả các Giám mục sẽ mặc áo lễ và đội mũ tế bằng len Jaeger. Tương tự như vậy, Nhà vua có thể khăng khăng đòi đội một chiếc vương miện bằng len Jaeger. Nhưng tôi không nghĩ ngài sẽ làm thế, bởi ngài hiểu rõ tính logic của vấn đề hơn thế nhiều. Vị quân vương hiện đại, như một người khôn ngoan, đội vương miện ít nhất có thể; nhưng nếu ngài đã đội, thì ý nghĩa duy nhất của chiếc vương miện chính là vì nó là vương miện. Vậy nên hãy để tôi khẳng định với vị quý ông vô danh đang mặc chiếc áo len ấy rằng ý nghĩa duy nhất của một chiếc yếm ngực áo sơ-mi trắng chính là vì nó là yếm ngực áo sơ-mi trắng. Sự cứng nhắc có thể là điểm yếu chết người của nó; nhưng đó chắc chắn cũng là ưu điểm duy nhất mà nó có được.

Do đó, chúng ta hãy cứ nhất quán về chuyện Giáng sinh, hoặc là tuân thủ phong tục, hoặc là dẹp hẳn đi. Nếu bạn không thích tình cảm và tính biểu tượng, nghĩa là bạn không thích Giáng sinh; hãy đi chỗ khác và mừng lễ gì khác đi; tôi xin mạn phép đề xuất ngày sinh của ông M’Cabe. Chắc hẳn bạn cũng có thể tự tạo ra một kiểu Giáng sinh mang tính khoa học với chiếc bánh pudding hợp vệ sinh và những món quà mang tính giáo dục cao được nhồi nhét trong một chiếc bít tất len Jaeger; vậy thì cứ đi mà tổ chức kiểu đó đi. Nếu bạn thích những thứ ấy, chắc hẳn bạn là một anh chàng tốt tính, và ý định của bạn rất đáng khen. Tôi không mảy may nghi ngờ rằng bạn thực sự quan tâm đến nhân loại; nhưng tôi không tài nào nghĩ rằng nhân loại rồi sẽ mải miết quan tâm đến bạn. Bản thân nhân loại vốn dĩ đã chẳng màng đến vệ sinh ngay từ bản chất và thuở sơ khai của nó. Nó là một ngoại lệ quá lớn trong Tự nhiên đến mức các quy luật Tự nhiên chẳng còn mấy ý nghĩa đối với nó nữa. Giờ đây, Giáng sinh cũng đang bị công kích từ góc độ nhân đạo chủ nghĩa. Ouida gọi đó là một bữa tiệc tàn sát và nhồi nhét. Ông Shaw thì ám chỉ rằng lễ hội ấy do những kẻ buôn bán gia cầm phát minh ra. Điều đó cần phải được cân nhắc trước khi nó trở nên trầm trọng hơn.

Tôi không rõ một con vật bị giết thịt vào dịp Giáng sinh đã có một quãng đời tốt đẹp hơn hay tồi tệ hơn so với khi chẳng có lễ Giáng sinh hay những bữa tiệc Giáng sinh nào cả. Nhưng tôi thừa biết rằng cái đại gia đình đang chiến đấu và chịu đựng mà tôi thuộc về và mang ơn tất cả, ấy là Nhân loại, sẽ phải trải qua một khoảng thời gian tồi tệ hơn biết mấy nếu không có Giáng sinh hay những bữa tiệc Giáng sinh. Việc con gà tây mà Scrooge tặng cho Bob Cratchit đã trải qua một cuộc đời tươi đẹp hơn hay sầu thảm hơn so với những con gà tây kém may mắn khác là một chủ đề mà tôi thậm chí chẳng dám phỏng đoán. Nhưng việc Scrooge tốt hơn lên khi đem tặng con gà tây ấy, và Cratchit hạnh phúc hơn khi nhận lấy nó là hai sự thật hiển nhiên đối với tôi, cũng chắc chắn như việc tôi đang có hai bàn chân vậy. Sự sống và cái chết đối với một con gà tây ra sao chẳng phải việc của tôi; nhưng tâm hồn của Scrooge và thể xác của Cratchit mới chính là việc của tôi. Sẽ chẳng có thứ gì lay chuyển được tôi làm tối sầm các mái ấm con người, hủy hoại các lễ hội của con người, lăng mạ những món quà và ân huệ của con người chỉ vì một thứ kiến thức giả thuyết nào đó mà Tự nhiên đã cố tình che giấu khỏi tầm mắt chúng ta. Tất cả chúng ta, những người nam người nữ, đều chung một chiếc thuyền tròng trành giữa biển khơi giông bão. Chúng ta nợ nhau một thứ lòng trung thành đầy nhức nhối và bi tráng. Nếu chúng ta bắt cá mập để làm thức ăn, hãy giết chúng một cách nhân đạo nhất có thể; cứ để ai thích thì yêu cá mập, cưng nựng cá mập, buộc ruy-băng vào cổ chúng, cho chúng ăn đường và dạy chúng khiêu vũ. Thế nhưng một khi có kẻ dám cho rằng mạng sống của một con cá mập đáng đem ra cân bằng với một thủy thủ, hay ngỏ ý rằng con cá mập tội nghiệp đôi khi cũng được phép cắn đứt chân một người da đen; thì tôi sẽ đưa kẻ đó ra tòa án quân sự ngay lập tức—hắn là kẻ phản bội con tàu.

Và trong khi tôi mang quan điểm như vậy về trào lưu nhân đạo chủ nghĩa theo trường phái chống Giáng sinh, thiết tưởng cũng cần nói ngay rằng tôi là một người kiên quyết chống lại việc mổ xẻ động vật sống. Nghĩa là, nếu có bất kỳ cuộc mổ xẻ sinh thể nào diễn ra, tôi sẽ kịch liệt phản đối. Tôi phản đối việc xẻ thịt những chú chó còn đang ý thức cũng chính vì lý do tôi ủng hộ việc ăn thịt những con gà tây đã chết. Mối liên hệ này có lẽ không mấy hiển nhiên; nhưng đó là do tình trạng bệnh hoạn một cách kỳ lạ của tư duy hiện đại. Tôi phản đối việc mổ xẻ sinh thể tàn nhẫn cũng hệt như việc tôi phản đối chủ nghĩa khắc kỷ chống Giáng sinh tàn nhẫn, bởi cả hai đều liên quan đến việc đảo lộn các mối thâm tình hiện hữu và làm tổn thương những tình cảm tốt đẹp bình thường chỉ vì một mục tiêu mang tính trí tuệ, viển vông và xa vời. Thật chẳng phải là điều con người, chẳng phải là đạo lý làm người khi bạn nhìn thấy một người phụ nữ nghèo khổ đang đói lả dán mắt thèm thuồng vào một con cá trích khô, mà lại không nghĩ đến những cảm xúc hiển nhiên của người phụ nữ ấy, lại đi mường tượng đến những cảm xúc không thể tưởng tượng nổi của con cá trích đã khuất. Tương tự như vậy, thật chẳng phải đạo con người, chẳng phải đạo lý làm người khi bạn nhìn một con chó mà lại đi tơ tưởng đến những khám phá lý thuyết mà bạn có thể vô tình đạt được nếu được phép khoan một lỗ trên đầu nó. Cả sự tưởng tượng của những kẻ nhân đạo chủ nghĩa về những cảm xúc ẩn giấu bên trong con cá trích, lẫn sự tưởng tượng của những nhà mổ xẻ sinh thể về tri thức ẩn giấu bên trong con chó, đều là những ảo tưởng bệnh hoạn, bởi chúng đánh đổi sự bình yên tâm lý vốn dĩ chắc chắn của con người để lấy một thứ vốn dĩ vô cùng bấp bênh. Kẻ mổ xẻ sinh thể, vì muốn làm một việc có thể hữu ích hoặc không, đã làm một việc chắc chắn là vô cùng kinh khủng. Kẻ nhân đạo chủ nghĩa chống Giáng sinh, khi mưu cầu một sự đồng cảm với con gà tây mà chẳng đời nào con người có thể dành cho gà tây nổi, lại đánh mất đi thứ sự đồng cảm mà anh ta vốn dĩ đang có sẵn đối với hạnh phúc của hàng triệu người nghèo khổ.

Thời nay, việc những thái cực điên rồ gặp nhau trong thực tế không phải là chuyện hiếm. Thế nên tôi vẫn luôn cảm thấy rằng chủ nghĩa Đế quốc tàn bạo và triết lý bất bạo động của Tolstoy không chỉ không đối lập, mà thực chất là một. Chúng đều là thứ tư duy đáng khinh bỉ cho rằng không thể chống lại sự chinh phạt, chỉ là được nhìn nhận từ hai lập trường khác nhau của kẻ đi chinh phục và kẻ bị chinh phục. Tương tự như vậy, phong trào cấm rượu và tệ nạn bán rượu gin cùng uống rượu mạnh thực chất có chung một thứ triết lý đạo đức. Cả hai đều dựa trên quan niệm cho rằng thức uống lên men không phải là một loại đồ uống, mà là một thứ thuốc độc. Nhưng tôi đặc biệt chắc chắn rằng thái cực của chủ nghĩa ăn chay nhân đạo, như tôi đã từng nói, có nét tương đồng với thái cực của sự tàn độc nhân danh khoa học—cả hai đều dung túng cho một sự suy đoán mơ hồ chen ngang vào lòng bác ái thông thường của họ. Quy tắc đạo đức vững vàng trong những vấn đề như mổ xẻ sinh thể vẫn luôn hiện diện trong tôi theo cách này. Chẳng có nguyên tắc đạo đức nào thiết yếu và cốt lõi hơn thế này: rằng những ngoại lệ ngụy biện, dẫu được thừa nhận, thì vẫn phải được thừa nhận đúng với tư cách là ngoại lệ. Và từ điều này, tôi cho rằng, dẫu chúng ta có thể làm một việc khủng khiếp trong một hoàn cảnh khủng khiếp, chúng ta cũng phải hoàn toàn chắc chắn rằng mình thực sự đang ở trong hoàn cảnh đó. Cứ cho là tất cả những nhà đạo đức học lành mạnh đều thừa nhận rằng đôi khi người ta có thể nói dối; nhưng chẳng nhà đạo đức học lành mạnh nào lại đi khuyến khích việc dạy một đứa bé tập nói dối, phòng khi có ngày nó buộc phải nói một lời nói dối chính đáng. Tương tự như vậy, đạo đức đôi khi từng biện minh cho việc bắn hạ một tên cướp hay kẻ trộm đêm. Nhưng đạo đức sẽ không đời nào biện minh cho việc sục vào trường học ngày Chủ nhật trong làng và bắn hạ tất cả mấy đứa trẻ trông có vẻ lớn lên sẽ thành trộm cướp. Nhu cầu có thể phát sinh; nhưng nhu cầu ấy thực sự phải đã phát sinh rồi. Đối với tôi, có một điều hoàn toàn rõ ràng rằng nếu bạn bước qua giới hạn đó, bạn đang tự bước xuống một vách núi.

Giờ đây, việc hành hạ một con vật có là hành vi vô đạo đức hay không, thì ít nhất đó cũng là một việc kinh khủng. Nó thuộc về nhóm những hành động ngoại lệ và thậm chí là tuyệt vọng. Trừ phi vì một lý do phi thường nào đó, tôi sẽ không bao giờ nhẫn tâm làm tổn hại một con vật; nhưng với một lý do phi thường, tôi sẵn sàng làm tổn hại nó. Nếu (chẳng hạn) một con voi điên đang truy đuổi tôi cùng gia đình, và cách duy nhất để tôi cứu mạng mọi người là bắn hạ nó dù nó phải chết trong quằn quại, thì nó buộc phải chết trong quằn quại. Nhưng ít ra con voi đó phải thực sự hiện diện ở đó. Tôi sẽ không làm điều đó với một con voi giả định. Giờ đây, tôi vẫn luôn thấy đây chính là điểm yếu trong lập luận thông thường của những kẻ chủ trương mổ xẻ sinh thể: “Giả sử vợ anh đang lâm chung thì sao?”. Hành động mổ xẻ sinh thể không hề được thực hiện bởi một người có vợ đang lâm chung. Nếu đúng là vậy, hành động ấy có lẽ đã được nâng lên tầm mức của khoảnh khắc đó, giống như việc nói dối hay ăn cắp bánh mì, hay bất kỳ hành động tồi tệ nào khác. Thế nhưng hành động tồi tệ này lại được thực hiện một cách lạnh lùng, thong thả, bởi những kẻ vốn chẳng hề chắc chắn rằng nó sẽ mang lại ích lợi gì cho bất kỳ ai—những kẻ mà điều tối đa người ta có thể nói về họ chỉ là họ có thể mưu tính gầy dựng nên những bước đầu tiên của một phát minh nào đó, mà biết đâu sẽ cứu mạng vợ của một người hoàn toàn xa lạ nào đó trong một tương lai mờ mịt nào đó. Điều đó quá lạnh lùng và xa vời để có thể tước đi nỗi kinh hoàng tức thời của một hành động. Điều đó chẳng khác nào việc huấn luyện một đứa trẻ nói dối chỉ vì một tình thế tiến lưỡng nan vĩ đại nào đó mà có khi chẳng bao giờ xảy đến với cuộc đời nó. Bạn đang làm một việc tàn nhẫn, nhưng lại không đủ nhiệt huyết để biến nó thành một việc nhân ái.

Đó là lý do tại sao tôi phản đối việc mổ xẻ sinh thể; và nhân đây, tôi cũng xin được nói thêm lời kết rằng tất cả những người phản đối việc mổ xẻ sinh thể khác mà tôi từng quen biết đã tự làm suy yếu lập luận của chính họ một cách vô vọng khi họ kết hợp cuộc tấn công nhắm vào một chuyên ngành khoa học vốn thường được lòng trắc ẩn của con người, với những cuộc tấn công nhắm vào các tập quán nhân loại phổ quát vốn chẳng được lòng trắc ẩn của con người chút nào. Chẳng hạn, tôi từng nghe những người theo chủ nghĩa nhân đạo nói về việc mổ xẻ sinh thể và các môn thể thao đồng quê cứ như thể chúng là một loại vậy. Sự khác biệt đối với tôi thật đơn giản và to lớn. Trong thể thao, một con người bước vào khu rừng và hòa mình vào nhịp sống hiện hữu của khu rừng ấy; trở thành kẻ hủy diệt theo đúng nghĩa đơn giản và lành mạnh mà tất cả muôn loài vốn là những kẻ hủy diệt; trong khoảnh khắc, anh ta trở thành một phần đối với chúng như chúng đối với anh ta—một sinh vật khác. Còn trong việc mổ xẻ sinh thể, một con người bắt lấy một sinh vật bé nhỏ hơn và bắt nó chịu đựng những thứ tinh vi cay độc mà không ai ngoài con người có thể giáng xuống đầu nó, và do đó con người phải gánh chịu trách nhiệm nặng nề và kinh khủng cho hành động ấy.

Trong khi đó, có một sự thật không thay đổi là Giáng sinh này tôi vẫn sẽ ăn rất nhiều gà tây; và chuyện đó hoàn toàn không có nghĩa (như những người ăn chay vẫn nói) rằng tôi làm thế vì không nhận thức được việc mình đang làm, hay vì tôi làm một điều mà tôi thừa biết là sai quấy, hay tôi làm điều đó với sự hổ thẹn, hoài nghi hay một sự bất an tột cùng trong lương tâm. Ở một khía cạnh nào đó, tôi biết rất rõ mình đang làm gì; nhưng ở khía cạnh khác, tôi thừa biết rằng mình chẳng biết mình đang làm gì. Scrooge, gia đình nhà Cratchit và tôi, như tôi đã nói, đều chung một chiếc thuyền; còn con gà tây và tôi, nói cho cùng, chỉ là những con tàu lướt qua nhau trong đêm tối, và chào nhau khi ngang qua. Tôi cầu chúc cho nó những điều tốt đẹp; nhưng quả thật là bất khả thi về mặt thực tế để tìm hiểu xem tôi có đối xử tốt với nó hay không. Tôi có thể tránh, và thực tế tôi đang tránh bằng tất cả sự kinh hãi, mọi hành vi tra tấn đặc biệt và nhân tạo dành cho nó, chẳng hạn như châm kim vào nó cho vui hay đâm dao vào nó vì mục đích nghiên cứu khoa học. Thế nhưng việc liệu bằng cách vỗ béo nó từ từ và giết nó thật nhanh theo nhu cầu của những anh em đồng loại, tôi đã nâng tầm cho số phận kỳ lạ và biệt lập của chính nó trong đôi mắt đầy vẻ trang nghiêm của nó, liệu tôi có biến nó trước mặt Chúa thành một kẻ nô lệ hay một vị tử đạo, hay một sinh vật được thần linh yêu mến và phải ra đi khi tuổi đời còn trẻ—điều đó còn xa vời khỏi khả năng nhận thức của tôi hơn cả những sự thâm thúy hóc búa nhất của thần bí học hay thần học. Một con gà tây còn mang màu sắc huyền bí và đáng sợ hơn tất cả các thiên thần và tổng lãnh thiên thần. Chừng nào Chúa còn phần nào mạc khải cho chúng ta về một thế giới thiên thần, Ngài phần nào cho chúng ta biết thiên thần có ý nghĩa gì. Nhưng Chúa chưa bao giờ nói cho chúng ta biết một con gà tây có ý nghĩa gì cả. Và nếu bạn đứng ngây người nhìn một con gà tây sống trong một hoặc hai tiếng đồng hồ, bạn sẽ nhận ra rằng cho đến tận cuối khoảng thời gian ấy, điều bí ẩn đó không những không giảm bớt mà dường như còn tăng lên gấp bội.